Król nie wpuścił jej na własną koronację. Podobnych upokorzeń przeżyła więcej
Nie dbała o higienę, była brzydka i niewierna - tak przynajmniej widział swoją żonę i kuzynkę Jerzy IV. Odebrał jej jedyne dziecko i próbował pozbawić korony. Czy rzeczywiście Karolina Brunszwicka była odpychająca, czy po prostu wydano ją za niewłaściwego człowieka?
- Dzieciństwo i młodość
- Nieudane małżeństwo kuzynów
- Królowa śmierdzi?
- Nieszczęśliwy los i przedwczesna śmierć
- Ulubienica poddanych
Dzieciństwo i młodość
Karolina Brunszwicka urodziła się w 1768 roku jako córka księcia Brunszwiku-Lüneburga (dziś Dolna Saksonia) Karola Wilhelma i Augusty Charlotty. Jej matka była siostrą króla Wielkiej Brytanii Jerzego III i nosiła tytuł księżnej Walii. Poza Karoliną urodziła sześcioro dzieci, z których trójka zmarła w dzieciństwie.
Ojciec przyszłej królowej nie mieszkał z rodziną. Wolał towarzystwo kochanki w pałacu w Brunszwiku i niespecjalnie zajmował się dziećmi. Nie miał też wysokiego mniemania o swojej córce. Karolina nie otrzymała nigdy dobrej edukacji, ani nawet ogłady jakiej by oczekiwano od europejskiej arystokratki. Rodzice woleli pilnować jej przed światem niż pozwalać na udział w balach – jeżeli zaś pozwolili, to nie wolno jej było tańczyć.
W młodości niektórzy spoza rodziny uważali ją za atrakcyjną. Hrabia Mirabeau – później jeden z arystokratów związanych z rewolucyjną Francją – zaobserwował w 1786 roku, że Karolina jest inteligentną, ładną, pełną energii dziewczyną. (Frazer F., 1996, s: 23)
Nieudane małżeństwo kuzynów
8 kwietnia 1795 roku Karolina Brunszwicka wyszła za mąż za brytyjskiego następcę tronu - Jerzego, który był jej kuzynem pierwszego stopnia. Od początku to małżeństwo nie mogło być udane. Jerzy zgodził się na nie tylko ze względu na ogromne długi, w które popadł prowadząc bardzo ekstrawaganckie życie.
Jedynym co łączyło Karolinę z Jerzym był buntowniczy charakter. Książę, jako syn Jerzego III, od urodzenia legalny następca angielskiego tronu, otrzymał odpowiednie wykształcenie i przygotowanie do rządzenia. Od wczesnej młodości zdradzał jednak tendencję do pijaństwa i rozwiązłości, nie wahał się też przed wydawaniem ogromnych sum pieniędzy. To nie przeszkodziło mu zakochać się w bardzo młodym wieku w starszej o sześć lat podwójnej wdowie, irlandzkiej katoliczce – Marii Fitzherbert. Poślubił ją potajemnie, bez zgody ojca – co unieważniało małżeństwo w świetle angielskiego prawa. Byli ze sobą przez 9 lat, aż w 1794 roku książę został zmuszony do uznania, że prawnie pani Fitzherbert nie jest jego małżonką. Nie krył jednak swojej miłości, a przy pierwszej okazji przepisał (po pijaku) cały majątek „żonie swego serca i duszy”. Swojej prawowitej małżonce zapisał w tym samym dokumencie „jednego szylinga”. (Carroll L., 2009: s. 19, Frazer F.: s. 75)
Królowa śmierdzi?
Małżeństwo Karoliny i Jerzego nie było zwykłym, nieszczęśliwym „związkiem z rozsądku” jakich wiele w rodach królewskich. Prawdopodobnie była to najgorzej dobrana para w historii królewskich mariaży. Kiedy Jerzy pierwszy raz zobaczył i uścisnął narzeczoną kazał sobie podać brandy, następnie opuścił komnatę. Karolina nie była zresztą dłużna – stwierdziła, że jest grubszy i nie tak piękny jak na portrecie, który widziała. (Frazer F.: 54) Jednak umowa była umową – nie kręci się nosem na małżeństwo z następcą tronu, ani na możliwość wyjścia z przepastnych długów. W dniu ślubu Jerzy pił przez cały dzień. Spełnił swój małżeński obowiązek i nie chciał więcej widzieć żony.
Co go tak odstraszało? O Karolinie Brunszwickiej krążyły legendy, że jest prostacka, pisze i mówi niegramatycznie (angielski był jej trzecim językiem), nie ma gustu i zaniedbuje higienę. Czy rzeczywiście śmierdziała, jak twierdził niezbyt elegancko jej mąż? Wiadomo, że jej niskie standardy higieny osobistej przyciągnęły nie tylko uwagę Jerzego, ale lorda Malmesbury, który już przed ślubem próbował ją instruować, że toaleta księżniczki wymaga czasu i zaangażowania.
Możliwe zresztą, że mniej chodziło o samą Karolinę, a bardziej o różne standardy higieny. Właśnie w tym stuleciu, pod wpływem rozwoju medycyny i wiedzy o ciele zaczęły się one zmieniać. To co było akceptowalne na dworze książęcym w połowie XVIII wieku, pod koniec tego stulecia zaczynało razić, zwłaszcza na królewskim dworze Wielkiej Brytanii.
Ostatecznie niechęć Jerzego do Karoliny przypieczętowało jej nieeleganckie zachowanie przy stole podczas pierwszej wspólnej kolacji i późniejsze prostackie uwagi o członkach dworu. Zanim doszło do zawarcia małżeństwa przyszła królowa była „spalona” w oczach męża.
Nieszczęśliwy los i przedwczesna śmierć
Zaraz po spłodzeniu jedynego dziecka Jerzy zaprzestał jakichkolwiek prób zbliżenia się do żony. Podczas jej ciąży widzieli się tylko kilka razy. Księżniczka zaprzyjaźniła się jednak z kilkoma osobami ze swojego otoczenia, podczas kiedy Jerzy twierdził, że chce skłócić jego rodzinę. Prawdopodobnie dużo jego negatywnych wyobrażeń o królowej powstawało pod wpływem alkoholu, którego nigdy sobie nie żałował. Własną fizyczną odrazę i żal z powodu rozdzielenia z kobietą, którą kochał, przekuwał w nienawiść do żony. Jednym z owoców tej niechęci było odebranie jej dziecka niedługo po urodzeniu.
Karolina urodziła zdrową córeczkę, której nadano imiona Charlotta Augusta, po dwóch babkach. Jednak Jerzy zdecydował, że nie powinna się dalej zajmować jej opieką i edukacją, żeby nie miała na dziecko złego wpływu. (Frazer F.: s.75) Kontakty zostały więc stopniowo ograniczone, a dziewczynka dorastała pod opieką ojca i jego rodziny. Karolina była bardzo przywiązana emocjonalnie do dziecka, jednak mogła się z nią widywać tylko okazjonalnie. Zwłaszcza w momentach, w których nasilał się konflikt między małżonkami. W końcu gdy Charlotta zmarła w wieku 21 lat, urodziwszy martwego syna, Jerzy nie miał zamiaru zawiadamiać jej matki. Powierzył to zadanie zięciowi, który nie miał do tego głowy. Ostatecznie Karolina dowiedziała się o śmierci własnej córki i wnuka przypadkiem od kuriera niosącego list papieżowi.
Być może największym skandalem w historii tego małżeństwa było niewpuszczenie królowej na koronację. Uroczystość odbyła się po nieudanych próbach rozwodu Jerzego z żoną. Przyszły król był jednak zdeterminowany, żeby nie dopuścić Karoliny do korony. Usunął ją z listy uczestników ceremonii i kazał sługom zablokować wszystkie wejścia do Westminster Abbey. Mimo prób dotarcia na własną koronację w takiej sytuacji Karolina musiała zrezygnować. Zmarła kilka tygodni później, 7 sierpnia 1821 roku.
Ulubienica poddanych
Chociaż Karolina Brunszwicka nie miała łatwego życia jako królowa, była lubiana przez poddanych. To raczej zachowanie Jerzego rozpoznawano jako aroganckie i niestosowne. Nie budziła sympatii również jego rozrzutność. Królowa – choć towarzysko trochę nieokrzesana – prezentowała cechy, których oczekiwał lud od monarchini. Zajmowała się dziećmi z ubogich rodzin, zapewniając im edukację. (Tomalin C., 1996,Frazer F.: s.129) Poza tym wspierała protestujących radykałów, domagających się reformy reprezentacji w wyborach. Królowa stała się dla nich symbolem protestów politycznych i walki z korupcją dworu.
Jeszcze przed koronacją, kiedy Jerzy próbował się rozwieść, rozpoczął się proces Karoliny w sprawie zdrady małżeńskiej. W ten sposób miała zostać pozbawiona możliwości zostania królową. Zyskała jednak jeszcze więcej zwolenników w Parlamencie i wśród ludu. Zaproponowana przez Jerzego ustawa, pozbawiająca Karolinę prawa do tytułu królowej, nie została przyjęta. Wywołało to ogromny entuzjazm na ulicach brytyjskich miast. Świętowano nawet podpalając redakcje gazet, które trzymały stronę króla.
Karolina Brunszwicka, chociaż sama dość prosta i bezpośrednia, nie była postacią jednoznaczną. Zależnie od sympatii lub antypatii przesadzano na jej temat w każdą stronę. Trudno jednak zaprzeczyć, że miała nieszczęśliwe życie, zniszczone przez zaniedbania rodziców i niezasłużoną nienawiść męża.
Źródła:
1. Claire Tomalin, Dirty linen of a spurned princess, w: The Independent, 24 marca 1996 (https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/dirty-linen-of-a-spurned-princess-1343895.html, dostęp 26.02.2026)
2. Flora Frazer, The unruly queen : the life of Queen Caroline, New York 1996
3. Leslie Carroll, A problem like Maria, w: Jane Austen’s Regency World, nr 39, maj/czerwiec 2009