W okresie PRL te produkty były prawdziwym luksusem. Dzisiaj ludzie ich nie doceniają
W PRL-u, kiedy półki w sklepach częściej świeciły pustkami, niż zachęcały wyborem, a większość produktów wyglądała tak samo, wszystko, co miało choćby cień „zachodniości”, natychmiast stawało się czymś więcej niż zwykłym towarem. Tabliczka czekolady z obcą nazwą, prawdziwe dżinsy, kolorowy drobiazg, którego nie dało się po prostu kupić — takie rzeczy nie trafiały do domu przypadkiem. One były trofeum. Sygnałem, że gdzieś istnieje inny świat: barwniejszy, łatwiejszy, niedostępny, a przez to jeszcze bardziej pociągający. Na te przedmioty się czekało, o nich się szeptało, je „załatwiało” i zdobywało, czasem za cenę nerwów, znajomości albo szczęścia w odpowiednim momencie. A gdy wreszcie lądowały w dłoniach, codzienność na chwilę przestawała mieć znaczenie — zostawało tylko to charakterystyczne poczucie wygranej. I właśnie dlatego wspomnienia tamtych „zdobyczy” wciąż tak mocno działają na wyobraźnię… bo za każdą z nich kryje się historia, która dopiero zaczyna się robić naprawdę ciekawa.
- Jeansy w PRL-u: symbol Zachodu i buntu
- Słodycze, które w PRL były luksusem
- Pewex w PRL: luksus za dolary
- Belweder: telewizor, który dawał prestiż
- Moda w PRL jako codzienny bunt
- Luksusy PRL-u, które trudno było zdobyć
- Zakupy w PRL: małe zwycięstwa codzienności
Jeansy w PRL-u: symbol Zachodu i buntu
W czasach PRL-u jeansy nie były po prostu elementem garderoby, ale nośnikiem marzeń i tęsknoty za Zachodem. Niebieski denim uchodził za dobro niemal nie do zdobycia, a dla wielu młodych ludzi stawał się przedmiotem cichej fascynacji. Nie każdy miał szansę je dostać – najczęściej pojawiały się w Polsce w paczkach z zagranicy, przysyłanych przez rodzinę albo znajomych.
Jedna para potrafiła dodać prestiżu i natychmiast odróżniała od rówieśników. Liczył się nie tylko fason czy metka, lecz także to szczególne wrażenie, że „tamten” świat jest na wyciągnięcie ręki, że żelazna kurtyna nie odcina całkiem od swobodniejszych, bardziej barwnych realiów. Z biegiem czasu jeansy urosły do rangi symbolu niezależności, młodzieńczego buntu i pragnienia, by należeć do czegoś większego niż codzienna, PRL-owska szarość.
Słodycze, które w PRL były luksusem
W czasach, gdy na sklepowych półkach brakowało nawet podstawowych towarów, słodycze były jednymi z najbardziej wyczekiwanych przysmaków. Najwięcej emocji wywoływały te przywiezione z zagranicy albo o nietypowym smaku, którego nie dało się dostać w zwykłym sklepie. Taki drobiazg potrafił dać mnóstwo radości — a w domu i wśród znajomych natychmiast stawał się tematem rozmów, powodem do chwalenia się i małą sensacją.
Importowane słodycze dawały poczucie wyjątkowości i pozwalały choć na chwilę zajrzeć do świata, który wydawał się odległy i poza zasięgiem. Jasne, krajowe batony i czekolady też sprawiały przyjemność, ale to właśnie te „specjalne” uchodziły za symbol luksusu i namiastkę czegoś naprawdę niezwykłego. Ich wartość nie kończyła się na cenie — liczyły się emocje, wspomnienia i to wrażenie, że spełnia się małe marzenie.
Pewex w PRL: luksus za dolary
W realiach PRL funkcjonowały sklepy specjalne, do których dostęp miały przede wszystkim osoby posiadające zachodnią walutę lub bony dewizowe. W Pewexie dało się kupić produkty niemal niedostępne w zwykłych sklepach – od odzieży i kosmetyków, przez bardziej „luksusowe” artykuły spożywcze, aż po sprzęt RTV i AGD.
Dla wielu Polaków taka wizyta była namiastką lepszego świata i wyraźnym symbolem prestiżu. Już samo to, że można było zapłacić dolarami albo bonami i wejść do sklepu dewizowego, budowało poczucie wyjątkowości. Pewex nie był więc tylko miejscem zakupów – stawał się przestrzenią marzeń, gdzie choć na chwilę można było zajrzeć do rzeczywistości, która na co dzień pozostawała poza zasięgiem.
Belweder: telewizor, który dawał prestiż
Telewizory, magnetofony, gramofony czy radia były przedmiotami marzeń w wielu domach. Polski telewizor Belweder, produkowany w latach 60., należał do sprzętów rzadkich i kosztownych — a samo jego posiadanie budziło podziw, dodawało prestiżu i dawało powód do dumy.
W czasach nieustannych niedoborów każdy nowocześniejszy sprzęt oznaczał mały krok w stronę „lepszego świata” i namiastkę łączności z tym, co dzieje się poza czterema ścianami. Telewizor albo radio potrafiły dać poczucie przewagi nad innymi, a fakt, że rodzinie udało się zdobyć takie urządzenie, często zdradzał jej pozycję i możliwości. Elektronika przestawała być tylko praktycznym wyposażeniem mieszkania — stawała się znakiem ambicji, statusu oraz marzeń o wygodniejszym, bardziej nowoczesnym życiu.
Moda w PRL jako codzienny bunt
Moda w PRL-u była silnie ograniczana przez niedobory tkanin oraz masową, zunifikowaną produkcję, więc każdy choć odrobinę nietypowy element stroju szybko zyskiwał status małego skarbu. Skórzana kurtka, mocniejsze dodatki czy solidny zegarek stawały się cichym sygnałem niezależności i sposobem na podkreślenie własnego temperamentu.
Strój działał wtedy jak osobisty kod — pozwalał „mówić” do innych bez słów i zaznaczać odrębność w szarej, powtarzalnej codzienności. Przedmioty, które choć minimalnie wybijały się ponad to, co nosili wszyscy, dawały poczucie wyjątkowości i namiastkę kontaktu z innym światem: tym bardziej kolorowym, zachodnim, pozornie dalekim, a jednak czasem osiągalnym. Dlatego moda nie sprowadzała się wyłącznie do wyglądu, ale była też prostą, codzienną formą wyrażania siebie.
Luksusy PRL-u, które trudno było zdobyć
W realiach PRL-u, gdzie gospodarka była odgórnie planowana, mnóstwo rzeczy pozostawało praktycznie nieosiągalnych, a to, co już pojawiało się na półkach, nierzadko rozczarowywało wykonaniem i trwałością. Braki nie kończyły się na żywności — dotyczyły także najzwyklejszych artykułów codziennego użytku, dlatego każda rzecz zdobyta „po znajomości” albo wystana w kolejce urastała do rangi prawdziwego skarbu.
Te najrzadsze, uznawane za luksusowe produkty błyskawicznie stawały się czymś więcej niż zakupem — nabierały znaczenia symbolu. Sam fakt ich posiadania nie tylko ułatwiał życie, ale też dawał poczucie wyjątkowości i wyróżniał wśród innych. Gdy wybór był znikomy, to właśnie takie przedmioty budziły największe emocje, a dziś ich wspomnienie nadal potrafi momentalnie uruchomić falę nostalgii.
Zakupy w PRL: małe zwycięstwa codzienności
Dziś większość z tych rzeczy nie wywołuje już efektu „wow”, bo zdążyły stać się zwyczajną częścią życia. Jeansy zakłada się bez zastanowienia, zagraniczne słodycze można kupić w niemal każdym sklepie, a sklepy dewizowe funkcjonują już głównie jako wspomnienie. Tęsknota za tamtymi czasami bierze się z czegoś innego: wtedy samo zdobycie czegokolwiek miało wagę większą niż zwykły zakup. Te przedmioty były zapowiedzią lepszego świata, spełnieniem marzeń i sposobem, by choć na moment wyrwać się z szarej codzienności. Właśnie dlatego tak chętnie do nich wracamy — bo w tamtej rzeczywistości każda „zdobycz” była małym triumfem, który dawał satysfakcję i poczucie prawdziwej dumy.