Polak, który dokonał cudu inżynieryjnego. Eksperci nie dawali mu szans

Opublikowano: 25.04.2026Autor: Paulina SurowiecDrukujUdostępnij

Ernest Malinowski – polski inżynier dróg i kolei – uchodzi za jedną z najjaśniejszych postaci techniki drugiej połowy XIX wieku. To właśnie on stanął za powstaniem Kolei Transandyjskiej, projektu, który w swoich czasach nazywano prawdziwym cudem inżynierii. Ale to dopiero początek tej historii. Co jeszcze zbudował, zaprojektował i zmienił człowiek, którego nazwisko zna dziś cały świat? Które jego dokonania na zawsze wpisały się w globalną historię? Poznaj niezwykłą drogę Malinowskiego i ciekawostki, które zaskakują do dziś.

1. Młodość Ernesta Malinowskiego w Paryżu
2. Kontrakt w Peru i pierwsze projekty Malinowskiego
3. Polak, który zbudował kolej w Andach
4. Co robił Ernest Malinowski po sukcesie?
5. Pamiątki po Erneście Malinowskim
6. Młodość Ernesta Malinowskiego w Paryżu
7. Malinowski w Peru: projekty i kolej marzeń
8. Polak, który zbudował kolej w Andach
9. Kolejne projekty Ernesta Malinowskiego
10. Pamiątki po Erneście Malinowskim w Peru

Młodość Ernesta Malinowskiego w Paryżu

Ernest Malinowski przyszedł na świat 5 stycznia 1818 roku na Wołyniu. Dorastał w rodzinie szlacheckiej: był synem oficera armii Księstwa Warszawskiego oraz córki wojewody podolskiego. W domu nie był jedynakiem – miał troje rodzeństwa: siostrę Leontynę oraz braci Rudolfa i Zygmunta. W latach 1827–1831 uczył się w Liceum Krzemienieckim. Nauka została jednak nagle przerwana – po klęsce powstania listopadowego, jako członek rodziny powstańczej, musiał wyemigrować do Paryża wraz z ojcem i starszym bratem. Matka oraz Leontyna i Zygmunt zostali na Wołyniu.

W Paryżu Ernest kształcił się w kilku szkołach, m.in. w Lycée Louis-le-Grand oraz École Polytechnique. Z wyróżnieniem ukończył paryską Państwową Szkołę Dróg i Mostów. Po studiach zdobywał doświadczenie w różnych przedsięwzięciach inżynieryjnych:

• wrzesień 1838 – luty 1839 – budowa kolei Paryż-Hawr na odcinku Paryż-Pontoise.
• luty 1839 – budowa dróg w prowincji Bône w Algierii.
• maj 1839 – budowa portu w Algierze
• kwiecień 1840 – kwiecień 1847 – prace nad regulacją rzeki Mozy w Paryżu.

W 1848 roku Ernest Malinowski wstrzymał pracę i opuścił Francję, gdy dotarła do niego wiadomość o powstaniu w Krakowie. Już rok później ponownie znalazł się jednak w Paryżu i zabiegał o posadę w Ministerstwie Robót Publicznych. W październiku 1849 Malinowski objął stanowisko inżyniera w departamencie Loir-et-Cher, gdzie zajmował się usprawnianiem żeglugi oraz budową dróg w Cher.

Kontrakt w Peru i pierwsze projekty Malinowskiego

We wrześniu 1852 roku Malinowski podpisał w Paryżu sześcioletnią umowę. Miał wyjechać do Peru jako inżynier rządowy – do ubogiego państwa, które utrzymywało się w dużej mierze z eksportu guana. Do zadań Ernesta należało opracowywanie planów inwestycji i czuwanie nad ich realizacją, budowa mostów oraz dróg, wykonywanie map topograficznych, a także szkolenie i podnoszenie kwalifikacji miejscowej kadry technicznej. W tamtym momencie nie mógł jeszcze przewidzieć, że wkrótce to właśnie dzięki niemu powstanie pierwsza w kraju linia kolejowa, po której ruszy pociąg. Nie wiedział również, że przedsięwzięcie zostanie nazwane „cudem inżynierii” i przez długie lata będzie uchodzić za najwyżej położoną kolej na świecie. Oto wybrane projekty, których podjął się Malinowski po przyjeździe do Limy:

• 1856 – udział w komisji oceniającej projekt rozbudowy i modernizacji mennicy państwowej w Limie.
• 1856 – opracowanie projektu i nadzór nad brukowaniem ulic oraz placów w Arequipie, a także prace modernizacyjne kamiennego mostu Izacuchaca.
• 1859 – przygotowanie projektu linii kolejowej Pisco–Ica, wspólnie z Mario Alleonem i Gerritem Backusem
• 1864 – zaprojektowanie linii kolejowej Chimbote–Huaraz, razem z D. N. Paddisonem i Stephenem Crosby
• 1866 – objęcie funkcji głównego inżyniera w porcie Callao (niedaleko Limy) oraz udział Ernesta nie tylko w przygotowaniu umocnień frontu, lecz także w ich obronie. Za zasługi Malinowski otrzymał dyplom i honorowe obywatelstwo Peru.

Polak, który zbudował kolej w Andach

O połączeniu wybrzeża z sercem Peru dyskutowano od lat. Już w 1859 roku wydano dekret powołujący komisję, która miała sprawdzić, czy da się poprowadzić kolej przez Andy – obszar pełen cennych gatunków drewna i bogactw mineralnych. W praktyce priorytet dostawały jednak inne inwestycje, więc kolej wciąż spychano na później. Do pomysłu wrócono w 1868 roku. Przetarg na linię mającą połączyć Andy z Limą i portem Callao wygrał amerykański przedsiębiorca Henry Meiggs. To on powierzył zaprojektowanie oraz nadzór nad budową kolei transandyjskiej Ernestowi Malinowskiemu. Polski inżynier zdecydował się podjąć wyzwanie, które dla wielu brzmiało jak misja niemożliwa.

Ernest Malinowski dobrał zaufany zespół i przedstawił koncepcję trasy. Na starcie projekt odrzucono – uznano go za zbyt śmiały, a wręcz niewykonalny. Po pierwsze, kolej miała wspinać się niemal na 5000 metrów („czy pociąg w ogóle da radę tam jeździć?”). Po drugie, proponowane żelazne mosty i wiadukty były dla większości specjalistów rozwiązaniem mało znanym i budzącym nieufność. Po trzecie, podważano same obliczenia Malinowskiego. Dopiero po długich rozmowach i naciskach ze strony inżyniera rząd Peru zdecydował się zaryzykować i przeznaczyć środki na jego plan.

Budowę kolei transandyjskiej zaplanowano na około sześć lat. Po czterech latach skończyło się jednak finansowanie – Peru dotknął kryzys, a dotacje na przedsięwzięcie wstrzymano. Meiggs i Malinowski postanowili utrzymać prace, dokładając do budowy z własnej… kieszeni. Robotnicy walczyli każdego dnia nie tylko o postęp inwestycji, ale też o przetrwanie: mierzyli się z nagłymi spadkami temperatury, rozrzedzonym powietrzem i silnym, szkodliwym promieniowaniem słonecznym. O tej pionierskiej budowie pisały najważniejsze czasopisma techniczne na świecie, a Ernest Malinowski zyskał opinię inżyniera najwyższej klasy.

W Andach, na wysokości 4817,8 m n.p.m, udało się ostatecznie wydrążyć 62 tunele o łącznej długości około 6 kilometrów. Najdłuższy z nich miał ok. 1200 metrów i prowadził przez przełęcz Ticlio. Przepaście spięto dziesiątkami mostów i wiaduktów – łącznie powstało ich około 50. Największe wrażenie robił most nad wąwozem Verrugas, liczący ok. 175 metrów. Linia otrzymała nazwę „Centralna Kolei Transandyjska” i przez ponad 100 lat pozostawała najwyżej poprowadzoną koleją na świecie. Dopiero w 2005 roku wyprzedziła ją kolej tybetańska Qinghai-Tybet, położona na wysokości 5068 m n.p.m.

Co robił Ernest Malinowski po sukcesie?

Malinowski nie zamierzał osiąść na laurach. W następnych latach konsekwentnie podejmował kolejne wyzwania, wchodząc w rozmaite projekty i angażując się w liczne inicjatywy.

• 1879-1880 – Malinowski pracował w Ekwadorze przy budowie linii kolejowej Guyaquill-Quito. Równolegle publikował artykuły o wojnie w Peru w prasie zagranicznej i lokalnej. Sprowadzał też do Ekwadoru peruwiańskich współpracowników, pomagając im w znalezieniu pracy.
• 1886 – Ernest Malinowski wrócił do Peru, gdzie ponownie zajął się budową i modernizacją kolei, m.in. na trasie Callao-Oroya.
• 1867 – inżynier podjął się budowy kolei Tarma-La Merces, pracując wspólnie z Ksawerym Wakulskim oraz Władysławem Folkierskim.
• 1884 – Ernest znalazł się w gronie współzałożycieli instytucji Club Nacional.
• 1886 – od tego momentu Malinowski działał aktywnie w Towarzystwach Dobroczynności, odpowiadając za kwestie finansowe i nadzór m.in. nad budową szpitala Dos de Mayo.
• 1890 – Malinowski rozpoczął pracę w utworzonej brytyjskiej kompanii Peruvian Corporation.

Polski inżynier drogowy i kolejowy współtworzył również Sociedad Geografica de Lima, gdzie przygotowywał plany topograficzne i mapy potrzebne do wytyczenia granicy między Peru, Brazylią i Ekwadorem. Przekazał też wiele książek uniwersytetowi San Marcos w Limie, a przez pewien czas zastępował tam nawet dyrektora. Malinowski był także autorem kilku książek i artykułów w różnych językach – poza polskim i rosyjskim posługiwał się hiszpańskim, angielskim oraz francuskim. Co ciekawe, Ernest Malinowski nigdy się nie ożenił, choć miał duże powodzenie u kobiet. 2 marca 1899 roku polski inżynier zmarł na zawał serca, podobnie jak Mieczysław Bekker.

Pamiątki po Erneście Malinowskim

Wizerunek Malinowskiego trafił na jedną z płaskorzeźb zdobiących cokół otaczający pomnik Nike. Monument stoi w peruwiańskim porcie Callao i przypomina o zwycięskiej bitwie, w której Malinowski brał udział. Podobiznę polskiego inżyniera można zobaczyć także w przyportowym muzeum Fortaleza del Real Felipe. Z kolei na dworcu kolei transandyjskiej „Desamparados” w 1979 roku odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą twórcy tej linii.

Postać Ernesta Malinowskiego doczekała się również wielu filmowych realizacji, a w 1999 roku wybito monety obiegowe 2 zł i 10 zł z jego popiersiem. W tym samym roku Poczta Polska wprowadziła do obiegu znaczek z wizerunkiem Malinowskiego o nominale 1 zł. Odlano też popiersie inżyniera, które ustawiono w holu dworca „Desemparados”. Jego imię i nazwisko do dziś noszą liczne placówki oświatowe oraz obiekty techniczne w Polsce, co sprawia, że pamięć o wybitnym inżynierze wciąż pozostaje żywa.

Młodość Ernesta Malinowskiego w Paryżu

Ernest Malinowski przyszedł na świat 5 stycznia 1818 roku na Wołyniu. Dorastał w rodzinie szlacheckiej: jego ojciec był oficerem armii Księstwa Warszawskiego, a matka pochodziła z rodu związanego z podolskim wojewodą. Ernest miał troje rodzeństwa – siostrę Leontynę oraz braci Rudolfa i Zygmunta. W latach 1827–1831 uczęszczał do Liceum Krzemienieckiego. Nauka nie trwała jednak długo: po klęsce powstania listopadowego, jako członek rodziny powstańczej, musiał wyjechać na emigrację do Paryża – razem z ojcem i starszym bratem. Matka, Leontyna i Zygmunt zostali na Wołyniu.

W Paryżu Ernest kształcił się w kilku renomowanych szkołach, m.in. w Lycée Louis-le-Grand oraz École Polytechnique. Z wyróżnieniem ukończył paryską Państwową Szkołę Dróg i Mostów, co otworzyło mu drogę do pierwszych poważnych zleceń. Po studiach pracował w różnych miejscach jako inżynier:

• wrzesień 1838 – luty 1839 – prace przy budowie kolei Paryż–Hawr, na odcinku Paryż–Pontoise.
• luty 1839 – budowa dróg w prowincji Bône w Algierii.
• maj 1839 – udział w budowie portu w Algierze
• kwiecień 1840 – kwiecień 1847 – prace związane z regulacją rzeki Mozy w Paryżu.

W 1848 roku Ernest Malinowski na pewien czas wstrzymał pracę i opuścił Francję, gdy dotarła do niego wiadomość o powstaniu w Krakowie. Już rok później wrócił jednak do Paryża i zabiegał o zatrudnienie w Ministerstwie Robót Publicznych. W październiku 1849 Malinowski objął stanowisko inżyniera w departamencie Loir-et-Cher, gdzie zajmował się usprawnianiem żeglugi oraz budową dróg w rejonie Cher.

Malinowski w Peru: projekty i kolej marzeń

We wrześniu 1852 roku Malinowski podpisał w Paryżu sześcioletnią umowę. Zobowiązał się do pracy jako inżynier rządowy w Peru – ubogim państwie utrzymującym się w dużej mierze z eksportu guana. Do zadań Ernesta należało przygotowywanie projektów budowlanych i czuwanie nad ich realizacją, wznoszenie mostów oraz dróg, sporządzanie map topograficznych, a także szkolenie i podnoszenie kwalifikacji miejscowej kadry technicznej. W tamtym momencie Malinowski nie przypuszczał jeszcze, że wkrótce jego nazwisko zostanie powiązane z pierwszą linią kolejową w kraju, po której ruszy pociąg. Nie wiedział również, że inwestycja zyska miano „cudu inżynierii” i przez długie lata będzie uchodzić za najwyżej położoną kolej na świecie. Oto wybrane projekty, które Malinowski zrealizował po przyjeździe do Limy:

• 1856 – praca w komisji oceniającej projekt rozbudowy oraz modernizacji państwowej mennicy w Limie.
• 1856 – opracowanie i nadzór nad brukowaniem ulic i placów w Arequipie, a także modernizacja kamiennego mostu Izacuchaca.
• 1859 – przygotowanie projektu linii kolejowej Pisco–Ica, wspólnie z Mario Alleonem i Gerritem Backusem
• 1864 – zaprojektowanie linii kolejowej Chimbote–Huaraz, wraz z D. N. Paddisonem i Stephenem Crosby
• 1866 – objęcie funkcji głównego inżyniera w porcie Callao (w pobliżu Limy) oraz udział Ernesta nie tylko w pracach nad umocnieniem frontu, lecz także w jego obronie. Za zasługi Malinowski otrzymał dyplom oraz honorowe obywatelstwo Peru.

Polak, który zbudował kolej w Andach

O idei połączenia peruwiańskiego wybrzeża z centrum kraju mówiło się od dawna. Już w 1859 roku wydano dekret powołujący komisję, która miała sprawdzić, czy da się poprowadzić kolej przez Andy – region pełen cennych gatunków drewna i bogactw mineralnych. Priorytety państwa były jednak inne, więc projekt latami odkładano. Dopiero w 1868 roku temat wrócił z nową siłą. Przetarg na budowę linii łączącej Andy z Limą oraz portem Callao wygrał amerykański przedsiębiorca Henry Meiggs. To on powierzył zaprojektowanie i nadzór nad budową kolei transandyjskiej Ernestowi Malinowskiemu. Polski inżynier zdecydował się podjąć to wyjątkowo wymagające zadanie.

Malinowski dobrał zespół zaufanych współpracowników i przedstawił koncepcję trasy. Początkowo spotkała się ona jednak z odmową – uznano ją za zbyt śmiałą, a wręcz niewykonalną. Po pierwsze, kolej miała wspinać się niemal na 5000 metrów („czy pociąg w ogóle da radę tam jechać?”). Po drugie, proponowane żelazne mosty i wiadukty były dla wielu specjalistów rozwiązaniem mało znanym i budzącym nieufność. Po trzecie, kwestionowano same obliczenia Malinowskiego. Mimo wątpliwości, po długich rozmowach i naciskach ze strony inżyniera, rząd Peru ostatecznie podjął ryzyko i zdecydował się sfinansować jego projekt.

Zakładano, że budowa kolei transandyjskiej potrwa około sześciu lat. Po czterech latach prace stanęły jednak pod znakiem zapytania – państwowe środki się skończyły, bo Peru dotknął kryzys finansowy. Meiggs i Malinowski postanowili więc dopłacić do inwestycji z własnych… pieniędzy. Robotnicy pracujący na trasie każdego dnia walczyli nie tylko o tempo realizacji. Niejednokrotnie walczyli też o przetrwanie, mierząc się z nagłymi spadkami temperatury, rozrzedzonym powietrzem na dużej wysokości i silnym, szkodliwym promieniowaniem słonecznym. O tej przełomowej budowie pisały najważniejsze czasopisma techniczne na świecie, a Ernest Malinowski zyskał opinię wybitnego inżyniera.

W Andach, na wysokości 4817,8 m n.p.m., udało się w końcu wydrążyć 62 tunele o łącznej długości około 6 kilometrów. Najdłuższy z nich miał ok. 1200 metrów i prowadził przez przełęcz Ticlio. Przepaście połączono dziesiątkami mostów i wiaduktów – w sumie powstało ich około 50. Największe wrażenie robił most nad wąwozem Verrugas, liczący ok. 175 metrów. Linia otrzymała nazwę „Centralna Kolei Transandyjska” i przez ponad sto lat pozostawała najwyżej położoną linią kolejową na świecie. Dopiero w 2005 roku wyprzedziła ją kolej tybetańska Qinghai–Tybet, poprowadzona na wysokości 5068 m n.p.m.

Kolejne projekty Ernesta Malinowskiego

Malinowski nie zadowolił się dotychczasowymi sukcesami. W kolejnych latach konsekwentnie podejmował nowe wyzwania, włączał się w rozmaite inicjatywy i pracował przy projektach, które miały realny wpływ na rozwój regionu.

• 1879-1880 – Malinowski pracował w Ekwadorze przy budowie linii kolejowej Guyaquill-Quito. Równolegle publikował teksty o wojnie w Peru – zarówno w prasie zagranicznej, jak i lokalnej. Wspierał też peruwiańskich współpracowników, sprowadzając ich do Ekwadoru i pomagając im znaleźć pracę.
• 1886 – Ernest Malinowski wrócił do Peru, gdzie ponownie zajął się budową i modernizacją kolei, m.in. na trasie Callao-Oroya.
• 1867 – inżynier rozpoczął prace przy budowie linii Tarma-La Merces, współdziałając z Ksawerym Wakulskim oraz Władysławem Folkierskim.
• 1884 – Ernest znalazł się w gronie współzałożycieli instytucji Club Nacional.
• 1886 – od tego momentu Malinowski aktywnie działał w Towarzystwach Dobroczynności, odpowiadając za kwestie finansowe i nadzór nad przedsięwzięciami, w tym m.in. nad budową szpitala Dos de Mayo.
• 1890 – Malinowski podjął pracę w powołanej brytyjskiej spółce Peruvian Corporation.

Polski inżynier drogowy i kolejowy był także współtwórcą Sociedad Geografica de Lima, gdzie przygotowywał plany topograficzne oraz mapy potrzebne do wytyczania granicy między Peru, Brazylią i Ekwadorem. Przekazał również liczne książki uniwersytetowi San Marcos w Limie, a przez pewien czas zastępował tam nawet dyrektora. Malinowski pozostawił po sobie także książki i artykuły pisane w kilku językach – oprócz polskiego i rosyjskiego biegle posługiwał się hiszpańskim, angielskim i francuskim. Co ciekawe, Ernest Malinowski nigdy się nie ożenił, choć uchodził za osobę cieszącą się dużym powodzeniem wśród kobiet. 2 marca 1899 roku polski inżynier zmarł na zawał serca, podobnie jak Mieczysław Bekker.

Pamiątki po Erneście Malinowskim w Peru

Wizerunek Malinowskiego znalazł się na jednej z płaskorzeźb zdobiących cokół otaczający pomnik Nike. Monument stoi w peruwiańskim porcie Callao i przypomina o zwycięskiej bitwie, w której Malinowski brał udział. Podobiznę polskiego inżyniera można zobaczyć także w pobliskim muzeum Fortaleza del Real Felipe. Z kolei na dworcu kolei transandyjskiej „Desamparados” w 1979 roku odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą twórcy tej niezwykłej linii.

Postać Ernesta Malinowskiego doczekała się również wielu filmów, a w 1999 roku wybito monety obiegowe 2 zł i 10 zł z jego popiersiem. W tym samym roku Poczta Polska wprowadziła do obiegu znaczek o nominale 1 zł z wizerunkiem inżyniera. Powstało także odlane popiersie Malinowskiego, ustawione w holu dworca „Desemparados”. Jego imię i nazwisko noszą do dziś liczne placówki oświatowe i obiekty techniczne w Polsce, co sprawia, że pamięć o wybitnym inżynierze wciąż pozostaje żywa.