Logo serwisu: Kroniki Dziejów

Był bohaterem u boku Joanny d’Arc. Później oskarżono go o setki mordów

Egzekucja Gillesa de Rais
Egzekucja Gillesa de Rais na XVI-wiecznej miniaturze, fot. Autor: nieznany Domena publiczna
Opublikowano: 10.04.2026Autor: Emil Kwidziński

Rycerz wojny stuletniej, towarzysz Joanny d’Arc, człowiek o ogromnym majątku i nazwisku, które otwierało wszystkie drzwi. A mimo to jego imię do dziś budzi dreszcz — bo kroniki wpisały go na listę najstraszliwszych zbrodniarzy w historii Europy. Gilles de Rais… tylko jak to możliwe, że bohater stał się potworem? I co tak naprawdę działo się w cieniu jego gotyckich zamków, gdy bramy zamykały się na noc?

  1. Gilles de Rais: rycerz u boku Joanny d’Arc
  2. Mroczna pasja de Raisa po wojnie
  3. Zaginięcia dzieci i upadek de Raisa
  4. Mroczny proces Gilles’a de Raisa w Nantes
  5. Zamek de Raisa: ruiny i mroczna legenda
  6. Gilles de Rais: rycerz i seryjny morderca

Gilles de Rais: rycerz u boku Joanny d’Arc

Gilles de Rais przyszedł na świat w 1405 roku w możnym rodzie z zachodniej Francji. Już w dzieciństwie wyróżniał się bystrością – sprawnie czytał po łacinie i z pasją chłonął wszystko, co dotyczyło wojennego rzemiosła. Za tą obiecującą fasadą szybko pojawił się jednak cień: wcześnie stracił rodziców i trafił pod opiekę bezwzględnego dziadka, który patrzył na niego bardziej jak na przyszły kapitał niż na wnuka. De Rais błyskawicznie znalazł się na wojennym szlaku – najpierw jako zwykły żołnierz, a potem jako oficer u boku samej Joanny d’Arc.

W czasie wojny stuletniej, zwłaszcza podczas kampanii 1429 roku, zasłynął odwagą, ale i bezlitosnym sposobem działania. W nagrodę otrzymał tytuł marszałka Francji – jedno z najwyższych wyróżnień wojskowych swoich czasów. Jego historia mogłaby zamknąć się w podręcznikowym obrazie średniowiecznego rycerza, gdyby nie mrok, który miał czaić się za murami jego rezydencji. Gdy skończył z wojaczką, wycofał się z życia publicznego i skupił na zarządzaniu majątkiem – oraz na zajęciach, o których do dziś mówi się z niepokojem.

Mroczna pasja de Raisa po wojnie

Po zakończeniu wojny de Rais poświęcił się wspieraniu sztuki i organizowaniu widowisk teatralnych. Wystawiał religijne misteria z przepychem, którego nie powstydziłby się królewski dwór – w jednej z inscenizacji na scenie pojawiło się podobno aż 500 aktorów. Ale ta działalność była tylko jedną stroną jego zainteresowań. Coraz mocniej wciągał go okultyzm, dlatego nawiązał współpracę z alchemikiem Francesco Prelatim. Był przekonany, że dzięki ofiarom składanym z dzieci zdoła przywołać demona „Barrona”, który pomoże mu odzyskać utracony majątek.

W 1433 roku kazał wznieść kaplicę Świętych Niewiniątek – nazwę, która dziś brzmi niemal jak ponury omen. To właśnie tam, jak wykazały późniejsze ustalenia, chłopięcy chór – być może wybierany osobiście przez de Raisa – stał się początkiem tragedii wielu dzieci. Z zewnątrz całość wyglądała jak przykład gorliwej religijności i hojnego mecenatu. W środku miały jednak dziać się rzeczy tak przerażające, że ich opisy nakazywano usuwać z akt sądowych, uznając je za zbyt drastyczne nawet jak na standardy XV wieku.

Zaginięcia dzieci i upadek de Raisa

Pogłoski o znikających dzieciach zaczęły rozchodzić się po okolicy jego posiadłości już w połowie lat 30. XV wieku. Rodzice – szczególnie ci z najuboższych wiosek – byli wobec arystokraty praktycznie bezradni. Część z nich nawet nie podejrzewała, że ich dzieci przepadły bezpowrotnie, bo „oddano je” do służby u potężnego pana. Inni domyślali się prawdy, lecz milczeli, bo strach przed odwetem skutecznie odbierał im głos.

W 1440 roku de Rais popełnił błąd, który ostatecznie przesądził o jego losie – po kłótni, niezwiązanej zresztą bezpośrednio z innymi jego zbrodniami, uprowadził księdza Jana le Ferrona. To wystarczyło, by władze kościelne i świeckie ruszyły ze śledztwem, a ono szybko doprowadziło do wstrząsających ustaleń. Zeznawali świadkowie, którzy mieli widzieć służbę de Raisa grzebiącą ciała dzieci, a także rodzice rozpoznający skrawki ubrań swoich pociech wśród rzeczy odnalezionych na zamku.

Gilles de Rais, fragment obrazu E.F. Férona
Gilles de Rais, fot. Éloi Firmin Féron Domena publiczna

Mroczny proces Gilles’a de Raisa w Nantes

Proces de Raisa należał do najlepiej opisanych i najgłośniejszych spraw w średniowiecznej Francji. Postępowanie toczyło się jednocześnie przed trybunałem kościelnym oraz sądem świeckim. Zarzucono mu herezję, sodomię oraz zabójstwo kilkudziesięciu — a według części relacji nawet kilkuset — dzieci. W zeznaniach, składanych zarówno przez jego służbę, jak i przez niego samego, pojawiły się szczegółowe opisy brutalnych gwałtów, tortur i rytuałów, które miały prowadzić do zdobycia nadprzyrodzonych mocy.

De Rais przyznał się do winy pod groźbą tortur — choć w praktyce nie doprowadzono do ich zastosowania. Przed śmiercią okazał skruchę i uzyskał rozgrzeszenie. 26 października 1440 roku w Nantes został powieszony, a następnie spalony. Razem z nim stracono dwóch wspólników: Henriet i Poitou. Dla mieszkańców okolicy egzekucja stała się wydarzeniem o ogromnym ciężarze symbolicznym — do tego stopnia, że jak głoszą miejscowe podania, przez kolejne pokolenia... rodzice bili swoje dzieci w rocznicę śmierci de Raisa, by „przypomnieć im o grzechu”.

Zamek de Raisa: ruiny i mroczna legenda

Zamek de Raisa w Machecoul do dziś spowija mroczna legenda. Ruiny wyglądają jak zwyczajna średniowieczna forteca, ale opowieści głoszą, że jego ściany „pamiętają” krew dzieci — ich ciała miały być zakopywane na terenie posiadłości albo palone podczas tajemniczych obrzędów. Z zachowanych zeznań wynika, że w podziemiach istniały wydzielone sale tortur, a nawet miejsca przypominające ołtarze, przy których de Rais miał „modlić się” nad konającymi ofiarami.

Mimo to archeologia nie dostarcza dziś twardych, jednoznacznych dowodów na to, co dokładnie rozgrywało się w murach zamku. Szczątki ofiar przepadły na wieki, a wiele kluczowych fragmentów zabudowań zniszczył czas. Jedno pozostaje niepodważalne: liczba świadków, drobiazgowość opisów i zgodność relacji sprawiają, że historycy nie mają większych wątpliwości co do winy de Raisa. Choć w XX wieku pojawiały się hipotezy o rzekomej niewinności szlachcica, wśród badaczy nie zdobyły one znaczącego poparcia.

Gilles de Rais: rycerz i seryjny morderca

Kim naprawdę był Gilles de Rais? Rycerzem i bohaterem, który stoczył się na samo dno? Człowiekiem pożartym przez obsesje i pychę? A może jednym z pierwszych, dobrze udokumentowanych seryjnych morderców w dziejach Europy? Choć od jego życia i zbrodni minęło sześćset lat, ta historia nadal nie daje spokoju — bo pokazuje, jak długo wpływowy człowiek potrafi wymykać się karze, zasłaniając się władzą, pieniędzmi i strachem innych.

To również opowieść o tym, jak łatwo pod maską pobożności i wysokiej pozycji społecznej może ukrywać się czyste zło. Dziś ruiny zamku w Machecoul są prawie zapomniane, lecz w średniowieczu mówiono o nich szeptem. I właśnie w historii Gilles’a de Raisa najbardziej przeraża jedno: że w pewnym momencie nikt nie miał odwagi — albo możliwości — go powstrzymać.

Źródła: