Chłopak z Sieradza, który rzucił wyzwanie Coco Chanel. Fryzura „na chłopczycę” podbiła Paryż
Antoni Cierplikowski – chłopak z Sieradza – sprawił, że świat mody w dwudziestoleciu międzywojennym zaczął wyglądać zupełnie inaczej. Jak to możliwe, że Polak wspiął się na sam szczyt w branży, w której liczyły się nazwiska i wielkie salony? I co takiego miał w sobie jeden, z pozoru prosty pomysł na fryzurę, że w kilka chwil uczynił go rozpoznawalnym na całym globie? Zobacz, jak krok po kroku stał się legendą swojego fachu.
- Dzieciństwo Antoniego Cierplikowskiego
- Antoni Cierplikowski podbija Paryż
- Miłość i sekret Antoniego Cierplikowskiego
- Fryzura „na chłopczycę” podbiła Paryż
- Tajemnica Cierplikowskiego na Fire Island
- Powrót Cierplikowskiego do Sieradza i finał legendy
Dzieciństwo Antoniego Cierplikowskiego
Antoni przyszedł na świat 24 grudnia 1884 roku w Sieradzu. Ojciec pracował jako szewc, a mama zajmowała się krawiectwem. W domu było ich pięciu synów: trzech starszych braci – Władysław, Józef i Rafał – oraz młodszy Hieronim. Ponieważ ówczesny Sieradz leżał przy granicy zaboru rosyjskiego, Cierplikowskim nie żyło się lekko. Rodzice od świtu do nocy harowali, by utrzymać liczną rodzinę. Choć wkładali w swoją pracę całe umiejętności i serce, pieniędzy wciąż było za mało.
Antoni był niezwykle przywiązany do mamy. Łączyła ich silna więź, tym bardziej że ona odwzajemniała jego uczucia w sposób bezwarunkowy. Powtarzała mu, że ma talent i że pewnego dnia zajdzie daleko. To właśnie te słowa sprawiły, że od dziecka wierzył w dobrą przyszłość – musiał tylko odnaleźć własną ścieżkę. Co ciekawe, poza bliskością mamy nie przepadał za towarzystwem dziewcząt. Stronił nie tylko od dotyku, ale nawet od przelotnych spojrzeń. Zaniepokojeni bliscy postanowili więc wysłać Antoniego do Łodzi, do wuja Pawła Lewandowskiego. Wuj prowadził tam zakład fryzjerski i akurat szukał kogoś do pomocy. Antoni wydawał się idealnym wyborem.
Młody Cierplikowski miał wtedy 11 lat. To w salonie wuja Lewandowskiego po raz pierwszy naprawdę zobaczył, na czym polega fryzjerstwo. Uważnie obserwował każdy ruch, a czasem nawet przejmował obowiązki – zwłaszcza że Lewandowski miał słabość do alkoholu. Klientki wuja były zachwycone uczesaniami, które tworzył im Antoni. Coraz częściej podsuwały mu myśl, by spróbował szczęścia w stolicy mody, w Paryżu. Przekonywały, że przy wiecznie nietrzeźwym wujku może zwyczajnie zmarnować swój talent. Początkowo Antoni podchodził do przeprowadzki z dystansem, ale gdy miał 17 lat, uznał, że to może być jego szansa. Zaczął marzyć o życiu w Paryżu i o czesaniu największych gwiazd.
Antoni Cierplikowski podbija Paryż
Postanowił i dopiął swego. W 1901 roku Antoni przeniósł się do Paryża. Od pierwszych dni oszołomiła go atmosfera metropolii, która na tle Łodzi wydawała się ucieleśnieniem nowoczesności, szyku i elegancji. Szybko jednak okazało się, że zachwyt to jedno, a codzienne rachunki za wynajęty, skromny pokoik w jednej z paryskich dzielnic — drugie. Przez dłuższy czas szukał więc zajęcia, które pozwoliłoby mu stanąć na nogi. W końcu los zetknął go z Monsieur Decoux — cenionym w Paryżu fryzjerem, znanym zwłaszcza z pracy przy treskach i perukach. Na początku Cierplikowski układał fryzury właśnie na perukach, które wcześniej sam wykonywał, ręcznie tkając je z naturalnych włosów. Przez następne trzy lata uczył się francuskiego, pracował bez wytchnienia i krok po kroku wnikał w tajniki fryzjerskiego rzemiosła. Nie przeczuwał wtedy, że wkrótce jego nazwisko zacznie brzmieć równie głośno jak Patek Philippe czy Maksymilian Faktorowicz.
W 1903 roku Paryż żył świętem tzw. katarzynek, obchodzonym na cześć patronki niezamężnych kobiet. Dla wielu singielek była to idealna okazja, by pokazać się w wyjątkowej fryzurze — takiej, która przyciągnie spojrzenia i zostanie zapamiętana. Nic dziwnego, że tłumy kierowały się do salonu Decoux, jednego z najpopularniejszych w mieście. Gdy właścicielowi zaczęło brakować rąk do pracy, poprosił Antoniego o wsparcie. Młody fryzjer wyczarował klientkom tak dopracowane, finezyjne uczesania, że kobiety zaczęły wracać już nie tylko „do Decoux”, ale właśnie do niego. Były oczarowane tym, jak pracował z włosami i jak potrafił wydobyć z nich urodę. Wtedy też Cierplikowski zaczął przekonywać swoje klientki, że higiena skóry głowy ma ogromne znaczenie — szczególnie przed czesaniem. Warto pamiętać, że w tamtej epoce panie nie myły włosów z częstotliwością znaną dziś; samo mycie włosów bywało tematem, o którym raczej się nie mówiło — niemal… tabu.
Miłość i sekret Antoniego Cierplikowskiego
W pracowni Decoux polski fryzjer poznał miejscową manikiurzystkę, Marie-Louise-Berthe Astier. W wielu sprawach patrzyli na świat zupełnie inaczej, a jednak z czasem zaczęli się do siebie zbliżać. Antoni był poruszony tym, jak bardzo Marie potrafi być pogodna, szczera i serdeczna wobec niego. Z dala od domu i rodziny Cierplikowski przy niej odzyskał poczucie spokoju i bezpieczeństwa. Marie z kolei urzekła jego bezgraniczna pasja do zawodu oraz to, że Antoni słuchał uważnie jak mało kto. Ona także chętnie wsłuchiwała się w jego opowieści, dając mu przestrzeń, by mógł mówić bez końca. Zakochali się, a niedługo później wspólnie przenieśli się do Deauville.
Antoni i Marie otworzyli razem własny biznes niedaleko Hotelu Normandy. To miejsce okazało się strzałem w dziesiątkę: dzięki świetnej lokalizacji szybko zaczęli przyciągać zamożnych gości, którzy zatrzymywali się w Normandy podczas pobytów w Paryżu. Właśnie wtedy Cierplikowski coraz śmielej wchodził do „wielkiego świata” — w salonie pojawiały się kolejne znane aktorki, modelki i piosenkarki, a jego nazwisko zaczęło krążyć w towarzyskich rozmowach. W 1905 roku Antoni z Marie przenieśli się do Londynu, chcąc sprawdzić się na nowym rynku. Polak nie przepadał za londyńskim klimatem, ale uznał, że to idealna okazja, by porządnie opanować język angielski.
Relacja polskiego fryzjera i manikiurzystki nadal nabierała tempa. Wkrótce Marie odkryła, że jest w ciąży. Nie zdawała sobie jednak sprawy, że Antoni w rzeczywistości… był gejem. Fryzjer czuł pociąg do mężczyzn i nigdy nie powiedział o tym ukochanej. Gdy okazało się, że Marie spodziewa się dziecka, Antoni zdecydował się na ślub. Para pobrała się 24 stycznia 1909 roku. W kwietniu urodziło się ich dziecko, które zmarło zaledwie miesiąc po narodzinach. Małżeństwo przeżyło załamanie i wróciło do Paryża. Zamieszkali przy jednej z typowych uliczek Montmartre i całkowicie rzucili się w wir pracy.
Fryzura „na chłopczycę” podbiła Paryż
W 1912 roku Cierplikowski zdecydował się otworzyć własny, prywatny salon fryzjerski. Wybrał adres rue Cambon 5 – tę samą ulicę, przy której działała Coco Chanel. Choć Antoni miał już w Paryżu ugruntowaną pozycję, właśnie wtedy jego nazwisko obiegło świat. To on wprowadził do mody fryzurę, którą nazwał a la garçonne („na chłopczycę”). Stworzył ją dla aktorki Ève Lavallière, a efekt był spektakularny: cięcie odjęło jej kilka lat i natychmiast przyciągnęło uwagę. Gwiazdy kina i muzyki zaczęły tłumnie pojawiać się w salonie Polaka, mimo że krótkie włosy nie były jeszcze wtedy oczywistym wyborem. W prowadzeniu miejsca nieocenionym wsparciem była oddana Marie. Antoni do końca życia powtarzał, że bez żony jego wielki sukces nie miałby szans się wydarzyć.
Salon Cierplikowskich przyciągał największe nazwiska świata sztuki i sceny. Wyróżniał się świeżością i pomysłami, jakich próżno było szukać gdziekolwiek indziej. Klientki mogły tu nie tylko uczesać włosy, ale też skorzystać z masażu czy manicure, co jak na tamte czasy brzmiało niemal luksusowo. Antoni jako jeden z pierwszych wprowadził w zakładzie elektryczną suszarkę, zainstalował kilka stanowisk do mycia włosów oraz osobne lustra, dzięki czemu praca przebiegała szybciej i wygodniej. Imperium Cierplikowskich rosło w zawrotnym tempie. Przez drzwi salonu przewijały się m.in. Isadora Duncan, Edith Piaf i Brigitte Bardot. Cierplikowscy utrzymywali też znajomości z Pablem Picasso oraz Salvadorem Dalím. W latach 20. XX wieku państwo Cierplikowscy mieli już około 60 salonów na całym świecie.
Tajemnica Cierplikowskiego na Fire Island
Homoseksualizm Antoniego pozostawał jedną z najpilniej strzeżonych tajemnic słynnego fryzjera. W jego życiu pojawiła się tylko jedna kobieta — Marie. Dbał jednak o to, by podczas zagranicznych wyjazdów nie towarzyszyła mu żona. W takich chwilach wolał obracać się w męskim gronie. Cierplikowski regularnie kursował między Paryżem a Nowym Jorkiem. Kiedy w Stanach Zjednoczonych dopadało go zmęczenie, uciekał na Fire Island. W swojej ogromnej willi czuł tam największą swobodę. Mógł odciąć się od świata i zapraszać do posiadłości tylu gości, ilu tylko chciał.
W USA Antoni Cierplikowski najczęściej spotykał się z mężczyznami — to ich zapraszał do willi na Fire Island. Z czasem fryzjer coraz mniej ukrywał swoją orientację, aż w końcu wyspa zaczęła uchodzić za prawdziwą idyllę dla lesbijek i gejów. Czy Marie dowiedziała się, że jej mąż wolał mężczyzn? Tego nie da się dziś jednoznacznie potwierdzić. Nawet jeśli znała prawdę o orientacji Antoniego, nigdy nie okazała tego na zewnątrz. Spędzili razem 50 lat, konsekwentnie wspierając się i pomagając sobie nawzajem.
Powrót Cierplikowskiego do Sieradza i finał legendy
We Francji uhonorowano go Legią Honorową, a w Polsce Antoni Cierplikowski odebrał Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Z biegiem lat podjął decyzję, by wrócić do rodzinnego Sieradza. Kupił tam dom i zamieszkał pośród zwykłych mieszkańców, którzy często nawet nie podejrzewali, że ich sąsiadem jest człowiek o światowej sławie. Żył prosto i dyskretnie, próbując wtopić się w realia PRL-u i codzienność małego miasta.
Antoni zmarł w Sieradzu 5 lipca 1976 roku, dożywszy 91 lat. Niestety, wraz z jego odejściem zaczęła gasnąć także paryska i międzynarodowa legenda Cierplikowskiego. Choć to on wywrócił fryzjerstwo do góry nogami, nie trafił do powszechnej pamięci na równi z ikonami pokroju Coco Chanel czy jego przyjaciela Picassa. W Sieradzu wciąż jednak pielęgnuje się jego dziedzictwo: na jego cześć odbywa się Open Hair Festival, podczas którego w miejskiej przestrzeni fryzjerzy tworzą i pokazują swoje autorskie stylizacje.
Źródła:
- Orzeszyna Marta: Antoine Cierplikowski. Król fryzjerów, fryzjer królów, Wydawnictwo Znak, Warszawa 2015
- Słowiński Przemysław, Kowalik Teresa: Królewski dar. Co Polacy dali światu, Wydawnictwo Fronda, Warszawa 2020
- Orzeszyna Marta: Antoine de Paris. Polski geniusz światowego fryzjerstwa, Wydawnictwo Rebis, Poznań 2019