Miała poślubić Niemca, wysłali ją do Władysława Jagiełły. Tego wyboru Krzyżacy bali się najbardziej
Gdy zmarł Kazimierz Wielki, w życie wszedł układ zawarty jeszcze w Wyszehradzie w 1339 roku — i na polskim tronie niespodziewanie pojawił się władca z Węgier: Ludwik Andegaweński. Historia szybko zaczęła się komplikować, bo podobnie jak jego poprzednik, Ludwik nie doczekał się syna. Chciał więc zabezpieczyć przyszłość dynastii inaczej — i doprowadzić do tego, by koronę przejęła jego córka Maria. Szlachta długo pozostawała nieufna, aż do momentu, gdy 17 września 1374 roku podpisano w Koszycach porozumienie, które zmieniło reguły gry. Ustalono, że po śmierci króla władzę w Polsce obejmie jedna z jego córek. Tyle że gdy nadszedł decydujący moment, los potoczył się inaczej, niż wielu się spodziewało: w 1384 roku koronę otrzymała młodsza Jadwiga. A to był dopiero początek wydarzeń, które dwa lata później doprowadziły do wyboru jej męża — i wyniosły na tron Władysława Jagiełłę.
- Jadwiga na tronie i początek unii
- Unia w Krewie: chrzest Litwy i sojusz
- Chrzest Jagiełły i chrystianizacja Litwy
Jadwiga na tronie i początek unii
Maria Andegaweńska, najstarsza córka króla Węgier i Polski, miała przejąć rządy wspólnie ze swoim mężem, Zygmuntem Luksemburskim. Taki sposób realizacji postanowień koszyckich nie zyskał jednak aprobaty polskiej szlachty. Sprzeciw budziła perspektywa, że ta sama monarchini będzie rządzić jednocześnie w dwóch państwach. Niechęć wzmacniała też osoba małżonka — księcia o niemieckim pochodzeniu. Zażądano więc, by do Polski na stałe przyjechała jedna z królewskich córek. W tej sytuacji to Jadwiga zaczęła być postrzegana jako realna kandydatka do tronu. [Maleczynska, s. 560]
Jadwiga pojawiła się w Polsce w 1384 roku, choć dokładnego dnia nie udało się ustalić. Wiadomo jedynie, że musiało to nastąpić między 25 maja a 11 października. Koronowano ją 15 października 1384 roku. Władczyni była jeszcze przed osiągnięciem wieku sprawczego, czyli dwunastego roku życia, który pozwalał na zawarcie małżeństwa. Dziewięcioletnia Jadwiga zamieszkała na Wawelu. W sierpniu 1386 roku austriacki książę Wilhelm Habsburg, z którym zaręczono ją w dzieciństwie, podjął próbę dopełnienia małżeństwa. Ostatecznie jednak w listopadzie 1386 roku, pod silną presją polskiego otoczenia, Jadwiga zerwała ten dziecięcy związek.
O tym, kto zostanie mężem Jadwigi, przesądziły przede wszystkim rachuby polityczne Polski i Litwy. Badacze wskazują, że u podstaw zbliżenia polsko-litewskiego leżało narastające zagrożenie ze strony Zakonu krzyżackiego. Wymienia się też inne powody zacieśniania relacji między oboma państwami, między innymi:
- głęboką wrogość Litwinów wobec Krzyżaków; społeczeństwo litewskie dążyło do powstrzymania wyniszczających najazdów i pustoszenia kraju,
- nadzieje polskich i litewskich mieszczan na ożywienie handlu, dotąd utrudnianego przez odcięcie dostępu do ziem nadbałtyckich,
- dążenia feudałów litewskich i polskich do powiększania majątków — liczono na odzyskanie Rusi halickiej oraz możliwość dalszej ekspansji na wschód. [Maleczynska, s. 566]
Zawarcie porozumienia między państwami stało się realne dzięki małżeństwu królowej Jadwigi. O jej rękę jako pierwszy zaczął zabiegać wielki książę litewski, syn Olgierda Giedyminowicza — Jagiełło.
Unia w Krewie: chrzest Litwy i sojusz
Jagiełło, na Litwie znany jako Jogaiła, po śmierci ojca w 1377 roku objął rządy wspólnie z księciem Kiejstutem – swoim stryjem. Dostrzegając rosnące niebezpieczeństwo ze strony Zakonu, próbował porozumieć się z krzyżakami, co szybko zaogniło stosunki z Kiejstutem (który zmarł później w niewoli u Jagiełły) oraz z Witoldem, stryjecznym bratem. Krzyżacy umiejętnie wykorzystali ten rozłam – zajęli Żmudź i przygotowywali się do uderzenia na Litwę, zasłaniając się hasłem chrystianizacji pogańskiego kraju. Coraz wyraźniej widać było, że dopiero przyjęcie chrześcijaństwa może odebrać Zakonowi pretekst do kolejnych najazdów i pozwolić Litwie skuteczniej bronić swoich granic. [Manteuffel. S. 349-350]
Wielki książę litewski początkowo rozważał chrzest w obrządku prawosławnym. Matka Jagiełły, Julianna, doprowadziła do porozumienia z Dymitrem Dońskim – wielkim księciem moskiewskim. Plan zakładał małżeństwo Jagiełły z jego córką Zofią oraz przyjęcie chrztu, ale bez mowy o królewskiej koronie. Gdy napięcia z Moskwą zaczęły narastać, górę wzięła jednak idea zbliżenia Litwy do Polski. 18 stycznia 1385 roku Jagiełło wysłał do Krakowa poselstwo z oficjalną prośbą o rękę królowej Jadwigi. Zgoda na ten związek musiała wyjść również od matki Jadwigi – Elżbiety Bośniaczki, do której udała się delegacja prowadzona przez księcia Skirgełłę, namiestnika Wielkiego Księstwa Litewskiego. A może zainteresuje cię także ten artykuł o żonach Władysława Jagiełły?
14 sierpnia 1385 roku w litewskim Krewie zawarto wstępne porozumienie, które otwierało drogę do połączenia Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego w jedno państwo. [Kuczyński,s.79] Jagiełło miał poślubić królową Jadwigę i objąć tron polski, zobowiązując się do:
- przyjęcia chrztu w obrządku łacińskim, wraz z całym państwem litewskim,
- włączenia Litwy i Rusi do Polski – choć użyte przez Jagiełłę określenie applicare nie oddawało w pełni charakteru prawnego związku obu krajów,
- odzyskania ziem utraconych przez Polskę i Litwę,
- uwolnienia Polaków przetrzymywanych w litewskiej niewoli po wcześniejszych najazdach na ziemie polskie,
- wypłacenia księciu austriackiemu Wilhelmowi Habsburgowi odszkodowania w wysokości 200 tysięcy florenów.
Ostateczne potwierdzenie ustaleń nastąpiło 11 stycznia 1386 roku w Wołkowysku.[Jasienica, s. 58]
Unia w Krewie wywołała niepokój wśród Krzyżaków – polsko-litewskie porozumienie oraz chrzest Litwy podważały sens dalszego istnienia Zakonu na ziemiach pruskich. Od 1386 roku krzyżacy rozpoczęli więc działania, których celem było rozbicie zawartego układu między Polską a Litwą.
Chrzest Jagiełły i chrystianizacja Litwy
Na początku 1386 roku Jagiełło wyruszył do Polski. W Lublinie, na walnym zjeździe szlachty, ogłoszono go królem Polski. Do Krakowa dotarł 11 lutego, a cztery dni później — 15 lutego — przyjął chrzest, przyjmując imię Władysław. Razem z nim ochrzczono także towarzyszących mu Litwinów, w tym Witolda. 4 marca odbyła się koronacja, poprzedzona ślubem z królową Jadwigą (18 lutego).
Rok później, w 1387 roku, Władysław Jagiełło wraz z polskim duchowieństwem udał się na Litwę, by wypełnić postanowienia unii w Krewie. Przeprowadzono chrzest kraju i utworzono biskupstwo w Wilnie, podporządkowane metropolii gnieźnieńskiej. Pierwszym biskupem został polski duchowny Andrzej z rodu Jastrzębców. Do przyjmowania katolicyzmu zachęcał przywilej nadany bojarom litewskim: wyznawcy wiary katolickiej zyskiwali prawo dziedziczenia ziemi oraz zwolnienie z osobistych świadczeń na rzecz księcia.
Krzyżacy próbowali podważać rangę unii. Na europejskie dwory i do kurii papieskiej kierowano pytania o to, dlaczego wielki książę litewski został jednocześnie królem Polski. W propagandzie Zakonu unia i małżeństwo Jagiełły z Jadwigą przedstawiane były jako manewr mający osłonić pogan przed „prawdziwą” działalnością misyjną. Ostatecznie papież potwierdził ważność chrztu przeprowadzonego na Litwie oraz uznał legalność małżeństwa Władysława Jagiełły.
Źródła:
- T. Manteuffel, Historia powszechna. Średniowiecze, PWN, Warszawa 2002.
- A. Klubówna, Cztery panie Jagiełłowie, Wydawnictwo Pojezierze, Olsztyn 1983.
- P. Jasienica, Polska Jagiellonów, PIW, Warszawa 1983.