Wieża Eiffla miała zniknąć po 20 latach. Dlaczego ocalała?

Opublikowano: 05.07.2026Autor: Herbert GnaśDrukujUdostępnij

Dzieje ludzkości to nie tylko wojny i odkrycia, ale też budowle, które potrafią zmienić sposób, w jaki patrzymy na świat. Jedna z nich od ponad wieku przyciąga spojrzenia, budzi emocje i wciąż nie przestaje zaskakiwać — Wieża Eiffla. Żelazny kolos, wzniesiony w czasach, gdy właśnie ten materiał uznawano za szczyt możliwości, stał się symbolem Francji rozpoznawalnym niemal wszędzie. Co ciekawe, jego budowa ruszyła w 1887 roku i zajęła zaledwie dwa lata… ale to dopiero początek historii, która kryje znacznie więcej niż daty i pocztówkowy widok. Za chwilę zdradzimy, kto naprawdę stoi za tym inżynieryjnym fenomenem, jak krok po kroku powstawał, dlaczego jego wysokość nie zawsze była taka sama, ile metrów liczy dziś oraz jakie są jego dokładne wymiary.

1. Kto naprawdę wymyślił wieżę Eiffla?
2. Wieża Eiffla: bunt, sukces i zyski
3. Ciekawostki o budowie wieży Eiffla
4. Jak budowano wieżę Eiffla krok po kroku

Kto naprawdę wymyślił wieżę Eiffla?

Gustave Eiffel zasłynął jako twórca wielu imponujących osiągnięć ówczesnej inżynierii: wiaduktu nad Sioule (1869), mostu w Porto (1876) oraz wiaduktu Garabit wznoszącego się na 122 metry. Mało kto pamięta jednak, że to nie on jako pierwszy wpadł na pomysł Wieży — a przynajmniej nie na jej pierwotny projekt. Jak się okazuje, autorem koncepcji był Maurice Koechlin, absolwent Politechniki Federalnej w Zurychu, zatrudniony od 1879 roku w Compagnie des établissements Eiffel.

W 1884 roku, wspólnie z drugim inżynierem, Emilem Nouguier, zaprezentował projekt tak zwanego pylonu — trapezoidalnej wieży na prostokątnej podstawie — która miała sięgać 300 metrów. Początkowo patent należał do nich obu oraz do Gustave'a Eiffla, lecz ten wykupił prawa od swoich pracowników, a następnie w 1885 roku zgłosił projekt Wieży do konkursu na bramę wejściową prowadzącą na teren Wystawy Światowej planowanej na 1889 rok. Co ciekawe, Eiffel nie był jedynym faworytem: rywalizował z nim konstruktor Juliusz Bourdais, który zaproponował wieżę cylindryczną, zwieńczoną koroną reflektorów — również o wysokości 300 metrów. Ostatecznie to jednak koncepcja Eiffla zdobyła uznanie i wygrała.

Ostateczną zgodę na budowę zatwierdzono 8 stycznia 1887 roku — podpisy złożyli Edward Lockroy oraz prefekt Paryża Eugeniusz Poubelle. Ten sam 1887 rok przyniósł też start prac w terenie. Maurice Koechlin nie został jednak odsunięty na bok: to właśnie on nadzorował przebieg budowy. Za realizację Wieży Gustave Eiffel otrzymał order Legii Honorowej. W dniu otwarcia, 31 marca 1889 roku, odznaczenie wręczył mu minister handlu Edward Lockroy — premier Piotr Emanuel Tirad nie dotarł na sam wierzchołek z powodu zadyszki. A może zainteresuje cię także ten artykuł na temat budowy Wersalu?

Wieża Eiffla: bunt, sukces i zyski

Początkowo sama idea wzniesienia Wieży budziła wśród paryżan spore emocje i niemały sprzeciw. Do Adolphe’a Alphanda, naczelnego architekta Paryża, grono znanych osobistości skierowało nawet list otwarty, opublikowany 14 lutego na łamach „Le Temps”. Autorzy zarzucali projektowi bezużyteczność, monstrualne rozmiary oraz zwyczajną brzydotę, która – ich zdaniem – miała trwale oszpecić panoramę miasta.

Zwolennicy konstrukcji odpowiadali jednak, że to znak siły francuskiej myśli technicznej i dowód triumfu przemysłu. Jako argument ekonomiczny, mający uspokoić przeciwników, podawano zapowiedź rozbiórki po dwudziestu kilku latach: Wieża miała przecież formalnie pełnić głównie rolę reklamy nowoczesnych technologii budowlanych.

Tymczasem już w ciągu 5 miesięcy od udostępnienia jej do zwiedzania przyniosła dochód, który pokrył aż 75% całkowitych kosztów budowy – szacowanych na około 7,8 miliona ówczesnych franków. Od początku zakładano bowiem, że będzie także atrakcją turystyczną, która zacznie na siebie zarabiać. W pierwszym roku odwiedziło ją 2 miliony osób, a do połowy lat 80. XX wieku – łącznie ponad 60 milionów. W typowych warunkach dziennie wchodziło na nią średnio 8000 zwiedzających, a rocznie około 3 milionów.

Ciekawostki o budowie wieży Eiffla

Podstawą Wieży jest kwadrat o boku 100 metrów, więc jej pole wynosi równe 10 000 m². Cała konstrukcja waży 10 100 ton, z czego sam żelazny szkielet to 7300 ton. Do wzniesienia Wieży zużyto 18 038 metalowych części oraz około 2 500 000 nitów. Zakładano, że pod wpływem wiatru maksymalne odchylenie od pionu sięgnie 10–15 cm — według projektantów tak niewielkie, że odwiedzający nie powinni go w ogóle odczuć.

W tej Wieży o wysokości dokładnie 300 metrów i 1 cm windy zamontowano dopiero kilka tygodni po zakończeniu prac, a liczba stopni, które trzeba było pokonać, by wejść na szczyt pieszo, wynosiła aż 1700! Dziś Wieża jest jeszcze wyższa i mierzy 324 metry. Sama budowa trwała 26 miesięcy, a precyzyjniej: 795 dni. Bezpośrednio na placu budowy pracowało od 150 do 300 robotników.

Już sama liczba wind, ich rozmiar i planowana przepustowość pokazują, że od początku liczono się z ogromnym ruchem turystycznym. Prędkość miała wynosić około 50 cm na sekundę, co pozwalało dotrzeć na górę w 15 minut; w jednej kabinie przewidywano miejsce dla 10 osób, odjazd co półtora minuty, a więc w ciągu godziny planowano przewóz około 400 pasażerów. W tamtym czasie windy dowoziły maksymalnie na wysokość 276 metrów.

Jak budowano wieżę Eiffla krok po kroku

Usytuowanie Wieży na Polach Marsowych nie było dziełem przypadku. Choć do 1765 roku rozciągały się tu winnice, później teren stał się sceną wielu wydarzeń, które zapisały się w historii miasta: 1790 – Święto Federacji i przysięga ponad 300 000 paryżan na wierność konstytucji (złożona w strugach ulewnego deszczu), 1863 – start balonu Le Geant, 1867 – Wystawa Techniczna, 1878 – Wystawa Światowa.

Wybrany pod budowę obszar leży blisko Sekwany, dlatego jeszcze przed rozpoczęciem prac bardzo dokładnie sprawdzono podłoże. Uznano je za pewne i stabilne, bo w gruncie zalegały kolejno warstwy wapienia, gliny oraz kredy. Dla dodatkowego zabezpieczenia przed podmywaniem dwa najbliższe fundamenty wykonano w systemie kesonowym. Same główne filary ustawiono pod odpowiednim kątem, tak aby wyżej konstrukcja naturalnie „zbierała się” do środka i dążyła do wzajemnego zbliżenia.

Do budowy wybrano żelazo kute, cenione za wysoką odporność na obciążenia i ściskanie. Pozostawało jednak pytanie: jak w miarę wzrostu Wieży wciągano elementy coraz wyżej? Zastosowano żurawie — dziś oczywiste, lecz wówczas będące świeżą nowinką techniczną. Do poziomu 115 metrów pracowały cztery żurawie, powyżej tej wysokości ich liczbę ograniczono do dwóch, a jeszcze wyżej zaczęto używać urządzeń określanych wtedy jako lokomobile. To one transportowały materiały pionowo na górę, na pomost, skąd żuraw podnosił je już bezpośrednio w miejsce montażu.

Już na etapie projektowania zaplanowano, jak mają zostać wykorzystane poszczególne poziomy. Przewidywano więc, że:

• na pierwszym pietrze (powierzchnia 4 200 m²) powstaną cztery restauracje, cztery długie sale (57 metrów na 15 metrów), cztery wewnętrzne balkony, a na zewnątrz galeria o szerokości 3 metrów;
• na drugim piętrze (powierzchnia 1 400 m²): restauracja, kilka sal oraz biegnąca dookoła galeria widokowa;
• na wyższych kondygnacjach, niedostępnych dla zwiedzających, miał się znaleźć gabinet osoby zarządzającej wieżą, a jeszcze wyżej — obserwatorium meteorologiczne.

Źródła:

1. Oficjalny serwis Wieży Eiffla: https://www.toureiffel.paris (dostęp: 15.01.2021).
2. R. Sobczak, Inżynier: wiedza, technika, technologia, „Zeszyty Naukowe Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej”, nr 52/2017.
3. S. Stetkiewicz, Wieża trzechsetmetrowa, „Wszechświat”, nr 10, tom VIII/1889.
4. S. Stetkiewicz, Wieża trzechsetmetrowa (dokończenie), „Wszechświat”, nr 11, tom VIII/1889.
5. L. Stomma, Uroda ludzkiej pomyłki, „Polska Sztuka Ludowa. Konteksty”, nr 1/1991.
6. I. Sykta, Cityscape scrapers – kontrowersyjne obiekty architektury współczesnej w krajobrazie miejskim jako elementy ogniskujące rozwój rekreacji i turystyki, „Nauka, Przyroda, Technologie”, tom 3, zeszyt 1/2009.
7. Wybrane zabytki Paryża i inne znane miejsca, https://cmjordan.krakow.pl/uploads/zabytki%20Pary%C5%BCa.pdf (dostęp: 15.01.2021).