Śpiewała w 11 językach, występowała w La Scali. Polka, która zrobiła światową karierę
Ada Sari – polska śpiewaczka operowa, która podbiła światowe sceny – miała coś, czego nie dało się podrobić. Jej tajną bronią był głos: niezwykle rzadki, olśniewający sopran koloraturowy, który potrafił wprawić publiczność w osłupienie od pierwszych taktów. Skąd wzięła się ta niezwykła kariera i kiedy wszystko się zaczęło? Jakie miasta i teatry otworzyły przed nią swoje drzwi, a gdzie jej występy przechodziły do legendy? Które arie stały się jej wizytówką i w ilu językach potrafiła śpiewać, nie tracąc ani grama ekspresji? Poznaj historię Ady Sari – diwy, o której wciąż mówi się szeptem, jak o kimś, kto wyprzedzał swoją epokę.
- Ada Sari: droga do wielkiej kariery
- Ada Sari: triumfy na scenach Europy
- Sekrety stylu i kariery Ady Sari
- Ada Sari: kariera w Polsce i nagrody
Ada Sari: droga do wielkiej kariery
Ada Sari, czyli naprawdę Jadwiga Szayer, przyszła na świat 29 czerwca 1886 roku w Wadowicach. Była córką Franciszki z Chybińskich oraz Edwarda Szayera — adwokata. Gdy miała trzy lata, razem z rodziną przeprowadziła się do Starego Sącza, bo jej ojciec założył tam kancelarię prawną. Wkrótce potem Edward Szayer został burmistrzem i pełnił tę funkcję przez kolejne siedemnaście lat. W tym czasie Ada, pod troskliwą opieką ukochanej mamy, zaczęła naukę gry na fortepianie. Później uczyła się w gimnazjum w Cieszynie, gdzie równolegle doskonaliła śpiew. Następnie wyjechała do Krakowa, by kształcić się muzycznie na pensji sióstr Bożej Miłości. To właśnie tam regularnie uczestniczyła w zajęciach muzycznych i konsekwentnie rozwijała swój wyjątkowy głos.
W latach 1905-1907 Ada pobierała lekcje śpiewu w Wiedniu. Uczyła się w prywatnej szkole muzycznej pod okiem hrabiny Pizzamano. Jej pierwszy publiczny występ odbył się w 1906 roku podczas koncertu zorganizowanego na cześć księżnej Lichtensteinu. Ada Sari zaśpiewała wtedy kluczową partię w operetce Lalka Edmonda Audrana. To właśnie po tym wydarzeniu zrobiło się o niej głośno w całym Wiedniu, a miejscowa prasa szeroko komentowała występ młodej Polki. W latach 1907-1909 kontynuowała naukę, tym razem w Mediolanie. W 1909 roku wcieliła się w Małgorzatę w Fauście Charlesa Gounoda, debiutując na scenie rzymskiego Teatro Nazionale. Od tego momentu jej nazwisko coraz częściej pojawiało się poza Polską, a zagraniczne środowisko muzyczne zaczęło uważnie śledzić rozwój jej kariery.
Ada Sari: triumfy na scenach Europy
W latach 1910–1912 Ada Sari pojawiała się na scenach kilku teatrów w Aleksandrii, gdzie śpiewała m.in. arię Santuzzy w Rycerskości wieśniaczej Pietra Mascagniego. W jej repertuarze znalazła się także rola Neddy w Pajacach Ruggiero Leoncavalla. Polska śpiewaczka operowa szybko zaczęła zachwycać publiczność i krytyków nie tylko we Włoszech, lecz również w Hiszpanii oraz Portugalii, wcielając się chociażby w Elzę w Lohengrinie Richarda Wagnera. Koloraturowy sopran Ady Sari robił wrażenie nawet na najbardziej wymagających recenzentach. To przecież najwyższy kobiecy głos, wyróżniający się skalą od h do fis oraz wyjątkową ruchliwością — szczególnie w precyzyjnym wykonywaniu ozdobników wokalnych. Dzięki pewnemu panowaniu nad tak potężnym instrumentem, Ada Sari niemal zawsze otrzymywała w operach najtrudniejsze i najbardziej efektowne partie koloraturowe.
W 1912 roku, po występie w operze Romeo i Julia Gounoda, Ada Sari zdecydowała, że definitywnie odchodzi od ról dramatycznych. Uznała, że jej głos i temperament sceniczny znacznie pełniej wybrzmią w repertuarze liryczno-koloraturowym. W Warszawie zadebiutowała 28 kwietnia 1914 roku, występując jako Gilda w operze Rigoletto Giuseppe Verdiego. Wkrótce potem wyruszyła z zespołem włoskich śpiewaków w długą trasę koncertową po Rosji. W następnych latach ponownie wracała na europejskie sceny — odwiedziła m.in. Wiedeń, Hiszpanię, Francję, Portugalię oraz Wielką Brytanię. Śpiewała w najważniejszych teatrach operowych, kreując role takie jak:
- Rozyna w Cyruliku Sewilskim
- Konstancja w Uprowadzeniu z Seraju
- Małgorzata de Valois w Hugonotach
Sekrety stylu i kariery Ady Sari
Ada Sari olśniewała na scenie nie tylko potężnym, przeszywającym głosem, który wywoływał dreszcze. Operowa diwa przyciągała spojrzenia także niezwykłą urodą i dopracowanym w każdym detalu wizerunkiem. Jej kreacje szyli najlepsi krawcy świata, a obuwie – najczęściej atłasowe prunelki – wykonywali najbardziej utalentowani szewcy. Artystka miała ich ponad pięćdziesiąt par, by móc je swobodnie zmieniać. Do każdej operowej sukni dobierała więc idealnie pasujące, zachwycające prunelki. Na scenie niemal zawsze towarzyszyła jej czarna woalka w kropki oraz wenecki szal migoczący brylancikami. Do eleganckich strojów wybierała zwykle jeden typ kamieni: perły, szmaragdy albo brylanty. Okularów nie używała – na szyi nosiła za to zawieszony specjalny aparat do patrzenia.
Najbardziej intensywny i przełomowy okres jej kariery przypadł na lata 1919–1929. W tym czasie Ada Sari regularnie występowała w mediolańskiej La Scali, gdzie śpiewała w Czarodziejskim flecie partię Królowej Nocy. To właśnie tę rolę często uznaje się za najtrudniejszą kobiecą partię koloraturową na świecie! Ona jednak wykonywała ją znakomicie i z pozorną lekkością. W kolejnych latach kontynuowała tournée po świecie, rozszerzając je również o Amerykę Północną i Południową. Śpiewała w jedenastu językach, niezmiennie zachwycając publiczność. W samych Stanach Zjednoczonych dała ponad 30 koncertów. W latach 1930–1932 odwiedziła opery w Czechosłowacji, Szwajcarii i Holandii, a także występowała w kilku krajach bałkańskich. Gdy tylko nadarzała się okazja, regularnie wracała do Polski.
Ada Sari: kariera w Polsce i nagrody
Z biegiem lat Ada Sari ponownie na dobre związała się z Polską. Występowała zarówno na scenie opery w Krakowie, jak i we Wrocławiu. Jej wyjątkowy głos zachwycał także słuchaczy Polskiego Radia oraz publiczność licznych polskich estrad koncertowych. W latach 1945-1947 prowadziła zajęcia ze śpiewu w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie, natomiast w latach 1947-1967 pracowała jako profesor nadzwyczajny w warszawskiej Państwowej Szkole Muzycznej. Pod opieką tej wymagającej pedagożki kształcili się kolejni wokaliści, m.in. Barbra Nieman, Nina Stano, Bogna Sokorska, Halina Symulska oraz Halina Mickiewiczówna de Larzac. Ada Sari zmarła 12 lipca 1968 roku w Aleksandrowie Kujawskim. Legendarną polską diwę operową pochowano w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Warto pamiętać, że za życia uhonorowano ją kilkoma odznaczeniami, m.in.:
- 1953 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
- 1955 – Złoty Krzyż Zasługi
- 1960 – Order Sztandaru Pracy II klasy
Od 1985 roku w Nowym Sączu odbywa się Międzynarodowy Festiwal i Konkurs Sztuki Wokalnej im. Ady Sari. To właśnie tam swoje możliwości sprawdzają młodzi śpiewacy, a także studenci i absolwenci polskich szkół wokalnych oraz aktorskich. Kto wie — być może wśród uczestników pojawi się kiedyś artystka o równie niepowtarzalnym głosie, jakim zasłynęła Ada Sari?
Źródła:
- Bogusław Kaczyński: Ada Sari. Kulisy wielkiej sławy, Wydawnictwo Casa Grande, Warszawa 2014
- Przemysław Słowiński, Teresa Kowalik: Królewski dar. Co Polacy dali światu, Wydawnictwo Fronda, Warszawa 2020