Dziś urzęduje tu prezydent Polski. W czasie wojny Niemcy urządzili w tym miejscu coś szokującego
Zanim stał się oficjalnym domem prezydenta, ten warszawski pałac widział znacznie więcej, niż mogłoby się wydawać: przewijali się tu najpotężniejsi magnaci, bywał król, stawiał pierwsze kroki mały Chopin, a później urzędowali carscy namiestnicy. Przetrwał płomienie, wojenne zawieruchy i kolejne polityczne wstrząsy, które zmieniały Polskę na naszych oczach. Dziś to jeden z najbardziej strzeżonych i symbolicznych adresów w kraju — a jego mury skrywają opowieści, które potrafią zaskoczyć nawet tych, którzy myślą, że znają tę historię.
- Pierwszy pałac z włoskim ogrodem w Warszawie
- Pałac Radziwiłłów: bale i wielka polityka
- Chopin w pałacu i wielki pożar 1852
- Pałac w centrum burzliwej polityki II RP
- Pałac Prezydencki pod okupacją Niemiec
- Powojenne dzieje pałacu i przełomy historii
- Pałac Prezydencki: tu zapada historia
Pierwszy pałac z włoskim ogrodem w Warszawie
W 1643 roku hetman wielki koronny Stanisław Koniecpolski zdecydował, że w Warszawie powstanie jego reprezentacyjna, murowana rezydencja. Projekt powierzył Constantino Tencalli – nadwornemu architektowi króla Władysława IV, temu samemu, który stworzył słynną Kolumnę Zygmunta. Tak narodził się pierwszy w stolicy pałac z ogrodem urządzonym na modłę włoską, ułożonym tarasowo i opadającym aż w stronę Wisły.
Sam hetman nie zobaczył finału inwestycji – zmarł w 1646 roku. Budowę doprowadził do końca jego syn Aleksander, jednak radość z nowej siedziby nie trwała długo. Już w 1659 roku pałac przeszedł w posiadanie Lubomirskich, a kilkanaście lat później – na niemal 150 lat – stał się własnością Radziwiłłów z linii nieświeskiej.
Pałac Radziwiłłów: bale i wielka polityka
Radziwiłłowie doskonale wiedzieli, jak bawić się z rozmachem i w najlepszym towarzystwie. W pałacowych wnętrzach rozbrzmiewała muzyka, wystawiano spektakle teatralne i urządzano efektowne bale, na które ściągała cała elita magnaterii. W latach 1768–1778 część budynku przekształcono w teatr, a król Stanisław August Poniatowski zyskał tu własną, prywatną lożę. W XVIII wieku rezydencja uchodziła za jedno z najmodniejszych i najbardziej pożądanych miejsc w Warszawie.
W latach 1791–1792, w czasie obrad Sejmu Wielkiego, pałac stał się areną spotkań Zgromadzenia Przyjaciół Ustawy Rządowej 3 Maja – jednego z pierwszych polskich ugrupowań politycznych. To właśnie tutaj toczyły się rozmowy i zapadały rozstrzygnięcia, które miały realnie odmienić losy państwa.
Chopin w pałacu i wielki pożar 1852
W 1818 roku władze Królestwa Kongresowego wykupiły pałac od Radziwiłłów. Planowano, że zamieszka tu carski namiestnik, jednak zanim do tego doszło, budynek przeszedł dużą modernizację. Architekt Chrystian Piotr Aigner nadał mu klasycystyczną formę, która w zasadniczym zarysie zachowała się do dziś. Dobudował boczne skrzydła, a przed fasadą ustawił dwa kamienne lwy – dokładnie te, które nadal witają odwiedzających.
Jeszcze w tym samym roku, w świeżo odnowionych salach, zorganizowano koncert Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności. Wystąpił podczas niego ośmioletni Fryderyk Chopin. Wtedy mało kto przeczuwał, że to dopiero początek drogi ku światowej sławie – dziś jednak wiadomo, że był to jeden z kluczowych momentów w dziejach tego miejsca.
W 1852 roku pałac niemal całkowicie strawił pożar – płomienie objęły dach oraz wyższe kondygnacje. W pobliskich studniach szybko zabrakło wody, więc strażacy musieli prosić o wsparcie wojsko. Przetrwał jedynie parter, osłonięty masywnymi sklepieniami. Odbudowa zajęła cztery lata, a gdy w 1856 roku gmach znów stanął, urządzono w nim bal na cześć cara Aleksandra II.
Pałac w centrum burzliwej polityki II RP
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku pałac trafił pod zarząd polskich władz. Rezydencję szybko przystosowano do nowej roli – stała się siedzibą urzędu premiera oraz Rady Ministrów. Za odnowę odpowiadał architekt Marian Lalewicz: uporządkował układ pomieszczeń, zlikwidował część przepierzeń, odsłonił dawne polichromie i przywrócił wnętrzom klasyczny, reprezentacyjny charakter.
W 1924 roku kompleks powiększono o sąsiednią kamienicę (nr 50), co jeszcze mocniej podkreśliło rangę miejsca. Niewiele później, podczas przewrotu majowego w 1926 roku, gdy oddziały Piłsudskiego zbliżały się do centrum Warszawy, gabinet Wincentego Witosa wycofał się do Belwederu. Pałac ponownie stał się jednym z kluczowych punktów na mapie politycznych wydarzeń, które wstrząsnęły stolicą.
Pałac Prezydencki pod okupacją Niemiec
Lata 1941–1942 zapisały się jako wyjątkowo ponury etap w historii rezydencji przy Krakowskim Przedmieściu. Okupanci przekształcili pałac w „Deutsches Haus” – główny ośrodek życia kulturalnego III Rzeszy w Warszawie. W bocznych skrzydłach powstał ekskluzywny hotel i restauracja, a w dawnej stajni urządzono piwiarnię w typowo niemieckim stylu. W Sali Jadalnej, na postumencie, ustawiono popiersie Hitlera.
Co zaskakujące, właśnie w tym czasie przeprowadzono też bardzo skrupulatne prace konserwatorskie. Niemcy zatrudnili polskich fachowców, którzy odnowili m.in. rokokowe zdobienia oraz marmurowe posadzki.
W trakcie powstania warszawskiego żołnierze ze zgrupowania „Krybar” podjęli atak na pałac i hotel Bristol. Niestety natarcie zostało zatrzymane przez silny niemiecki ostrzał, a straty okazały się wyjątkowo dotkliwe. Co jednak istotne, kolejne starcia nie doprowadziły do zrujnowania budynku, a wycofujące się oddziały niemieckie nie zdążyły go wysadzić. Dzięki temu Pałac Prezydencki należy do nielicznych warszawskich gmachów rządowych, które przetrwały wojnę w relatywnie dobrym stanie.
Powojenne dzieje pałacu i przełomy historii
Po zakończeniu wojny pałac błyskawicznie znów zaczął tętnić życiem. Już w grudniu 1945 roku wprowadziło się tu Prezydium Rady Ministrów. Seria prac konserwatorskich i przebudów prowadzonych w latach 1947–1952 przywróciła budowli klasycystyczny styl, choć – co może zaskakiwać – część rozwiązań wprowadzonych w czasie okupacji pozostawiono i ostatecznie uznano za dopuszczalne.
W kolejnych dekadach to miejsce stało się niemym świadkiem wydarzeń, które wpływały na losy całego regionu. W 1955 roku w Sali Kolumnowej podpisano Układ Warszawski, czyli wojskowy sojusz państw bloku wschodniego. Z kolei w grudniu 1970 roku właśnie tutaj parafowano porozumienie normalizujące relacje między Polską a RFN.
Potem przyszedł przełomowy 1989 rok. Od 6 lutego do 5 kwietnia w pałacu trwały obrady Okrągłego Stołu. To przy tym symbolicznym dla polskiej historii meblu rozpoczął się proces demokratycznych zmian, które szybko wykraczały poza Polskę i obejmowały całą Europę Środkowo‑Wschodnią.
Pałac Prezydencki: tu zapada historia
W 1994 roku Lech Wałęsa przeniósł się tu z Belwederu, a budynek oficjalnie otrzymał nazwę Pałacu Prezydenckiego. Od tamtego momentu właśnie tutaj głowa państwa podpisuje ustawy, wręcza ordery oraz nominacje i podejmuje zagranicznych gości. To w tych salach w 1997 roku Aleksander Kwaśniewski złożył podpis pod Konstytucją RP, w 1999 roku – pod aktem przystąpienia Polski do NATO, a w 2003 roku – pod dokumentami wejścia do Unii Europejskiej.
A jak się tu mieszka na co dzień? To bez wątpienia sprawa gustu i przyzwyczajeń. Prezydent Bronisław Komorowski wybrał Belweder i otwarcie mówił: „W Pałacu Prezydenckim jest strasznie brzydko. To zaprzeczenie wszelkiej estetyki i logiki”. Mimo takich opinii to właśnie w tych murach rozgrywa się prezydencka codzienność i zapadają decyzje ważne dla całego kraju, a kolejni prezydenci – od Lecha Wałęsy po Karola Nawrockiego – i tak decydowali się tu mieszkać oraz pracować.
Źródła:
- https://dzieje.pl/wiadomosci/komorowski-w-palacu-prezydenckim-jest-strasznie-brzydko-dlatego-wybralismy-belweder
- https://ochronazabytkow.nid.pl/wp-content/uploads/2019/08/OZ_1-4_2013_3_Laskowska-Adamowicz_Pop%C5%82awska-Buka%C5%82o.pdf
- https://www.polskieradio.pl/8/3669/artykul/3613354,opowiesc-o-historii-palacu-prezydenckiego-w-warszawie
- https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-bronislawa-komorowskiego/kancelaria/historia-palacu-prezydenckiego