Ochroniła słoniątko własnym ciałem. Zbombardowanie ZOO w 1939 roku
Wrzesień 1939 roku przyniósł tragedię mieszkańcom Warszawy. Bombardowania trwały 28 dni, a największy ostrzał miał miejsce 25 września. Przez 10 godzin zniszczonych zostało mnóstwo budynków mieszkalnych, rządowych oraz miejskie ZOO, które znalazło się pod bombami. Dzikie zwierzęta wydostały się na ulicę, a w obliczu zagrożenia dla ludności polscy żołnierze musieli podjąć dramatyczną decyzję o likwidacji wielu z nich.
- Ucieczka z miasta i powrót Jana Żabińskiego
- Zoo na linii ognia
- Ucieczki, śmierć i chaos wśród zwierząt
- Słonica Kasia i jej heroiczna walka o córkę
Ucieczka z miasta i powrót Jana Żabińskiego
Gdy we wrześniu 1939 roku Warszawa znalazła się pod niemieckim atakiem, życie rodziny Żabińskich wywróciło się do góry nogami. Po radiowym apelu władz wojskowych Jan Żabiński, oficer rezerwy i dyrektor warszawskiego ZOO, opuścił stolicę wraz z innymi rezerwistami, kierując się na wschód.
Antonina Żabińska wraz z synem Ryszardem i najbliższymi schroniła się w mieszkaniu rodziny przy ulicy Kapucyńskiej. Mimo nieustannych bombardowań budynek przetrwał oblężenie, choć mieszkańcy wielokrotnie otarli się o śmierć.
Po kapitulacji Warszawy Jan niespodziewanie wrócił do miasta. W drodze pomógł mu niemiecki oficer Richard Müller, przed wojną związany z międzynarodowym środowiskiem dyrektorów ogrodów zoologicznych. Dzięki temu Żabiński mógł ponownie dotrzeć do Warszawy i zobaczyć skalę zniszczeń, jakie dotknęły zarówno miasto, jak i ukochany ogród zoologiczny.
Zoo na linii ognia
Warszawskie ZOO znalazło się w wyjątkowo trudnym położeniu. Ze względu na bliskość mostów i terenów wojskowych obszar ogrodu został wykorzystany przez wojsko jako punkt obrony miasta. Między wybiegami ustawiono działa artyleryjskie, co sprawiło, że teren stał się celem niemieckich nalotów i ostrzału.
Pierwsze bomby spadły na wybieg niedźwiedzi polarnych. Przerażone zwierzęta wydostały się na zewnątrz i zaczęły stanowić zagrożenie dla mieszkańców. Żołnierze nie mieli wyboru – musieli je zastrzelić.
Wkrótce zapadła jeszcze trudniejsza decyzja. Zgodnie z przygotowaną wcześniej listą zgładzono wszystkie niebezpieczne drapieżniki. Zginęły lwy, tygrysy, wilki, hieny, pantery, pumy, lamparty i kolejne niedźwiedzie. Dla pracowników ogrodu była to niezwykle bolesna chwila. Wielu z nich obserwowało egzekucję zwierząt ze łzami w oczach.
Ucieczki, śmierć i chaos wśród zwierząt
Bombardowania doprowadziły do niemal całkowitego zniszczenia wielu obiektów ZOO. Spłonęła małpiarnia i ptaszarnia, a wiele zwierząt zginęło pod gruzami lub od odłamków.
Niektórym udało się wydostać poza teren ogrodu. Ptaki egzotyczne, orły i sępy widywano później w różnych częściach miasta. Foki i uchatki kalifornijskie dotarły aż w okolice mostu Kierbedzia. Część z nich prawdopodobnie przedostała się do Wisły i popłynęła z nurtem rzeki.
W nadwiślańskich zaroślach błąkały się wielbłądy, lamy i jelenie. Przestraszone antylopy widywano na warszawskich ulicach, a stada flamingów, czapli i żurawi żerowały nad brzegami Wisły. Nie wszystkie zwierzęta miały jednak szansę przetrwać. Niektóre padły ofiarą ostrzału, inne zostały zabite przez głodujących mieszkańców miasta.
Słonica Kasia i jej heroiczna walka o córkę
Jedną z najbardziej poruszających historii września 1939 roku jest los słonicy Kasi i jej córki Tuzinki. Podczas bombardowań Kasia została ciężko ranna i wkrótce zmarła. Wcześniej jednak zrobiła wszystko, by ochronić swoją córkę.
Porucznik Borkowski, który był świadkiem tych wydarzeń, wspominał niezwykłe zachowanie zwierzęcia:
„Podczas przelatywania pocisków artyleryjskich wpędzała pod siebie małą, stała nad nią jak bunkier – osłaniała ją własnym ciałem, trąbiąc tak długo, dopóki pociski nie przeleciały. Mała spod niej chciała wiać, ale mama waliła ją trąbą w tyłek i zaganiała z powrotem”.
Po powrocie do ZOO Jan Żabiński wraz z nielicznymi ocalałymi pracownikami próbował ratować zwierzęta, które przetrwały bombardowania. Choć wiele okazów bezpowrotnie utracono, pamięć o ich losie pozostała jednym z najbardziej przejmujących świadectw wojennej tragedii, która dotknęła nie tylko ludzi, ale również bezbronnych mieszkańców warszawskiego ogrodu zoologicznego.