Słynny most nad ul. Chłodną stanął... na Stalowej. Zobacz kulisy produkcji „Pianisty”
„Pianista” Romana Polańskiego z 2002 roku, oparty na wspomnieniach Władysława Szpilmana, powstawał w kilku miejscach na mapie Europy — i nie zawsze tam, gdzie podpowiadałaby logika. Część ujęć zrealizowano w niemieckich studiach Babelsberg oraz w opuszczonych koszarach w Beelitz, ale najbardziej rozpoznawalne sceny mają swoje zaskakujące „prawdziwe” tło. Co więcej, warszawskie getto… zagrało miasto poza Polską. To właśnie Praga przejęła rolę Warszawy.
- Polański o Warszawie i planie filmu
- Rekonstrukcja getta na ulicy Stalowej
- Rekonstrukcja łapanki na ulicy Małej
- Ulica Mała: getto i ślady „Pianisty”
- Praga-Północ w „Pianiście”: sceny getta
Polański o Warszawie i planie filmu
Przeżyłem naloty na Warszawę i spędziłem tam kilka tygodni. Ten czas mam w pamięci niezwykle wyraźnie. Zależało mi, by jak najwierniej przywołać obrazy z mojego dzieciństwa – powiedział Roman Polański podczas rozmowy przy okazji premiery filmu. – Alei Ujazdowskich nie potrafię dziś odtworzyć, ale pamiętam, że ówczesna Warszawa wyglądała jak dzisiejsza Praga: przygaszone, szare ulice, duży ruch, kamienice z przełomu wieków... Właśnie dlatego postanowiliśmy kręcić tam.
Dzielnica Praga-Północ, z ocalałymi przedwojennymi kamienicami, stała się dla filmowców naturalną scenografią do odtworzenia ulic warszawskiego getta. Najważniejsze ujęcia realizowano na ulicach Małej i Stalowej, położonych między Inżynierską a Konopacką.
Rekonstrukcja getta na ulicy Stalowej
Ujęcie pokazujące zamknięcie getta z datą 16 listopada 1940 roku nakręcono na ulicy Stalowej, która w filmie „zagrała” ulice Chłodną i Żelazną. Filmowcom udało się przerzucić nad jezdnią drewniany most, opleciony drutem kolczastym i doświetlony lampami stylizowanymi na lata 40. W głębi kadru widać bramę rozdzielającą małe getto od dużego.
Statyści z opaskami z Gwiazdą Dawida, niosący walizki i pchający wózki z całym swoim dobytkiem, przechodzili po moście pod czujnym spojrzeniem „policjantów” odgrywanych przez innych statystów. Adrien Brody jako Szpilman przygląda się temu przemarszowi z tłumu, niemal wtopiony w ludzi. Kamera rejestrowała ścisk, błoto na ulicach i tramwaje z epoki, które na potrzeby sceny sprowadzono specjalnie na plan.
Rekonstrukcja łapanki na ulicy Małej
W lipcu 1942 roku, w trakcie wielkiej akcji deportacyjnej, Szpilman cudem unika najgorszego podczas łapanki na ulicy Małej. Między kamienicami ustawiono atrapę białego domu — właśnie przed nim Brody wpada w ręce żandarmów. Kamera rejestruje nerwowy bieg statystów, krzyki, zamieszanie i rozpaczliwą ucieczkę ludzi z opaskami na ramionach.
Ekipa scenograficzna dopracowała każdy detal: zabrudzone, ceglane elewacje i światło wyglądające jak wzięte prosto z ulicy. Roman Polański, pełniący rolę doradcy, pilnował wiarygodności wszystkiego — od drobnych rekwizytów po widoczne na twarzach aktorów zmęczenie. Zdjęcia realizowano przez kilka letnich dni w 2001 roku, a efekt do dziś oddaje chaos deportacji, która pochłonęła dziesiątki tysięcy ludzi.
Ulica Mała: getto i ślady „Pianisty”
Po deportacjach getto pustoszeje – te ujęcia również zrealizowano na ulicy Małej. Szpilman przenosi się z kryjówki do kryjówki, patrząc z okien na zniszczone kamienice i wypalone wnętrza. Kamera pokazuje ciche zaułki z zasłoniętymi oknami, kałużami i drobnymi śladami dawnego życia, jak choćby tablice informujące o zakazie wstępu do parków.
Praskie budynki, które przetrwały wojnę niemal nietknięte, dały wiarygodne, „prawdziwe” tło – inaczej niż sceny najbardziej zrujnowanej Warszawy, dogrywane później w Czechach. W tej sekwencji pojawiają się też chwile ucieczki Szpilmana, możliwej dzięki wsparciu żydowskiego funkcjonariusza, a całość osadzono w realiach lipca i sierpnia 1942 roku.
Dziś ulica Mała należy do trasy turystycznej „Warszawa – Pianista”, a na miejscu czekają tablice informacyjne i nastrojowe kawiarnie w okolicy.
Praga-Północ w „Pianiście”: sceny getta
Szpilman zostaje skierowany do przymusowej pracy przy wznoszeniu zabudowań na terenie getta – ujęcia te zrealizowano na dachach i podwórkach przy ulicach Małej i Stalowej. Widać dźwiganie cegieł pod czujnym nadzorem Niemców, a także sceny obserwowania walk z „aryjskiej” strony podczas powstania w kwietniu i maju 1943 roku. W epizodach pojawili się statyści w historycznych mundurach, a ulicą Stalową przejeżdżały prawdziwe tramwaje z epoki, co dodatkowo podkreśla autentyczność tych kadrów.
Ujęcia pracy, przerzutu broni i płonących barykad mocno wybrzmiewają jako zapis codziennych upokorzeń, ale też desperackiego, dramatycznego oporu. To właśnie Praga-Północ stała się w filmie jednym z najważniejszych miejsc, dzięki którym można było wiarygodnie odtworzyć zarówno walki, jak i zwykłe życie w getcie.