Nie miej przyjaciół, nie narzekaj, nie dyskutuj. Tak wyglądała „idealna żona” w 1931 roku
Jaka powinna być „idealna” żona? Pokorna, cicha, oszczędna — tak zaczyna się katalog wymagań, który dziś może brzmieć jak scenariusz z innej epoki. A to dopiero wstęp. W latach 30. „Przewodnik Katolicki” ujął te oczekiwania w twarde ramy: listę 10 przykazań mających rzekomo zapewnić małżeńskie szczęście. Gdy poznasz kolejne punkty, trudno będzie uwierzyć, że naprawdę uznawano je za przepis na udany związek. Niektóre z nich potrafią zaskoczyć do dziś.
- Dziesięć przykazań dla żon z 1931 roku
- Szokujące zalecenia dla żon sprzed lat
- Kobiety w międzywojniu: więcej swobody
Dziesięć przykazań dla żon z 1931 roku
W latach 30. XX wieku do grona najchętniej czytanych czasopism w Polsce należał Przewodnik Katolicki, trafiający do setek tysięcy odbiorców. Tytuł, prowadzony redakcyjnie przez księdza Józefa Kłosa, wyraźnie kształtował nastroje i postawy społeczne — szczególnie w sprawach religii oraz obyczajów.
Na jego stronach regularnie pojawiały się też wątki związane z kobietami, małżeństwem i życiem rodzinnym. W rubryce „Sprawy Kobiece” 15 listopada 1931 roku zamieszczono „Dziesięć przykazań dla żon” — zestaw zasad mających podpowiadać, jak według ówczesnych wyobrażeń powinna postępować „idealna” żona. Były to precyzyjne wskazówki dotyczące relacji między małżonkami i codziennych obowiązków, mocno osadzone w modelu rodziny dominującym w tamtym czasie oraz w społecznych oczekiwaniach stawianych kobietom.
Szokujące zalecenia dla żon sprzed lat
Poniżej znajduje się komplet zaleceń, jakie „Przewodnik Katolicki” kierował do żon:
- Pamiętaj, by nie mieć żadnych przyjaciół poza mężem.
- Nie wykorzystuj męża i nie zaciągaj długów na jego konto.
- Nie burz domowego spokoju z powodu błahych spraw.
- Schodź mężowi z drogi, gdy jest rozgniewany, a jeśli się go nie lękasz, udawaj strach przed jego gniewem.
- Nie tłucz talerzy ani garnków — a już nigdy na głowie męża.
- Nigdy nie wypowiadaj słów, które umniejszałyby powagę męża.
- Nie odbieraj sobie i mężowi zdrowia przez kłótnie i swary.
- Nigdy nie mów źle o mężu, nawet wśród najbliższych.
- Nie pragnij drogich i wciąż nowych sukien, jeśli nie chcesz doprowadzić męża do zubożenia.
- Otrząśnij się z panieńskich zachcianek i nie szukaj rozrywek ponad miarę.
Te wskazania wprost akcentowały podporządkowanie żony mężowi oraz obowiązek utrzymywania domowej zgody za wszelką cenę. Utrwalały uległą postawę i zachęcały do rezygnacji z własnych potrzeb, ambicji i planów.
Kobiety w międzywojniu: więcej swobody
Choć Dziesięć przykazań dla żon mogło oddawać ówczesny ideał, codzienność nierzadko wyglądała zupełnie inaczej. Tak, w Dwudziestoleciu Międzywojennym dominował konserwatywny model rodziny, w którym mężczyzna uchodził za „głowę domu”, ale kobiety nie zawsze bezrefleksyjnie się temu podporządkowywały. Wiele z nich prowadziło intensywne życie towarzyskie, podejmowało pracę zarobkową, a także angażowało się społecznie i politycznie. Warto przy tym pamiętać, że już w 1918 roku Polki otrzymały prawa wyborcze — był to wyraźny sygnał rosnącej samodzielności i sprawczości.
Obyczaje tamtych lat pełne były napięć i paradoksów: z jednej strony promowano tradycyjny podział ról, z drugiej kobiety coraz odważniej upominały się o swoje prawa i własne wybory. Znamy liczne przykłady kobiet niezależnych — pracujących, ceniących wolność finansową i obyczajową oraz niechętnych życiu według jednego, narzuconego schematu. Czytaj także o seksualności w Dwudziestoleciu Międzywojennym tutaj.
Choć w wielu domach trzymano się reguł podobnych do tych z „Przewodnika Katolickiego”, obok nich funkcjonowały też małżeństwa oparte na partnerstwie i wzajemnym szacunku. I nawet jeśli to kobiety częściej brały na siebie opiekę nad domem oraz rodziną, nie oznaczało to automatycznie postawy uległej czy służalczej wobec mężczyzn. Dla wielu rodzin była to zmiana naprawdę znacząca.