100 tys. dolarów w walizce i decyzja bez przetargu. Tak wybuchła afera w USA
Kiedy myślimy o największych skandalach w historii amerykańskiej polityki, na myśl przychodzi Watergate. Jednak zanim Nixon i jego ludzie zaczęli podsłuchiwać rywali, był inny skandal – głośniejszy i pachnący ropą naftową. Afera Teapot Dome.
- Najpierw była ropa
- Albert Fall – człowiek z wizją (i długami)
- Zapach gotówki
- Ktoś zaczyna pytać
- Sąd, wyroki i paradoks historii
Najpierw była ropa
Żeby zrozumieć aferę Teapot Dome, trzeba cofnąć się nieco do początków XX wieku i do jednej prostej obserwacji: nowoczesna marynarka wojenna pożera ropę. Mnóstwo ropy. Okręty, które jeszcze niedawno pływały na węgiel, przeszły na napęd olejowy – szybszy, wydajniejszy, wygodniejszy. Problem w tym, że ropa się kończy, a armada bez paliwa to po prostu drogi złom kołyszący się na wodzie.
Prezydent William Howard Taft wykazał się w tej kwestii rzadką przezornością. W roku 1912 wyznaczył parę obszarów bogatych w złoża ropy jako strategiczne rezerwy dla marynarki wojennej. Nie na sprzedaż. Do użycia tylko wtedy, gdy kraj znajdzie się w potrzebie. Były to Elk Hills i Buena Vista Hills w Kalifornii. Z kolei w 1915 roku Woodrow Wilson wyznaczył rezerwę w stanie Wyoming, w pobliżu skały, która kształtem przypominała imbryk do herbaty. I od tej skały pole naftowe wzięło swoją nazwę – Teapot Dome Oil Field.
Minęła I wojna światowa, do władzy doszedł prezydent Warren G. Harding – człowiek przyjemny w obejściu, lubiący towarzystwo i grę w karty, mniej lubiący strategiczne myślenie. Harding nie był może złym człowiekiem, ale zbyt ufał swoim przyjaciołom. A jego przyjaciele mieli różne charaktery.
Albert Fall – człowiek z wizją (i długami)
Albert Bacon Fall przyszedł na świat w 1861 roku w Kentucky. Przez lata pracował jako górnik, kowboj, prawnik i polityk. W 1912 roku został senatorem ze stanu Nowy Meksyk, a w 1921 – sekretarzem spraw wewnętrznych w rządzie Hardinga.
Problem był jeden: Fall uwielbiał swoje wielkie rancho w stanie Nowy Meksyk. Niezbyt poważnie podchodził do płacenia podatków. Człowiek o takim temperamencie i takich ambicjach żył w ciągłym dysonansie między tym, kim chciał być, a tym, na co go stać.
Kiedy więc w 1921 roku prezydent Harding rozkazem wykonawczym przeniósł kontrolę nad rezerwami naftowymi – w tym Teapot Dome – z marynarki wojennej do Departamentu Spraw Wewnętrznych, Fall poczuł, że to dla niego szansa, by nieco się odkuć. Teraz to on zarządzał tymi złożami. I nikogo się o zdanie nie pytał.
Zapach gotówki
W roku 1922 Albert Fall po cichu wydzierżawił złoża Teapot Dome naftowemu magnatowi Harry’emu F. Sinclairowi z firmy Mammoth Oil (spółki zależnej Sinclair Oil Corporation). Trochę wcześniej podobnie postąpił z innymi rezerwami – złożami Elk Hills w Kalifornii –wydzierżawiając je Edwardowi L. Doheny’emu z Pan American Petroleum. Obie transakcje odbyły się bez przetargu. Po cichu.
Technicznie rzecz biorąc, ustawa z 1920 roku pozwalała na dzierżawę bez przetargu. Fall nie złamał więc przepisów dotyczących samej dzierżawy, ale jego działania były ewidentnym nadużyciem władzy. No a to, co działo się za kulisami, było już całkowicie poza prawem.
Doheny wysłał do Falla swojego syna. Syn przyszedł z czarnym neseserem. W torbie było sto tysięcy dolarów w gotówce – co w dzisiejszych realiach odpowiadałoby kwocie ponad półtora miliona dolarów. Fall przyjął. To był „nieoprocentowany kredyt”, jak tłumaczył później.
Od Sinclaira Fall otrzymał inne „prezenty” – gotówkę, obligacje, a nawet bydło na swoje rancho. W sumie łapówki od obu naftowców sięgnęły około 404 tysięcy dolarów. Rancho nagle odżyło. Długi znikały.
Ktoś zaczyna pytać
Każdy sekret ma swoją wadę: zostawia ślady. W przypadku Alberta Falla śladem był styl życia, który nie pasował do oficjalnego wynagrodzenia. Lokalna gazeta w Nowym Meksyku, prowadzona przez Carla Magee, zaczęła zadawać pytania o nagłą zamożność sekretarza. Senator John B. Kendrick z Wyoming zainteresował się sprawą kontraktu Sinclaira na złoża w jego stanie.
W marcu 1923 roku Senat Stanów Zjednoczonych wszczął pierwsze dochodzenie w sprawie Teapot Dome. Senator Robert La Follette z Wisconsin, republikanin i członek komisji, początkowo był przekonany o niewinności Falla. Zmienił zdanie po tym, jak ktoś włamał się do jego biura w Senacie.
Naprawdę zdeterminowany w tropieniu prawdy okazał się demokrata Thomas J. Walsh z Montany. Przez dwa lata drążył sprawę metodycznie, cierpliwie, mimo że Fall zacierał ślady, dokumenty znikały, a cała machina administracyjna zdawała się pracować na rzecz wyciszenia afery. Walsh był jak pies myśliwski – nie odpuszczał. I wreszcie znalazł to, czego Fall nie zdołał ukryć: pożyczkę w wysokości stu tysięcy dolarów od Doheny’ego. To był przełom. Sprawa eksplodowała w przestrzeni publicznej.
Prezydent Harding nie dożył wyroku. Zmarł w sierpniu 1923 roku – oficjalnie na atak serca. Plotki o samobójstwie lub otruciu nigdy nie zostały potwierdzone. Dowody winy jego podwładnych wyszły na jaw już po jego śmierci, niszcząc pośmiertnie jego reputację.
Sąd, wyroki i paradoks historii
W 1927 roku Sąd Najwyższy orzekł, że dzierżawy zostały uzyskane w drodze korupcji i unieważnił obie umowy. Złoża wróciły do marynarki wojennej.
W roku 1929 Albert Fall został skazany za przyjmowanie łapówek od Doheny’ego. Przeszedł do historii jako pierwszy sekretarz gabinetu w historii Stanów Zjednoczonych, który trafił za kratki. Dostał rok więzienia i grzywnę w wysokości – o ironio! – stu tysięcy dolarów. Wyszedł na wolność w 1932 roku, po dziewięciu miesiącach odsiadki, schorowany i zrujnowany finansowo. Rok po wyjściu z więzienia jego rancho przejął Doheny za... niespłacone „pożyczki”.
Oto paradoks: Edward Doheny, który wręczył łapówkę, został uniewinniony. Sinclair z kolei odsiedział sześć miesięcy – nie za korupcję, lecz za manipulowanie ławą przysięgłych. Zatrudnił detektywów, którzy inwigilowali ławników.
Afera Teapot Dome przez dekady była synonimem politycznej korupcji w Stanach Zjednoczonych – „największym i najbardziej sensacyjnym skandalem w historii amerykańskiej polityki” – jak pisała ówczesna prasa. Dopiero afera Watergate w latach 70. zepchnęła ją na drugie miejsce.
Ale skandal nie pozostał bez trwałych konsekwencji prawnych. Kongres uchwalił przepisy przyznające mu stałe prawo wzywać do składania zeznań – wcześniej to prawo było kwestionowane. Wzmocniono ustawę o finansowaniu kampanii wyborczych.
Złoża Teapot Dome leżały odłogiem przez niemal pół wieku. W 1976 roku wznowiono eksploatację. Przez kolejne lata wydobyto z nich ropę wartą ponad 569 milionów dolarów. W 2015 roku rząd federalny sprzedał pole naftowe za 45 milionów dolarów firmie Stranded Oil Resources Corp.
Albert Fall chciał tylko uratować swoje rancho. Skończyło się tym, że stał się twarzą największego skandalu swojej epoki. Historia lubi takie ironie. I lubi je powtarzać.
Źródła
- https://en.wikipedia.org/wiki/Teapot_Dome_scandal
- https://www.britannica.com/event/Teapot-Dome-Scandal