Najstarsze miasto świata zaskakuje. Jest starsze od wszystkich cywilizacji
Nawet najstarsze polskie miasto okazuje się zaskakująco „młode”, gdy zestawić je z prawdziwymi weteranami historii. O tym, gdzie ludzie zaczęli budować pierwsze stałe osady, przesądziła przede wszystkim natura: klimat, dostęp do wody i ziemia, która pozwalała przetrwać. Nic więc dziwnego, że ślady najdawniejszych miast prowadzą głównie na Bliski Wschód i do południowej Europy. Jedne z tych miejsc przetrwały tylko jako ruiny, inne wciąż tętnią życiem — niekiedy jako stolice całych państw. A absolutny rekord? Miasto, w którym człowiek mieszka nieprzerwanie od ponad 11 tysięcy lat. Oto lista najstarszych miast na świecie.
- Jak powstały pierwsze miasta na świecie
- Turku – najstarsze miasto Finlandii
- Płowdiw: jedno z najstarszych miast świata
- Suza: ruiny miasta i Kodeks Hammurabiego
- Damaszek: miasto stali i tysiącleci
- Aleppo – starsze niż Damaszek i pełne historii
- Ateny – początki miasta sięgają 5000 p.n.e.
- Byblos, dziś Dżubajl: miasto starsze od Fenicjan
- Jerycho – najstarsze zamieszkane miasto
Jak powstały pierwsze miasta na świecie
Około 300 tysięcy lat temu na Ziemi pojawił się Homo sapiens – a najstarsze znane szczątki odnaleziono m.in. na terenie dzisiejszej Republiki Południowej Afryki. Przez długi czas żył wędrownie, przemieszczając się tam, gdzie łatwiej było zdobyć pożywienie: polować na zwierzynę i zbierać owoce oraz jadalne rośliny. Krok po kroku przesuwał się na północ, a po drodze rozwijał umiejętności, które później przesądziły o jego przewadze i kierunku rozwoju.
Przyjmuje się, że około 17 tysięcy lat temu człowiek udomowił psa. Z kolei mniej więcej 9000 lat p.n.e. nauczył się uprawiać pierwsze zboża. Te przełomowe zmiany stopniowo popychały ludzi w stronę życia osiadłego. Z czasem zaczęły powstawać pierwsze stałe osady, które rozrastały się i przekształcały w zalążki miast. Najstarsze z nich łączy się właśnie z narodzinami rolnictwa i pierwszych pól uprawnych.
Z przyczyn naturalnych najwcześniejsze cywilizacje rozwijały się tam, gdzie warunki sprzyjały przetrwaniu: w żyznych dolinach wielkich rzek – Nilu, Eufratu i Tygrysu, Indusu oraz Żółtej Rzeki. Co ciekawe, najstarsze miasta świata nie ograniczały się jednak wyłącznie do tych obszarów. Ślady dawnych ośrodków miejskich znajdziemy przede wszystkim na Bliskim Wschodzie, ale też w południowej Europie – m.in. w Grecji, Bułgarii czy Hiszpanii (choć tamte przykłady są już nieco młodsze). Jedno z bardzo starych miast znajduje się nawet w Finlandii.
Turku – najstarsze miasto Finlandii
Turku znajduje się w Finlandii, w jej południowo-zachodniej części. Sama nazwa miasta wywodzi się ze staroruskiego określenia „targ”, co może sugerować, że pierwsi osadnicy w tych okolicach przybyli z ziem Rusi. Od średniowiecza Turku pełniło w Finlandii funkcję stolicy.
Nie ma wątpliwości, że Turku to najstarsze miasto w Finlandii. Trudno jednak wskazać konkretną datę jego narodzin. Mimo braku jednoznacznych źródeł historycy i archeologowie podkreślają, że początki miasta wiążą się z nadejściem epoki brązu na tych terenach.
Płowdiw: jedno z najstarszych miast świata
Wśród ośmiu najstarszych miast świata znalazł się również bułgarski Płowdiw. To druga po stolicy miejscowość w kraju pod względem liczby odwiedzających. W 2019 roku Płowdiw pełnił rolę Europejskiej Stolicy Kultury, a jednym z jego miast partnerskich jest polski Poznań.
Najdawniejsze ślady obecności człowieka na obszarze dzisiejszego Płowdiwu datuje się na około 4000 r. p.n.e. To jedno z tych miast, które na przestrzeni wieków wielokrotnie zmieniały nazwę. Do IV w. p.n.e. funkcjonowało jako tracka osada Eumolpias. Później Filip II Macedoński – ojciec Aleksandra Wielkiego – założył tu miasto nazwane Filipopolis. Okoliczne plemiona przełożyły tę nazwę na Pulpudewa, a w języku słowiańskim forma ta z czasem przekształciła się w znany dziś Płowdiw.
Suza: ruiny miasta i Kodeks Hammurabiego
Dziś Suza znajduje się na terenie Iranu i pozostały po niej głównie ruiny w obrębie współczesnego miasta noszącego tę samą nazwę co dawna osada. Kiedyś była jednak znaczącym ośrodkiem, a nawet stolicą imperium elamskiego, które ukształtowało się około 2400 r. p.n.e. Co ciekawe, sama Suza istniała znacznie wcześniej — już około 4200 r. p.n.e. Przetrwała wyjątkowo długo: jej kres przyszedł dopiero w VII w. n.e., podczas najazdów arabskich.
To właśnie w Suzie, na przełomie 1901 i 1902 roku, natrafiono na słynną stelę z Kodeksem Hammurabiego. Ten zbiór praw imperium babilońskiego, przechowywany dziś w Luwrze, należy do najstarszych znanych tekstów porządkujących zasady życia i prawa na świecie. A może zainteresuje cię także ten artykuł o 10 największych miastach starożytności?
Damaszek: miasto stali i tysiącleci
Dziś to drugie największe miasto Syrii i jednocześnie jej stolica. Dawniej należało do ścisłej czołówki — wymienia się je wśród 10 największych ośrodków średniowiecznego świata. Wieści o powstających tu bezcennych wyrobach krążyły po wszystkich kręgach cywilizacyjnych. Broń kuta w lokalnych warsztatach uchodziła za najlepszą na świecie, a określenie „stal damasceńska” wprost nawiązuje do nazwy tego miasta.
Najstarsze wzmianki o mieście pojawiają się w egipskich manuskryptach datowanych na XV w. p.n.e. Z kolei badania archeologiczne prowadzone na jego obszarze wskazują, że pierwsze ślady osadnictwa można wiązać już z III tysiącleciem p.n.e. Co ciekawe, część badaczy przesuwa tę granicę jeszcze dalej — nawet w okolice 4300 r. p.n.e.
Aleppo – starsze niż Damaszek i pełne historii
Aleppo jest nieco starsze od Damaszku i dziś uchodzi za najludniejsze miasto Syrii. W przekazach pisanych pojawia się po raz pierwszy około 1 800 r. p.n.e. Archeolodzy znaleźli jednak ślady obecności człowieka na tym obszarze już około 4 300 r. p.n.e., a część badaczy wskazuje nawet na VI tysiąclecie przed Chrystusem.
Według tradycji to właśnie w Aleppo, w drodze z Ur do Kanaanu, miał zatrzymać się na odpoczynek patriarcha Abraham. Miasto rozwijało się przy ważnym szlaku handlowym łączącym Indie z Europą, co przez stulecia nadawało mu wyjątkowo kosmopolityczny charakter. W dziejach Aleppo splatały się wpływy chrześcijaństwa, judaizmu i islamu. Niestety, także w czasach współczesnych, gdy miasto stało się areną konfliktu, wiele bezcennych zabytków zostało zniszczonych.
Ateny – początki miasta sięgają 5000 p.n.e.
Jednym z 8 najstarszych miast na świecie są Ateny – stolica oraz największe miasto Grecji. To także jeden z europejskich ośrodków o najwyższej liczbie mieszkańców, regularnie wymieniany wśród 10 najludniejszych miast kontynentu. Według mitologii greckiej nazwa miasta pochodzi od jego opiekunki – Ateny, córki Zeusa i bogini mądrości. Już u zarania swojej historii Ateny zaliczały się do najważniejszych ośrodków, a w średniowieczu były wskazywane jako jedno z 10 największych miast tamtej epoki.
Za najstarszą cywilizację Grecji – i jedną z najwcześniejszych w Europie – uznaje się cywilizację minojską. Rozkwitała ona na Krecie oraz pobliskich wyspach mniej więcej w latach 2 000–1 200 p.n.e. Co ciekawe, wykopaliska prowadzone w Atenach, szczególnie w rejonie Akropolu, pozwoliły badaczom ustalić, że początki osadnictwa na tym terenie mogą sięgać około 5 000 r. p.n.e.
Byblos, dziś Dżubajl: miasto starsze od Fenicjan
To jedno z miast z naszego zestawienia, które z biegiem lat zmieniło nazwę – dziś znane jest jako Dżubajl. Dawne miano odwoływało się do papirusu oraz do największego wkładu Fenicjan w dzieje ludzkości: rozwoju pisma. Choć Fenicjanie stworzyli jedną z 10 najstarszych cywilizacji na świecie, samo miasto ma korzenie znacznie wcześniejsze.
Najstarsze pisane wzmianki o Fenicjanach pochodzą z III tysiąclecia p.n.e. Tymczasem ustalenia archeologów, oparte na wykopaliskach na obszarze legendarnego Byblos, wskazują, że miejscowa kultura kwitła tam już około cztery tysiące lat wcześniej. Właśnie na ten czas datuje się najstarsze odkryte w tym miejscu domostwa.
Jerycho – najstarsze zamieszkane miasto
Listę najstarszych miast domyka Jerycho – w opinii archeologów najstarsze miejsce na świecie, które pozostaje zamieszkane bez przerwy. To właśnie tutaj rozkwitała jedna z 10 najdawniejszych cywilizacji, rozwijana przez ludy semickie. W Biblii zachował się słynny opis zdobycia miasta przez Jozuego oraz Izraelitów.
Dziś Jerycho znajduje się na obszarze Autonomii Palestyńskiej, na Zachodnim Brzegu Jordanu, na północ od Morza Martwego. Obfitość źródeł wody pitnej sprzyjała bardzo wczesnemu osadnictwu w tej okolicy. Wykopaliska prowadzone na terenie Jerycha potwierdziły istnienie osad datowanych już na dziewiąte tysiąclecie p.n.e. To sprawia, że Jerycho uchodzi za najstarsze zamieszkane miasto na świecie.
Gdy człowiek nauczył się wytwarzać pożywienie, mógł porzucić wędrowny styl życia i zacząć osiadać na stałe. Przełom ten nastąpił około 9 000 lat p.n.e. Od tego momentu ludzie zaczęli wznosić trwałe siedziby – osady, które z biegiem czasu przekształcały się w miasta.
Od pierwszych kroków ku stałemu osadnictwu do powstania pierwszego miasta prowadziła długa, wielopokoleniowa droga. Człowiek wyruszył z terenów dzisiejszej RPA, przemierzył całą Afrykę, by ostatecznie dotrzeć na obszar, gdzie narodziło się Jerycho.
Źródła:
- Bonarek J., Czekalski T., Sprawski S., Turlej S., Historia Grecji, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2005
- Bright J., Historia Izraela, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1994
- Cieślak T., Historia Finlandii, Ossolineum, Wrocław 1983
- https://podroze.onet.pl/ciekawe/historia-suzy-ciekawoskti-informacje/4hg2e9g (dostęp: 17 marca 2021)
- Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu¸ Pallottinum, Poznań – Warszawa 1971
- Składanek B., Historia Persji, t. I, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2004
- Wasilewski T., Historia Bułgarii, Ossolineum, Wrocław 1988
- Żebrowski J., Dzieje Syrii od czasów najdawniejszych do współczesności, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2006