Odarci ze skóry, rozcięci piłą i przybici do krzyża głową w dół. Mroczny i krwawy koniec uczniów Chrystusa
Wszyscy kojarzą imiona dwunastu apostołów — ale mało kto zdaje sobie sprawę, jak mroczne, dramatyczne i często brutalne było to, co spotkało ich później. Gdy ruszyli w świat z Ewangelią, nieśli wiarę i odwagę, lecz za tę wierność wielu z nich zapłaciło najwyższą cenę. To historie, w których obok cudów i nawróceń pojawiają się strach, zdrada, prześladowania i śmierć — a mimo to nie zabrakło w nich niezłomności, która przetrwała całe stulecia. Zobacz, jak naprawdę kończyły się ich drogi i które z tych wydarzeń na zawsze zmieniły bieg chrześcijaństwa.
- Św. Piotr – pierwszy papież i męczennik
- Święty Andrzej: misja i krzyż X
- Jakub Większy: życie, misja i męczeństwo
- Jan Ewangelista: umiłowany uczeń Jezusa
- Filip apostoł: śmierć i tajemnice
- Apostoł o dwóch imionach i jego męczeństwo
- Niewierny Tomasz: apostoł i męczennik
- Mateusz apostoł: celnik i męczennik
- Szymon Kananejczyk: misje i śmierć
- Jakub Mniejszy: biskup Jerozolimy
- Juda Tadeusz: życie i śmierć apostoła
- Jak zginęli Judasz i apostołowie
Św. Piotr – pierwszy papież i męczennik
Szymon, znany jako Piotr. W przekazach niemal zawsze pojawia się na czele grona apostołów i jako jeden z najbliższych uczniów Jezusa. To właśnie jemu tradycja przypisuje rolę pierwszego biskupa Rzymu, czyli papieża Kościoła katolickiego.
Dokładna data jego urodzenia nie jest znana. Pochodził z Betsaidy, osady leżącej nad Jeziorem Genezaret. Jego ojcem miał być Jan. Wiadomo też, że był żonaty – za jego żonę podaje się św. Perpetuę, a ich córką miała być św. Petronela.
Zginął w Rzymie, ponosząc śmierć na krzyżu. Najczęściej wskazuje się rok 64 n.e., czyli czas prześladowań chrześcijan za panowania Nerona, gdy obwiniano ich o podpalenie miasta. Część historyków przesuwa tę datę na 67 r., ale w praktyce obie pozostają niepewne. Według tradycji apostoł miał poprosić oprawców, by nie umierać tak jak jego Nauczyciel, uznając się za niegodnego – dlatego został ukrzyżowany głową w dół.
Święty Andrzej: misja i krzyż X
Andrzej był bratem Piotra. Najpierw należał do grona uczniów Jana Chrzciciela, lecz wkrótce — wraz z bratem — poszedł za Jezusem. Po otrzymaniu darów Ducha Świętego wyruszył, by głosić Słowo Boże na obszarze Bizancjum. Według przekazów miał dotrzeć nawet na tereny, na których wiele lat później rozwinął się Kijów.
Andrzej zginął, podobnie jak Piotr, w wyjątkowo okrutny sposób. Stracił życie w greckim Patras, prawdopodobnie między 62 a 70 rokiem. Przywiązano go do krzyża w kształcie litery X, która w grece kojarzona jest z pierwszą literą słowa „Chrystus”.
Taki znak z czasem zaczęto nazywać „krzyżem świętego Andrzeja” — dziś spotkasz go także w przestrzeni publicznej, m.in. jako ostrzegawczy znak drogowy ustawiany przed przejazdami kolejowymi.
Jakub Większy: życie, misja i męczeństwo
Jednym z kolejnych uczniów Jezusa był Jakub, nazywany Większym. Był synem Zebedeusza i Salome, która również bywała wśród osób towarzyszących Chrystusowi. Jakub wraz z bratem Janem, podobnie jak Piotr, utrzymywali się z rybołówstwa nad Jeziorem Galilejskim.
Gdy Jezus posłał apostołów, aby nieśli Jego naukę dalej w świat, Jakub Większy miał wyruszyć na Półwysep Iberyjski. Niedługo później powrócił jednak do Judei, gdzie według tradycji został pierwszym biskupem Jerozolimy.
Jakub jako pierwszy spośród apostołów oddał życie za Ewangelię. Stało się to między 40 a 42 rokiem. Na śmierć skazał go król Judei – Herod Agryppa – dlatego jego koniec bywa opisywany jako „mniej okrutny”, a nawet bardziej humanitarny, jeśli w ogóle da się tak to ująć. Jakub zginął, ścięty mieczem. Tuż przed egzekucją miał nawrócić swojego kata, a jego ciało – w cudowny sposób – miało trafić do Hiszpanii. To właśnie tam do dziś istnieje wyjątkowe miejsce jego kultu: Santiago de Compostella. Jeśli chcesz zgłębić temat, zajrzyj też do zebranych w tym miejscu artykułów o dwunastu apostołach.
Jan Ewangelista: umiłowany uczeń Jezusa
Jan Ewangelista zaczynał swoją drogę u boku Jezusa podobnie jak jego brat Jakub. Wiele wskazuje na to, że mógł być najmłodszym spośród apostołów. Tradycja nazywa go „umiłowanym uczniem” Chrystusa — kimś szczególnie bliskim i obdarzonym zaufaniem. On i Jakub usłyszeli też charakterystyczny przydomek: „synowie gromu”.
Co ciekawe, tylko Jan Ewangelista z grona dwunastu uczniów Chrystusa nie poniósł śmierci męczeńskiej. Według przekazów dożył późnych lat i odszedł w sposób naturalny. Jego śmierć datuje się na około 100 r., a miejscem, z którym najczęściej się ją łączy, jest Efez.
Filip apostoł: śmierć i tajemnice
Filip należał do grona apostołów wywodzących się z Betsaidy. Najpewniej miał żonę, a tradycja wspomina też o jego córkach.
O tym, jak potoczyło się jego życie po wniebowstąpieniu Chrystusa, zachowało się zaskakująco mało informacji. Równie niejednoznaczne są przekazy o jego śmierci — istnieje kilka wersji, a każda opisuje ją jako wyjątkowo okrutną. Według tradycji miał ponieść śmierć w Hierapolis około 80 r. n.e.: jedne podania mówią o powieszeniu na słupie, inne o ukrzyżowaniu, a jeszcze inne dodają, że został także ukamienowany.
Apostoł o dwóch imionach i jego męczeństwo
Apostoł noszący dwa imiona — przez wieki bywało, że brano go nawet za dwie różne postacie. Do grona uczniów Chrystusa miał trafić za sprawą Filipa. Źródła podają, że głosił Słowo Boże w Armenii, Indiach, Arabii, a także w Etiopii.
Zginął około 70 r. na ziemiach dzisiejszej Armenii. Trudno nie nazwać tego śmiercią w wyjątkowych męczarniach — relacje mówią o cierpieniach, jakich nie przypisywano żadnemu innemu apostołowi. Skazany został przybity do krzyża i żywcem odarty ze skóry. Potem miał zostać ponownie ukrzyżowany, a na końcu ścięty.
Niewierny Tomasz: apostoł i męczennik
Wiadomo o nim zaskakująco mało; najpewniej, podobnie jak część uczniów, trudnił się rybołówstwem. Niewykluczone, że miał rodzeństwo, a w niektórych nurtach gnostyckich pojawia się nawet przekonanie, że był bliźniaczym bratem samego Pana. W tradycji zapisał się jako „niewierny”, choć trafniejsze wydaje się określenie „wątpiący”. To właśnie on jako jedyny z apostołów nie był obecny, gdy zmartwychwstały Chrystus ukazał się uczniom, a później nie chciał przyjąć na wiarę relacji towarzyszy o Jezusie.
Należał do tych uczniów Chrystusa, którzy ponieśli śmierć z dala od ojczyzny. Zginął męczeńsko w Indiach, dokąd dotarł z misją głoszenia chrześcijaństwa. Według przekazów poddano go okrutnym torturom, a życie odebrano mu przez przebicie piką lub mieczem.
Mateusz apostoł: celnik i męczennik
Mateusz wywodził się z Galilei, z Nazaretu. Nosił też drugie imię – Lewi – i był synem Alfeusza. Zanim dołączył do Jezusa, pracował jako celnik, pobierając podatki od Żydów na rzecz rzymskiej administracji.
Mateusz należy do grona apostołów, w których biografii pozostaje wiele niewiadomych – także dotyczących okoliczności śmierci. Przekazy są zgodne co do jednego: zginął jako męczennik. Jako przybliżony czas jego śmierci najczęściej wskazuje się okolice roku 60. Za możliwe miejsce zgonu podaje się Etiopię lub Persję, a najbardziej prawdopodobną wersją jest egzekucja przez ścięcie mieczem.
Szymon Kananejczyk: misje i śmierć
Szymon Kananejczyk, nazywany też Gorliwym, należy do najmniej rozpoznawalnych apostołów. Tradycja przypisuje mu dalekie wyprawy misyjne: od północnej Afryki aż po Wielką Brytanię. W wielu przekazach wędrował i nauczał razem z innym apostołem – Judą Tadeuszem.
Źródła nie są zgodne co do miejsca ich śmierci: jedne wskazują Persję, inne Kaukaz, a w przypadku Szymona pojawia się też wersja o Jerozolimie. Opisy męczeństwa również różnią się między sobą – najczęściej wspomina się o ukrzyżowaniu albo przecięciu piłą na pół. Warto jednak pamiętać, że przy śmierci Judy Tadeusza bywa podawana jeszcze inna przyczyna: pobicie kijami.
Jakub Mniejszy: biskup Jerozolimy
Jakub, syn Alfeusza i Marii, znany jako Mniejszy (nazywany też Młodszym). Był bratem Judy Tadeusza. Po wniebowstąpieniu Chrystusa troszczył się o umacnianie chrześcijaństwa w Jerozolimie, gdzie miał pełnić posługę biskupa.
Poniósł tragiczną śmierć w 62 r. Faryzeusze, obawiając się jego wpływów, pojmali go i postawili przed sanhedrynem, który skazał apostoła na ukamienowanie i nakazał bezzwłocznie wykonać wyrok. Arcykapłan, który doprowadził do skazania, został później odsunięty od urzędu, ale dla Jakuba było już za późno.
Juda Tadeusz: życie i śmierć apostoła
Juda Tadeusz był bratem Jakuba Młodszego. Źródła z II wieku wspominają, że mógł mieć żonę oraz dzieci. Często przyjmuje się też, że był człowiekiem dobrze wykształconym. Do grona uczniów Jezusa dołączył nieco później, dlatego w Piśmie Świętym pojawia się rzadziej i poświęca mu się mniej miejsca.
Okoliczności jego śmierci opisuje kilka różnych tradycji. Ponieważ w części wędrówek miał towarzyszyć Szymonowi, bywa uznawane, że obaj apostołowie zginęli w tym samym czasie. Inne przekazy wskazują jednak, że ponieśli śmierć osobno — Juda Tadeusz miał umrzeć jako męczennik w Libanie albo w Persji, około 80 roku. Najczęściej przyjmuje się, że zmarł po dotkliwym pobiciu kijami.
Jak zginęli Judasz i apostołowie
Judasz Iskariota niemal zawsze pojawia się na końcu listy dwunastu apostołów Chrystusa. Ewangelie niewiele mówią o jego wcześniejszym życiu i pochodzeniu, bo najczęściej uwaga skupia się na tym, jaką rolę odegrał w wydarzeniach prowadzących do ukrzyżowania Jezusa. To właśnie jemu przypisuje się zdradę Mistrza za trzydzieści srebrników.
Ewangelia według św. Mateusza wspomina, że po wydaniu Jezusa Judasz odebrał sobie życie. Najczęściej przyjmuje się, że dokonał tego przez powieszenie, choć słowa św. Piotra pozwalają rozważać także inną wersję — że rzucił się głową w dół z wysokości. Zginął jako pierwszy spośród uczniów, jednak jego śmierci nie zestawia się z męczeństwem, które stało się udziałem pozostałych apostołów.
Po śmierci Judasza do grona Dwunastu wybrano Macieja, który towarzyszył Chrystusowi i był świadkiem Jego nauczania od czasu chrztu. On również bywa zaliczany do tych, którzy ponieśli tragiczną śmierć z powodu wiary. Według tradycji, po nawróceniu wielu osób oskarżono go o bluźnierstwo i postawiono przed sanhedrynem, gdzie miał zostać skazany na ukamienowanie. Istnieją jednak przekazy Ojców Kościoła sugerujące, że mógł odejść śmiercią naturalną.
Poza Janem, który według przekazów zmarł śmiercią naturalną, pozostali apostołowie mieli ponieść śmierć męczeńską. Zaufanie, jakim obdarzył ich Jezus Chrystus, oraz podjęte przez nich misje głoszenia Ewangelii sprawiły, że oddali życie w imię wiary chrześcijańskiej — podobnie jak wielu innych wyznawców, i to nie tylko w pierwszych wiekach rozwoju tej religii.
Źródła:
- Bosak P. C., Jezus Chrystus i apostołowie, Petrus, Kraków 2020
- https://brewiarz.pl/czytelnia/swieci/10-28.php3 (dostęp: 4 marca 2021)
- Kelly J. N. D., Encyklopedia papieży, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1997
- Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu¸ Pallottinum, Poznań – Warszawa 1971