Logo serwisu: Kroniki Dziejów
Menu
  • Historia Polski
    • Średniowiecze
    • Pierwsi Piastowie
    • Rozbicie dzielnicowe
    • Po zjednoczeniu
    • Nowożytność
    • XVI wiek
    • XVII wiek
    • XVIII wiek
    • Polska pod zaborami
    • Współczesność
    • Polska 1918-1945
    • Okres PRL
    • Po 1989 roku
    • Historia powszechna
      • Starożytność
      • Grecja
      • Rzym
      • Egipt i Mezopotamia
      • Pozostałe
      • Średniowiecze
      • Wczesne średniowiecze (do VIII wieku)
      • Pełne średniowiecze (IX-XIII wiek)
      • Późne średniowiecze (XIV-XV wiek)
      • Nowożytność
      • XVI wiek
      • XVII wiek
      • XVIII wiek
      • XIX wiek do 1914
      • Współczesność
      • I wojna światowa
      • XX lecie międzywojenne
      • II wojna światowa
      • Historia najnowsza
      • Zimna wojna
    • Postacie i wydarzenia
      • Postacie w historii powszechnej
      • Władcy i przywódcy
      • Podróżnicy i odkrywcy
      • Kobiety w historii świata
      • Ludzie kultury
      • Inne znane osobistości
      • Polacy
      • Władcy i przywódcy Polski
      • Polscy naukowcy i działacze społeczni
      • Ludzie kultury i inni
      • Kobiety w historii Polski
      • Wydarzenia z historii powszechnej
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
      • Religia w historii świata
      • Wydarzenia z historii Polski
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
    • Ciekawostki historyczne
      • Warto wiedzieć
      • Zabytki i budowle
      • Popularne zestawienia
      • Mało znane wydarzenia
      • Mało znane postacie
      • Wojskowość
      • Broń historyczna
      • Taktyki wojenne
        • Moje konto
        Facebook
        Szukaj
        • Kroniki Dziejów
        • Aktualności
        • Ciekawostki
        • 5 miast, które zmieniły nazwy

        W 1953 roku zniknęły z mapy Polski. Nowa nazwa miasta wprawiała w osłupienie

        5 najbardziej znanych miast, które z różnych powodów miały zmienioną nazwę - ciakawostki i historia
        Oddziały niemieckie przed gdyńskim ratuszem, 14 września 1939 r., fot. Autor: nieznany, Źródło: Henryk Zieliński: Historia Polski 1914-1939, Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1983, ISBN 83-04-00712-6 Domena publiczna
        Opublikowano: 22.11.2026Autor: Aleksandra DrążekUdostępnij

        Niektóre miasta potrafiły w ciągu dziejów zmieniać nazwę tyle razy, że ich dawne brzmienia dziś brzmią jak wymysł z powieści. A jednak za każdą taką metamorfozą stoi konkretna historia: polityczne układanki, próby przypodobania się rządzącym, kult jednostki, a czasem bezlitosne skutki wojny i gwałtownych zmian ustroju. Wiesz, że Gdynia występowała kiedyś jako Gotenhafen, a Katowice przez pewien czas nazywano Stalinogrodem? I to wcale nie jest najbardziej zaskakujące. Za chwilę poznasz pięć znanych miast, których dawne nazwy potrafią wyprowadzić z równowagi nawet tych, którzy są pewni, że o historii wiedzą wszystko.

        1. Miasta, które zmieniły nazwy na mapach
        2. Jak Gdynia stała się Gotenhafen
        3. Dlaczego Katowice były Stalinogrodem
        4. Jak Petersburg zmieniał nazwę miasta
        5. Stambuł: od Bizancjum do Istanbulu
        6. Mumbaj: jak Bombaj odzyskał nazwę
        7. Dlaczego miasta zmieniają nazwy?

        Miasta, które zmieniły nazwy na mapach

        Na mapach każda korekta granic, nazw i podziałów administracyjnych niemal zawsze wywołuje emocje — i szybko przeradza się w spór o historię, tożsamość oraz politykę. Najczęściej dzieje się to wtedy, gdy w danym miejscu zmienia się władza, odżywa dawny konflikt albo pojawia się potrzeba upamiętnienia przełomowego wydarzenia czy wpływowej postaci. Z perspektywy czasu część takich decyzji okazuje się chybiona i po prostu znika z codziennego języka. Zdarza się też, że stare nazwy odchodzą wraz z reformami administracyjnymi — czasem dlatego, że mieszkańcy szybko oswajają nowe brzmienie, a czasem dlatego, że nowe nazewnictwo zostaje narzucone odgórnie i wypiera to, co było wcześniej.

        W Polsce podobnych historii nie brakuje. Gdynia podczas okupacji nazistowskiej występowała jako Gotenhafen, a Katowice przemianowano na Stalinogród, by oddać hołd Józefowi Stalinowi. W Rosji również największe ośrodki przez lata nosiły nazwy mające przypominać o minionym porządku: Petersburg stał się Leningradem, a Wołgograd — Stalingradem. Z map i z potocznego użycia zniknęły też dawne, powszechnie znane nazwy, takie jak Bombaj czy Kalkuta. Zobaczcie 5 miast, które w pewnym momencie historii zmieniły swoją nazwę — i sprawdźcie, co stało za tymi decyzjami.

        Jak Gdynia stała się Gotenhafen

        Pierwsze ślady Gdyni w źródłach historycznych prowadzą aż do XIII wieku. Wtedy była to mała osada należąca do cystersów z Oliwy, a w kolejnym stuleciu trafiła pod opiekę kartuzów. W granicach Rzeczypospolitej pozostawała do I rozbioru w 1772 roku, kiedy przejęły ją Prusy. Prawdziwy przełom przyniósł dopiero okres po I wojnie światowej: Polska otrzymała około 140 km wybrzeża, ale najważniejszy portowy ośrodek regionu – Gdańsk – znalazł się poza polską administracją. To właśnie wtedy Gdynia została wskazana jako miejsce budowy nowoczesnego portu morskiego, a wokół niego zaczęło powstawać nowe miasto, które w krótkim czasie nabrało rozpędu i rosło w zaskakująco szybkim tempie.

        We wrześniu 1939 roku Europa znów została „przestawiona” siłą – Polska znalazła się pod okupacją niemiecką. Jednym z najbardziej widocznych elementów polityki okupanta były zmiany administracyjne, a wraz z nimi masowe przemianowywanie przestrzeni: ulic, placów, a czasem nawet całych miejscowości. W tym okresie dotychczasowa nazwa Gdynia (Gdingen) została wyparta. Do 1945 roku obowiązywało miano Gotenhafen, czyli „Port Gotów”, które miało sugerować rzekomą, historyczną przynależność tych terenów do Rzeszy. Po klęsce hitlerowskich Niemiec narzucone nazwy – podobnie jak inne okupacyjne „porządki” – szybko zniknęły.

        Dlaczego Katowice były Stalinogrodem

        Początki Katowic prowadzą nas aż do XIII wieku – właśnie wtedy źródła po raz pierwszy wspominają o Dębie, dziś uznawanym za najstarszą dzielnicę miasta. W XIV stuleciu pojawiają się natomiast informacje o działających tu kuźniach, które w dużej mierze stały się motorem miejscowego rozwoju. Co istotne, sama nazwa „Katowice” trafia do przekazów dopiero w drugiej połowie XVI wieku. Największa zmiana przyszła jednak w XIX wieku, gdy miejscowość znajdowała się pod zaborem pruskim: uruchomienie kolei wreszcie usprawniło komunikację, ruszyła szybka urbanizacja, a w miejscu dawnej zagrody zaczęło powstawać nowe miasto, rozrastające się z roku na rok.

        Po II wojnie światowej Polska znalazła się w radzieckiej strefie wpływów, a w 1952 roku przyjęła nazwę Polska Rzeczpospolita Ludowa. 5 marca 1953 roku w Kuncewie zmarł Józef Stalin – miał 75 lat. Niedługo później, nie tylko w ZSRR, ale również wśród „bratnich narodów”, ruszyła szeroko zakrojona akcja upamiętniania zmarłego przywódcy. Jednym z jej elementów były tzw. „porządki geograficzne”, czyli zmienianie nazw istniejących miejsc i obiektów tak, by na co dzień przypominały o Stalinie. W ten sposób przemianowano także Katowice. Na podstawie Uchwały Rady Państwa i Rady Ministrów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 7 marca 1953 r. o uczczeniu pamięci Józefa Stalina z mapy Polski zniknęły Katowice, a w ich miejsce pojawił się Stalinogród. Jednocześnie przestała funkcjonować nazwa województwa katowickiego – zastąpiono je województwem stalinogrodzkim. Taki stan utrzymał się nieco ponad trzy lata, aż do 12 grudnia 1956 roku. Co ciekawe, choć nowe nazwy wprowadzono błyskawicznie, to powrót od Stalinogrodu do Katowic okazał się wyraźnie wolniejszy: uchwałę Miejskiej Rady Narodowej przyjęto dopiero pod koniec października, a Sejm zatwierdził dawny układ nazw dopiero w marcu kolejnego roku. Sprawdź także ten artykuł z 10 największymi miastami starożytności.

        Jak Petersburg zmieniał nazwę miasta

        Określany mianem stolicy północy i rosyjskiego „okna na Europę” Petersburg to kolejne z pięciu miast, które na przestrzeni wieków zmieniały swoją nazwę. To drugie co do liczby mieszkańców miasto w Rosji, a zarazem jeden z najchętniej odwiedzanych kierunków turystycznych w kraju. Jego dzieje są wyjątkowo burzliwe również pod względem nazewnictwa. Za datę założenia przyjmuje się 16 maja 1703 r. – właśnie wtedy zaczęła się urzeczywistniać wizja cara Piotra I z dynastii Romanowów: miasta wzniesionego od podstaw, które miało zapewnić państwu dostęp do Bałtyku.

        W kolejnych epokach Petersburg występował pod kilkoma nazwami – zarówno urzędowymi, jak i używanymi na co dzień. Sankt-Petersburg (uznany przez Radę Języka Polskiego za poprawny, choć niezalecany), Piotrogród, a następnie Leningrad. Ostatnia z tych nazw ma genezę podobną do polskiego Stalinogrodu. 21 stycznia 1924 r. zmarł Włodzimierz Lenin, pierwszy przywódca Rosji Radzieckiej, a zaledwie pięć dni później Petersburg przemianowano na Leningrad. Co ciekawe, to nowe „imię” miasta przetrwało znacznie dłużej niż w przypadku Katowic – aż do początku września 1991 r.

        Stambuł: od Bizancjum do Istanbulu

        Czwartym z pięciu miast, które na przestrzeni wieków kilkukrotnie zmieniały nazwę, jest Stambuł – największa metropolia Turcji. Najdawniejsze ślady osadnictwa na tych terenach prowadzą aż do epoki kamienia. W VII w. p.n.e. Grecy, obok już istniejących osad, założyli kolonię, która z czasem rozrosła się i przekształciła w Bizancjum. Pod koniec II w. n.e. miasto weszło w skład jednego z najsilniejszych i najbardziej rozpoznawalnych organizmów politycznych tamtej epoki – Cesarstwa Rzymskiego. W 330 r. cesarz Konstantyn I Wielki przebudował ośrodek, a na jego cześć zaczęto używać nowej nazwy: Konstantynopol. To właśnie tam przeniesiono stolicę, a gdy dotychczasowy system rządów przestał się sprawdzać i imperium podzielono, Konstantynopol wyrósł na serce Cesarstwa Wschodniorzymskiego.

        Nazwa nie uległa zmianie również po zdobyciu miasta przez Turków w 1453 r., kiedy uczyniono je stolicą imperium osmańskiego. Imperium Osmańskie stanowiło w dziejach jeden z rzadkich przykładów państwa, którym przez cały czas istnienia rządziła ta sama dynastia. W XX w. imperium włączyło się jednak do wielkiej wojny jako sojusznik Niemiec. Gdy dawny porządek się załamał, imperium przekształciło się w Turcję. W 1923 r. stolicę przeniesiono do Ankary, a w 1930 r. tureckie władze zwróciły się do świata z prośbą, by nie używać już nazwy Konstantynopol i odtąd posługiwać się wyłącznie określeniem Istanbul.

        5 najbardziej znanch miast, które zmieniły swoją nazwę z róznych powodów - ciekawostki i historia
        Obraz Konstantynopola z Kroniki Norymberskiej z końca XV w., przedstawiającej ilustrowaną historię świata, fot. Autor: nieznany Domena publiczna

        Mumbaj: jak Bombaj odzyskał nazwę

        Piątkę miast, które na pewnym etapie dziejów zmieniły swoją nazwę, zamyka Mumbaj – obok Delhi jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w Indiach. Jego historia sięga odległych czasów, a kolejne zwroty akcji potrafiły być równie dynamiczne jak w przypadku Stambułu. W pierwszej połowie XVI wieku miasto znalazło się pod kontrolą Portugalii, która niemal 130 lat później przekazała je Brytyjczykom. Indie pozostawały częścią Imperium Brytyjskiego aż do 1947 roku, kiedy odzyskały niepodległość. Współcześnie Mumbaj najczęściej kojarzy się z gospodarką i finansami: to tu funkcjonują kluczowe giełdy całego regionu Azji Południowej. To również największy port morski w kraju.

        Źródła nazwy miasta prowadzą do hinduskiej bogini Mumba Devi. Portugalczycy ochrzcili je mianem Bom Bahia, czyli „dobra zatoka”, a Brytyjczycy z czasem uprościli tę formę i dopasowali brzmienie do własnego języka. Tak powstał Bombaj. Co ciekawe, ta nazwa utrzymywała się jeszcze długo po końcu kolonialnej epoki – oficjalnie zastąpiono ją Mumbajem dopiero w 1995 roku.

        Dlaczego miasta zmieniają nazwy?

        Wymienione wcześniej miasta to tylko garść przykładów miejscowości i dużych ośrodków, które na przestrzeni stuleci zmieniały swoje nazwy. Kiedy znikały okoliczności, przez które dane miano było zrozumiałe i uzasadnione, przychodził czas na korektę. Dziś trudno znaleźć jakiekolwiek podstawy, by Gdynię określać Portem Gotów, a Katowice — Stalinogrodem.

        Historie zmian nazewnictwa nie dotyczą wyłącznie miast, ale też innych miejsc oraz obiektów geograficznych. Najczęściej kryją się za nimi ludzkie przekonania, historyczne przełomy, decyzje urzędników albo polityka prowadzona przez władze. Nawet jeśli na mapach i w dokumentach utrwala się nowe brzmienie, przeszłości nie da się wyczyścić jednym ruchem — stare nazwy nadal są śladem, który przypomina, skąd te miejsca przyszły i co je ukształtowało.

        Źródła:

        1. Kieniewicz J., Historia Indii, Ossolineum, Wrocław 2004
        2. Mierzejewski P., Gdynia jako Gotenhafen, https://www.graptolite.net/Facta_Nautica/press/gdynia1939.html (dostęp: 4 marca 2021 r.)
        3. Miles J., Petersburg, Bellona, Warszawa 2020
        4. Nazwy geograficzne świata. Zeszyt 6: Białoruś, Rosja, Ukraina, Główny Geodeta Kraju, Warszawa 2005
        5. Reychman J., Historia Turcji, Ossolineum, Wrocław 1973
        6. Uchwała Rady Państwa i Rady Ministrów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 7 marca 1953 r. w sprawie upamiętnienia Józefa Stalina, M.P. 1953 nr 23 poz. 280
        7. Wójcik Z., Historia powszechna XVI–XVII wieku, Powszechne Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 2006
        Czytaj także:
        • Zamek to głowa, rynek to serce. Niezwykła tajemnica ukryta w planie Zamościa
        • Setki ton odchodów dziennie. Problem XIX wieku był gorszy, niż myślisz

          Kroniki Dziejów
          • Grupa KB.pl - informacje
          • Kontakt
          • Reklama
          • Załóż konto
          • Logowanie
          • Facebook
          • X.com
          Mapa strony
          • Aktualności
          • Artykuły
          • Tagi
          • Autorzy
          Inne serwisy Grupy KB.pl
          • KB.pl
          • Fajny Ogród
          • Fajny Zwierzak
          • Ania radzi
          • Fajne Gotowanie
          • Spokojnie o ciąży
          Informacje prawne
          • Regulamin
          • Polityka prywatnosci i cookies
          • Regulamin DSA
          • Zaufani partnerzy
          © 2020-2026 Grupa KB.pl. All rights reserved.