Zbudowali największy samolot pasażerski świata. Linie lotnicze przestały go kupować
Ogromne samoloty pasażerskie to latające kolosy naszpikowane technologią, stworzone po to, by w zaskakująco krótkim czasie przenosić setki osób na drugi koniec świata. To właśnie Boeing Commercial Airplanes jako pierwszy zapisał się w historii, konstruując pionierski szerokokadłubowy odrzutowiec – Boeinga 747, legendarnego „Jumbo”. Ale to, co kiedyś wydawało się szczytem możliwości, dziś ma jeszcze większego rywala. Airbus A380, samolot nowej generacji, uchodzi za najszerszego jumbo jeta na świecie – a jego wnętrze potrafi zaskoczyć: o 50% większa powierzchnia podłogi niż w ikonicznym 747 i aż o 35% więcej miejsc dla pasażerów. Co to oznacza w praktyce i jak wygląda podróż w takim gigancie?
- Boeing 747: historia legendarnego jumbo jeta
- Boeing 747: narodziny i niezwykłe role
- Airbus A380: luksus i koniec ery superjumbo
- Największe katastrofy lotnicze boeingów
Boeing 747: historia legendarnego jumbo jeta
W latach 90. XX wieku głośno było o reklamie Boeinga 747, która obiecywała podróż ogromnym jambo jetem do wymarzonych – nawet najbardziej odległych – zakątków świata. Dokąd zabierze was ta maszyna? – pytały kusząco barwne fotografie samolotu efektownie odcinającego się na tle zachodzącego słońca. Ten model trafiał w marzenia zwykłych ludzi: dalekie loty na wielkie dystanse, w wygodzie i w cenie, na którą można było sobie pozwolić. Potężny odrzutowiec potrafił zabrać na pokład ponad 500 pasażerów. Przydomek „jambo” nie był przypadkowy – nawiązywał do XIX‑wiecznego Cyrku Ameryka, gdzie występował Jambo, największy słoń cyrkowy.
Boeing 747 latał (i lata) w barwach wszystkich liczących się linii lotniczych. To pierwszy na świecie szerokokadłubowy odrzutowiec pasażerski z silnikami montowanymi klasycznie pod skrzydłami. Idea stworzenia takiego samolotu narodziła się podczas prac nad projektem wojskowej maszyny transportowej. W 1966 roku specjaliści w Boeingu dostali ambitne zadanie: zaprojektować samolot pasażerski większy niż wszystko, co dotąd widziano w powietrzu. Zespół konstruktorów pod kierownictwem inżyniera Joego Suttera opracowywał dalekodystansową maszynę o ogromnej ładowności, która przy tym miała wyróżniać się dopracowaną sylwetką oraz eleganckim wykończeniem wnętrza i kadłuba – w barwach Pan American, pierwszego właściciela Boeinga 747.
Znakiem rozpoznawczym tego samolotu jest drugie piętro – górny pokład, będący integralną częścią kadłuba. Jego kształt stopniowo się zwęża, płynnie przechodząc w dziób. Ogon wznosi się na około dwadzieścia metrów. Jambo jet uchodzi za wyjątkowo urodziwy samolot o smukłej, eleganckiej linii, a jego kabina bardziej przypominała luksusowy hotel niż typowy pokład pasażerski. Dolny i górny poziom początkowo łączyły spiralne schody, które z czasem zastąpiono klasycznymi. Niebiesko-czerwone fotele zapewniały komfort podczas długich tras, a pasażerowie mogli zjeść posiłek w restauracji i odpocząć w przeznaczonym do tego salonie.
Boeing 747: narodziny i niezwykłe role
W kwietniu 1966 roku linie Pan American ruszyły z komercyjnym przedsięwzięciem, które zakończyło się zamówieniem Boeingów 747 za łączną kwotę 525 milionów dolarów. 9 lutego 1969 roku wystartowały próby w locie prototypu. W czerwcu 1969 roku świat zobaczył największy wtedy samolot podczas paryskiego pokazu na Salonie Lotniczym, gdzie robił ogromne wrażenie. Pasażerowie mogli poznać możliwości jambo jeta 21 stycznia 1970 roku, gdy Pan Am uruchomił regularne rejsy z jego udziałem.
Największy na świecie samolot pasażerski zaprojektowano tak, by mógł realizować również inne zadania:
- dwa, przystosowane do nowych funkcji B 747, NASA wykorzystała do transportu wahadłowców. Pierwszy taki lot odbył się w lutym 1977 roku,
- dwa jambo jety B 474-200 pełniły rolę samolotów prezydenckich „Air Force One”,
- w 1991 roku, w trakcie operacji „pustynna burza”, Boeingi 747 przerzucały żołnierzy i wyposażenie wojskowe, a część z nich wykorzystywano także jako tankowce,
- w latach 1992 – 1993, podczas misji humanitarnej „Przywrócić nadzieję” (Restore Hope) - B 747 dostarczały ładunki z pomocą dla mieszkańców Somalii.
Nowsza odmiana B 747-400ER była przewidziana do zastosowań pasażerskich, cargo oraz wojskowych. Produkcję tej wersji zakończono w 2009 roku. Do największych operatorów należą m.in. British Airways, China Airlines, Korean Air, Lufthansa i United Airlines. Z kolei najdłuższą odmianą z rodziny jest Boeing 747-8, wytwarzany od 2010 roku w wariantach pasażerskim i towarowym — kadłub wydłużono o 4,5 metra, by zmieścić dodatkowe 35 foteli. Zmieniono geometrię skrzydeł, powiększono górny pokład oraz gondole silnikowe, dodając charakterystyczne nacięcia ograniczające hałas. B 747-8i (Intercontinental) wybrano jako nową platformę prezydencką „Air Force One” – po odpowiednich modyfikacjach ma pełnić tę prestiżową funkcję od 2024 roku.
Airbus A380: luksus i koniec ery superjumbo
To jambo jet nowej generacji – efekt współpracy Airbusa z międzynarodowymi portami lotniczymi, które szukały sposobu na rozładowanie tłoku na najbardziej obciążonych lotniskach. Airbus A380 po raz pierwszy wzbił się w powietrze w maju 2005 roku. Swój debiut w regularnym ruchu pasażerskim zaliczył 25 października 2007 roku na trasie Singapur – Sydney, a pierwszym operatorem zostały linie Singapore Airlines. Czterosilnikowy A380 uchodzi za najszerszy samolot pasażerski na świecie. Na dwóch pokładach może przewozić około 481–656 osób. Kabina oferuje aż o 50% większą powierzchnię podłogi niż Boeing 747 i około 35% więcej miejsc dla podróżnych. Powiększony kokpit umieszczono wyżej niż w innych konstrukcjach Airbusa. Maszyna, której maksymalna masa startowa przekracza 450 tysięcy kg, należy też do najdroższych komercyjnych odrzutowców w historii – pojedynczy egzemplarz wyceniano na około 295 mln USD. W typowej konfiguracji znajdują się tu trzy klasy: 399 miejsc w ekonomicznej, 60 w biznes oraz 12 w pierwszej klasie.
Emirates, największy na świecie użytkownik Airbusa A380, postawiły na liczne modernizacje, by podnieść komfort i wrażenie luksusu na pokładzie. Na początku stycznia 2021 roku przewoźnik udostępnił pasażerom nową klasę ekonomiczną premium (56 miejsc). Zastosowano w niej fotele rozstawione w odległości około 1 m, co ułatwia przyjęcie swobodnej pozycji podczas lotu. Dodatkowa przestrzeń sprawia, że siedzenia można wygodnie odchylić, a podróż staje się mniej męcząca, zwłaszcza na długich trasach. Ekonomiczna premium znajduje się z przodu głównego pokładu. W tej strefie przygotowano m.in. dwie toalety, ekran 13,3 cala, stoliki do posiłków i napojów oraz inne praktyczne udogodnienia.
W pierwszej klasie powiększono kabiny (łącznie 14), a na górny pokład prowadzą schody. Linie umożliwiły pasażerom korzystanie z pokładowego spa z prysznicem oraz zestawów luksusowych kosmetyków znanych marek. Fotele rozkładają się do pozycji całkowicie płaskiej, zamieniając się w wygodne łóżko z pościelą. Po przygaszeniu świateł można oddać się seansowi w prywatnym kinie, a całość dopełniają starannie przygotowane posiłki. Równie komfortowo zaprojektowano klasę biznes: dostęp do pokładowego saloniku, minibark, rozrywka filmowa, warunki do spokojnej pracy oraz relaks na rozkładanych fotelach to tylko część udogodnień. Emirates dysponują największą na świecie flotą Airbusów A380.
Ze względu na ograniczoną liczbę nowych zamówień na Airbusa A380, produkcję zakończono w 2021 roku – z żalem poinformował o tym ówczesny prezes Airbusa, Tom Enders. Tak duże samoloty najlepiej sprawdzają się tam, gdzie przepustowość lotnisk jest ograniczona, a popyt na pojedynczych trasach wyjątkowo wysoki. Boeing 747 i Airbus A380 coraz częściej uznaje się za symbole minionej epoki. Dziś przewoźnicy chętniej wybierają mniejsze maszyny, które mogą latać częściej, taniej i na większej liczbie kierunków w różnych porach dnia, ułatwiając pasażerom szybkie i wygodne przesiadki.
Największe katastrofy lotnicze boeingów
Wsiadając do samolotu, pasażerowie w dużej mierze powierzają swoje bezpieczeństwo kapitanowi i załodze. Lęk przed lotem jest całkiem naturalny — wiele osób odczuwa go nawet wtedy, gdy podróż przebiega spokojnie. Najsilniej emocje dają o sobie znać podczas turbulencji spowodowanych pogodą, a także przy starcie i lądowaniu, gdy każdy manewr wydaje się bardziej odczuwalny. Statystycznie latanie należy do najbezpieczniejszych form transportu, ale gdy dochodzi do katastrof lotniczych, w których jednocześnie giną setki osób, wieść o nich budzi grozę na całym świecie.
. W historii lotnictwa zdarzały się incydenty, wypadki, a nawet zamachy terrorystyczne z udziałem maszyn Boeinga. Największa katastrofa lotnicza, w której uczestniczyły dwa Boeingi 747, wydarzyła się 27 marca 1977 roku na Teneryfie. Przy fatalnej pogodzie i bardzo gęstej mgle zderzyły się dwa kołujące samoloty — jambo jet holenderskich linii KLM oraz Boeing należący do Pan Am. Zginęli wszyscy pasażerowie i członkowie załogi KLM (248 osób). Na pokładzie Pan Am śmierć poniosło 335 osób, a 61 udało się ocalić.
Katastrofa lotu South African Airways 295 pochłonęła 159 ofiar. Był to Boeing 747 – 244B Combi, znany jako Helderberg, który przewoził jednocześnie pasażerów i ładunek. 28 listopada 1987 roku, podczas przelotu nad Oceanem Indyjskim, na pokładzie wybuchł pożar. Samolot runął do oceanu kilka minut po północy. Akcja poszukiwawcza wraku trwała dwa miesiące. Dochodzenie nie dało jednoznacznej odpowiedzi, co było przyczyną ognia, który najpierw pojawił się w części ładunkowej. Wydarzenie to zwróciło jednak uwagę na niewystarczające zabezpieczenia tego typu konstrukcji przed szybkim rozprzestrzenianiem się pożaru.
Airbus A380 miał na koncie kilka groźnych incydentów — m.in. związanych z awariami silników, uderzeniami w elementy infrastruktury lotniskowej czy problemami konstrukcyjnymi skrzydeł. Na szczęście nigdy nie doszło w jego przypadku do katastrofy zakończonej śmiertelnymi ofiarami.