Od równań na drzwiach stodoły do załogowej misji na Księżyc. Niezwykła historia Polaka
Mieczysław Bekker – polski inżynier, o którym rzadko mówi się głośno, a bez którego legendarny łazik księżycowy LRV mógłby nigdy nie wyjechać na powierzchnię Księżyca podczas misji Apollo. Co jeszcze zaprojektował i jakie pomysły wyprzedzały swoją epokę? Które z jego rozwiązań na trwałe zmieniły historię techniki – i czy to właśnie one sprawiły, że astronauci mogli poruszać się po księżycowym pyle bez ryzyka utknięcia? Sprawdź, kim był twórca LRV, jak wyglądało jego życie i od czego zaczęła się droga, która zaprowadziła go na międzynarodowe salony nauki.
- Mieczysław Bekker: początki kariery naukowej
- Wojenna droga Mieczysława Bekkera
- Polak, który zaprojektował łazik NASA
- Mieczysław Bekker i ślad na Księżycu
Mieczysław Bekker: początki kariery naukowej
Mieczysław Bekker przyszedł na świat 25 maja 1905 roku w Strzyżowie na Lubelszczyźnie. Był dzieckiem Mariana i Albiny Bekker. Kiedy miał zaledwie trzy lata, wraz z rodzicami przeniósł się w okolice Konina — ojciec podjął tam pracę w branży cukrowniczej. Rodzina zamieszkała niedaleko cukrowni „Gosławice”. To właśnie w Koninie Mieczysław ukończył gimnazjum humanistyczne, a później zdał maturę. Szkołę skończył z wyróżnieniem, choć — jak wspominał po latach — nie uważał tego za coś wyjątkowego. Podkreślał, że nauka przychodziła mu naturalnie: wiedza „sama” zostawała w głowie, bez wielkiego wysiłku. Już jako dziecko lubił mierzyć się z trudnymi łamigłówkami i zadaniami, a równania miał podobno rozpisywać… nawet na drzwiach od stodoły.
Na zdolnego i zdeterminowanego Bekkera szybko zwróciło uwagę Wojsko Polskie. W latach 1929–1931 odbywał służbę w Szkole Podchorążych Saperów w Modlinie, po czym przeniesiono go do rezerwy w stopniu podporucznika. Równolegle rozwijał się naukowo — studiował na Wydziale Mechanicznym Politechniki Warszawskiej. Później rozpoczął pracę w Wojskowym Instytucie Badań Inżynierii, a następnie trafił do Dowództwa Wojsk Pancernych. Zajmował się tam analizą tego, jak pojazdy zachowują się i poruszają w grząskim, trudnym terenie. Po 1934 roku przydzielono go do Dowództwa Broni Pancernej. W latach 1936–1939 wykładał w Studium Wojskowym Politechniki Warszawskiej oraz w Szkole Inżynierii Wojskowej, a do 1939 roku współpracował także z Ministerstwem Spraw Wojskowych. To właśnie Bekker położył fundament pod nową gałąź mechaniki, którą później nazwano terramechaniką. Wtedy jeszcze nie mógł przypuszczać, że wkrótce jego nazwisko zacznie brzmieć równie głośno jak nazwiska Ernesta Malinowskiego czy Jana Szczepanika.
Wojenna droga Mieczysława Bekkera
Tuż przed wybuchem II wojny światowej Mieczysław Bekker trafił do wojska. W 1939 roku walczył w kampanii wrześniowej, a następnie przedostał się przez granicę do Rumunii. Przez około sześć miesięcy przebywał w Giurgiu, po czym wyjechał do Paryża. We Francji znalazł zatrudnienie w Wydziale Czołgów przy Ministerstwie Uzbrojenia. Kolejne lata spędził w Marsylii, a później zdecydował się na emigrację do Kanady. Tam podjął pracę w Biurze Badań Broni Pancernej podlegającym kanadyjskiemu Ministerstwu Zaopatrzenia. Władze polskie na emigracji wyraziły zgodę, by w 1943 roku wstąpił do armii kanadyjskiej. Z czasem awansował tam do stopnia podpułkownika.
W 1956 roku Bekker przeniósł się do Stanów Zjednoczonych. W USA wykładał terramechanikę na politechnice i jednocześnie pracował w Wojskowym Laboratorium Pojazdów Terenowych. Wkrótce potem został profesorem na uniwersytecie w Ann Arbor, a następnie objął funkcję dyrektora Instytutu Badań koncernu General Motors w Santa Barbara.
Polak, który zaprojektował łazik NASA
W 1961 roku NASA rozpisała konkurs na zaprojektowanie pojazdu, który potrafiłby pewnie i bez ograniczeń poruszać się po powierzchni Księżyca. Mieczysław Bekker, kierując zespołem zdolnych konstruktorów, dołączył do prac związanych z programem Apollo — przedsięwzięciem, którego nadrzędnym celem było doprowadzenie do lądowania człowieka na Księżycu. Jaką rolę powierzono właśnie jemu? Kluczową: przygotować koncepcję umożliwiającą zbudowanie możliwie najlepszego łazika. Polski inżynier opracował rozwiązania techniczne, które zapewniły Lunar Roving Vehicle (LRV) sprawne przemieszczanie się po księżycowym gruncie.
Łazik księżycowy realnie ułatwił astronautom pracę w terenie. Dzięki LRV mogli docierać znacznie dalej od wyznaczonej bazy, a także przewozić zebrane próbki — kamienie i inne materiały potrzebne do badań powierzchni Księżyca — z powrotem na Ziemię. Był to pojazd typowo transportowy, który dziś często zestawia się z ideą współczesnych aut elektrycznych. Jednym z patentów Bekkera była ażurowa, druciana opona: pomysł powstał w czasach, gdy nikt nie miał pewności, jak wygląda i zachowuje się księżycowe podłoże, więc trudno było je do czegokolwiek porównać. Bekker zaprojektował również rozwiązanie zawieszenia, dzięki któremu pojazd utrzymywał kontakt z gruntem nawet w skrajnych warunkach. W efekcie LRV potrafił „pracować” ramą i dopasowywać się do nierównego, pofałdowanego terenu Księżyca.
Mieczysław Bekker i ślad na Księżycu
Mieczysław Bekker od najmłodszych lat potrafił godzinami wpatrywać się w niebo, a wieczorami pochłaniał książki o dalekich światach krążących gdzieś ponad nami. Gdy pojawiła się szansa, by opracować rozwiązania techniczne pozwalające pojazdowi księżycowemu sprawnie poruszać się po powierzchni Księżyca, stało się to dla niego czymś więcej niż tylko kolejnym projektem – było realizacją dziecięcych marzeń. W pewnym sensie zostawił tam cząstkę siebie: maszyny, które po zakończonych misjach pozostały na Księżycu i stoją tam zaparkowane do dziś.
Co robił Bekker, gdy przeszedł na emeryturę? Na początku lat 70. wraz z żoną zamieszkał w swojej willi w Santa Barbara w Kalifornii. Nie oznaczało to jednak końca aktywności zawodowej – nadal współpracował z instytucjami wojskowymi zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w Kanadzie. Poza tym malował akwarele i spisywał wspomnienia. W 1962 roku otrzymał doktorat honoris causa Politechniki w Monachium, a później uhonorowano go w ten sam sposób na Uniwersytecie Carleton w Ottawie. Planowano także przyznanie mu kolejnego doktoratu honorowego, tym razem w Bolonii we Włoszech, lecz jego zdrowie nagle wyraźnie się pogorszyło. Mieczysław Bekker zmarł w Santa Barbara 8 stycznia 1989 roku, mając 84 lata. Pozostawił po sobie bogaty dorobek naukowy, w którym szczegółowo opisał teorię ruchu pojazdów terenowych.
Źródła:
- Agnieszka Ludwig-Słomczyńska: Mieczysław Bekker. Twórca inżynierii pojazdu księżycowego, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2021
- Przemysław Słowiński, Teresa Kowalik: Królewski dar. Jakie odkrycia i wynalazki Polacy dali światu, Wydawnictwo Fronda, Warszawa 2020