Zaczynał jako robotnik za 2 dolary tygodniowo. Zostawił fortunę wartą dziś 310 miliardów
Andrew Carnegie. Pod koniec XIX wieku to nazwisko brzmiało jak synonim fortuny i wpływów. Krążyły opowieści, że był najbogatszym człowiekiem na świecie, a po jego śmierci wartość majątku mogła odpowiadać nawet dzisiejszym 310 miliardom dolarów. Tyle że to dopiero wstęp. Bo jak ktoś, kto współtworzył przemysłową potęgę Ameryki, stał się jednocześnie jednym z najbardziej rozpoznawalnych filantropów, finansujących kulturę i naukę na całym globie? Od jakiego punktu startował, jakie wybory otworzyły mu drogę na szczyt — i dlaczego jego cień widać do dziś? Zobacz, jak żył i co naprawdę zbudował Andrew Carnegie.
- Droga Andrew Carnegie do fortuny
- Jak Carnegie zbudował stalowe imperium
- Jak Carnegie oddał fortunę światu
Droga Andrew Carnegie do fortuny
Zanim Andrew Carnegie został miliarderem…
Andrew urodził się 25 listopada 1835 roku w szkockim Dunfermline. Jego rodzice żyli z ciężkiej pracy przy tkactwie, próbując utrzymać czteroosobową rodzinę – poza Andrew wychowywali także młodszego syna, Thomasa. Carnegie’owie funkcjonowali skromnie i w ścisku: w niewielkiej kawalerce jedli, spali i spędzali całe dnie na zaledwie kilkunastu metrach kwadratowych. Gdy Andrew skończył 12 lat, zapadła decyzja o emigracji do Stanów Zjednoczonych. Rodzice liczyli, że za oceanem łatwiej będzie o stałe zatrudnienie i lepsze perspektywy dla dzieci. Zamieszkali w Allegheny City (Pittsburgh) w Pensylwanii. Matka Andrewa dorabiała tam, reperując buty, a ojciec podjął pracę w fabryce bawełny. Kiedy sytuacja finansowa robiła się naprawdę napięta, pan Carnegie próbował ratować domowy budżet dodatkową sprzedażą pościeli.
Andrew rozpoczął pracę już w wieku 13 lat, bo w domu liczył się każdy dolar. Na początku pilnował kołowrotków w przędzalni i potrafił spędzać w fabryce po kilkanaście godzin dziennie. Za ten wysiłek dostawał 2 dolary tygodniowo i zaledwie jeden dzień wolnego. To było twarde życie. Mimo to młody Andrew rozumiał, że musi zrobić wszystko, by pomóc rodzinie trzymać się na powierzchni. Nie było miejsca na beztroskę ani zabawy z rówieśnikami – długo nie znał wygód i nie miał typowego, spokojnego dzieciństwa. Rodzice przekazali mu jednak prostą zasadę: systematyczna praca potrafi dać poczucie bezpieczeństwa. Z takim nastawieniem zaczął swoją drogę do pieniędzy.
Z przędzalni bawełny do własnej firmy
W wieku 15 lat Andrew odszedł z fabryki. Zatrudnił się jako posłaniec, roznosił telegramy i zarabiał już nieco więcej – 2,5 dolara tygodniowo. Taka praca oznaczała nie tylko wyższą stawkę, lecz także drobne przywileje, które dla nastolatka były czymś wyjątkowym, jak choćby darmowe wejściówki do teatru w dniu premiery. Carnegie wyróżniał się podejściem do obowiązków: był punktualny, dokładny, wykonywał zadania starannie i z dużą sumiennością. W biurze telegraficznym szybko to dostrzeżono. Przełożeni docenili jego postawę i zaproponowali mu awans na operatora-telegrafistę.
W 1853 roku Andrew Carnegie został urzędnikiem telegrafu na kolei Pennsylvania Railroad. Pracował z tą samą skrupulatnością, pilnując szczegółów. Wkrótce awansował na sekretarza jednego z dyrektorów linii, Thomasa Scotta. To właśnie dzięki Scottowi Andrew w krótkim czasie wspiął się jeszcze wyżej – tym razem na stanowisko kierownika wydziału. Warto dodać, że w czasie wojny secesyjnej (1861-1865) Carnegie współorganizował łączność telegraficzną dla armii Unii, a także planował transport i dostawy szyn kolejowych dla wojska. Wtedy jeszcze nie mógł wiedzieć, że niedługo zostanie najbogatszym człowiekiem w całych Stanach Zjednoczonych – znacznie bogatszym niż Cornelius Vanderbilt czy Jakob Fugger.
W 1855 roku sytuacja finansowa Andrewa była już na tyle dobra, że zaczął myśleć o inwestowaniu. Postanowił przeznaczyć 500 dolarów na firmę Adams Express. Kilka lat później dostał udziały w spółce kolejowej Woodruff. Krok po kroku budował majątek, wciąż pracując dla kompanii kolejowej. Niedługo potem zaczął też kupować akcje przedsiębiorstw stalowych – szczególnie jednej spółki, Keystone Bridge Company, która specjalizowała się w budowie mostów kolejowych. Równolegle interesowały go również udziały firm naftowych oraz fabryk produkujących wagony.
Pod koniec wojny secesyjnej efekty jego inwestycji były na tyle imponujące, że Andrew Carnegie odszedł z Pennsylvania Railroad. Uznał, że to najlepszy moment, by postawić na własny biznes. I właśnie tak zrobił.
Jak Carnegie zbudował stalowe imperium
Wielkie otwarcie własnej firmy
Andrew Carnegie uznał, że w najbliższych latach popyt na stal będzie tylko przyspieszał. Przekonał się o tym szczególnie podczas podróży po Europie w 1973 roku, gdy na własne oczy zobaczył rosnące zainteresowanie stopem żelaza i węgla. Miał znakomite wyczucie rynku, więc niemal natychmiast zaczął kierować kapitał właśnie w stal. Przy stole negocjacyjnym bywał twardy, a konkurencję potrafił odsuwać na bok, rozbudowując przedsięwzięcie do takiej skali, że z czasem to on dyktował warunki oraz ceny. Nie zwalniał ani na moment: konsekwentnie reinwestował zyski i krok po kroku przejmował mniejsze podmioty. Co ważne, nigdy nie zdecydował się na wejście na giełdę. Liczyła się dla niego pełna kontrola nad każdym szczegółem działalności — i pilnował jej z niemal obsesyjną skrupulatnością.
Huty Carnegiego, a zwłaszcza Homestead Works kupiona w 1883 roku, zgodnie z jego przewidywaniami błyskawicznie stały się towarem pierwszej potrzeby dla rynku. Za rosnącym zainteresowaniem przyszły ogromne zyski, liczone w milionach dolarów. Dzięki temu Andrew mógł wykupić większość udziałów w firmie Henry’ego C. Fricka, specjalizującej się w dostawach węgla do Stanów Zjednoczonych. Wkrótce potem Carnegie i Frick zostali wspólnikami. W 1892 roku Andrew scalił trzy swoje stalownie w jeden organizm, powołując Carnegie Steel Company. Fricka mianował dyrektorem odpowiedzialnym za codzienne funkcjonowanie produkcji. A Carnegie? Nadal robił to, w czym był najmocniejszy: dokładał kolejne środki, planował następne ruchy i metodycznie rozszerzał wpływy, budując przemysłowe imperium krok po kroku.
Andrew Carnegie – filantrop zapewniający wsparcie nie tylko dla rozwoju przemysłu
Przedsiębiorca napędzał w Ameryce nie tylko przemysł, lecz także transport. Zakłady Carnegiego powstały w rejonie Wielkich Jezior, a z czasem wokół nich wyrosła cała flota statków handlowych, które woziły surowce i gotowe wyroby. Bez jego talentu do dobierania ludzi oraz wyjątkowego instynktu inwestycyjnego ta opowieść mogłaby potoczyć się zupełnie inaczej.
Nawet kryzys gospodarczy nie był dla Andrewa sygnałem do odwrotu. Kiedy inne firmy upadały, on nadal rozbudowywał działalność i dopisywał do konta kolejne spektakularne sukcesy. Z czasem zaczął realnie oddziaływać na największe przedsiębiorstwa metalurgiczne w kraju. Carnegie Steel Company urosło do rangi największego producenta szyn i żeliwa w Stanach Zjednoczonych. Później Carnegie przejął koncern Gomsted Metalurgical Plant (swojego najgroźniejszego rywala), wzmacniając dominację w branży. W rezultacie na przełomie XIX i XX wieku stał się najbogatszym człowiekiem na świecie.
Carnegie nie zamykał się jednak wyłącznie w świecie przemysłu. Próbował też sił w literaturze, publikując w popularnych gazetach teksty o tym, jak budować biznes. Regularnie korespondował nawet z… prezydentami Stanów Zjednoczonych. Jako człowiek dysponujący ogromnym majątkiem zaczął też wspierać kulturę i naukę — finansował m.in. bezpłatne biblioteki oraz przekazywał środki na rzecz uczelni medycznej w Nowym Jorku.
Nie zawsze było kolorowo…
W 1892 roku w Carnegie Steel Company wybuchł strajk. Pracownicy zaprotestowali po drastycznym obniżeniu tygodniowych stawek. Henry C. Frick odmówił rozmów ze związkami zawodowymi i nie zamierzał udzielać w tej sprawie żadnych wyjaśnień. Zamiast tego ściągnął łamistrajków, czyli osoby pracujące mimo protestu, i zapewnił im ochronę. Mimo tych działań doszło do brutalnych starć, w których zginęło 9 osób. Około 100 strajkujących zostało ciężko rannych. Bez interwencji milicji bilans mógłby być jeszcze bardziej tragiczny.
A jak zachował się sam Andrew Carnegie? Zdecydował się milczeć. W czasie strajku przebywał na urlopie w Szkocji. Za tę cichą postawę został ostro skrytykowany przez związki zawodowe i stracił zaufanie wielu pracowników. Wcześniej wielokrotnie deklarował, że wspiera działalność związków i stoi po stronie praw robotników. Ostatecznie wyszło na jaw, że były to obietnice bez realnego pokrycia.
Jak Carnegie oddał fortunę światu
W 1901 roku Carnegie zakończył aktywną działalność zawodową. Wtedy jego majątek, szacowany na ponad 300 mld dolarów, czynił go najbogatszym człowiekiem na świecie — choć po pewnym czasie palmę pierwszeństwa przejął John D. Rockefeller. Podobnie jak Rockefeller, Andrew Carnegie przeznaczał olbrzymie kwoty na sprawy społeczne i filantropię. Według szacunków łącznie przekazał na cele dobroczynne ponad 350 mln dolarów. Często powtarzał też, że „człowiek, który umiera bogaty, umiera zhańbiony”.
Carnegie konsekwentnie udowadniał, że nie są to tylko efektowne słowa. Współfinansował m.in. około 3000 bibliotek publicznych, wspierał upowszechnianie języka angielskiego na świecie, a także doprowadził do powstania Carnegie Institute of Technology w Pittsburghu. 11 sierpnia 1919 roku Andrew Carnegie zmarł w Nowym Jorku na zapalenie oskrzeli. Pozostawił jednak po sobie trwały ślad — instytucje i idee, z których do dziś korzystają ludzie szukający wiedzy, nowych możliwości i własnej drogi do podobnego sukcesu.
Źródła:
- Charles R. Morris: Giganci. Jak Andrew Carnegie, John D. Rockefeller, Jay Gould i J. P. Morgan stworzyli amerykańską supergospodarkę, Wydawnictwo Onepress, Gliwice 2006
- David Nasaw: Andrew Carnegie, Wydawnictwo Penguin Books, 2006