Ten polski film pobił wszystko po 1989 roku. Rekord trwa już ponad 25 lat
„Ogniem i mieczem” Jerzego Hoffmana to nie tylko film — to gigantyczne przedsięwzięcie, które na zawsze zapisało się w historii polskiego kina. Gdy w 1999 roku trafiło na ekrany, kina pękały w szwach, a emocje widzów nie gasną do dziś. Wydaje się, że tę opowieść wszyscy znają na pamięć: bohaterowie, bitwy, wielkie namiętności. A jednak za kamerą działy się rzeczy, o których mało kto słyszał — i właśnie one potrafią całkowicie zmienić spojrzenie na ten film.
- Kulisy produkcji „Ogniem i mieczem”
- Ogniem i mieczem: rekord po 1989 roku
- Kulisy powstania „Dumki na dwa serca”
Kulisy produkcji „Ogniem i mieczem”
Ekranizacja Ogniem i mieczem okazała się projektem gigantycznym – pod względem rozmachu, budżetu i całej organizacji planu. Film miał być mocnym, kinowym domknięciem sienkiewiczowskiej trylogii, więc realizatorzy postawili na skalę, której w Polsce wcześniej niemal nie widywano.
Najważniejsze liczby:
- Budżet produkcji sięgnął około 24 milionów złotych, co w latach 90. czyniło ją najdroższym polskim filmem.
- W realizacji uczestniczyło ponad 2 tysiące statystów – wśród nich byli żołnierze, kaskaderzy oraz liczni jeźdźcy.
- Do scen bitewnych zaangażowano aż 250 koni, a część ujęć wymagała wcześniejszego, specjalnego treningu zwierząt.
Wysokie koszty szybko znalazły uzasadnienie w wynikach – Ogniem i mieczem przyciągnęło do polskich kin ponad 7 milionów widzów, stając się największym kinowym przebojem dekady. Same wpływy z biletów wyniosły około 105 milionów złotych.
Ogniem i mieczem: rekord po 1989 roku
Mimo że od premiery Ogniem i mieczem minęło już ponad dwie dekady, film Jerzego Hoffmana nadal jest najczęściej oglądanym polskim tytułem w kinach po 1989 roku. Na seanse przyszło dokładnie 7 151 354 widzów — co oznacza, że w tamtym okresie zobaczył go niemal co piąty Polak. To rezultat, do którego przez długie lata żadna inna rodzima produkcja nie potrafiła się nawet zbliżyć.
Najbliżej tego poziomu znalazł się Pan Tadeusz Andrzeja Wajdy, który również trafił na ekrany w 1999 roku. Ekranizację narodowej epopei obejrzało 6 168 344 widzów — wynik robiący ogromne wrażenie. Przez kolejne lata oba tytuły pozostawały jednak niedoścignionym punktem odniesienia dla polskiego kina, a dopiero „Kler” Wojciecha Smarzowskiego w 2018 roku przebił granicę 5 milionów sprzedanych biletów (dokładnie 5 184 258).
Fenomen Ogniem i mieczem najlepiej pokazuje, jak duże było — i wciąż jest — zapotrzebowanie na wielkie, historyczne widowiska. Hoffman postawił na epicki rozmach, mocną narrację, efektowne sceny bitewne i obsadę pełną gwiazd, dzięki czemu film urósł do rangi kinowego wydarzenia. Do dziś pozostaje jednym z najważniejszych symboli dużych produkcji historycznych w polskim kinie.
Kulisy powstania „Dumki na dwa serca”
Dumka na dwa serca – utwór promujący film – do dziś należy do najbardziej rozpoznawalnych polskich piosenek filmowych. Niewiele osób pamięta jednak, że powstała niemal na ostatniej prostej i że jej losy mogły potoczyć się zupełnie inaczej.
Początkowo kompozycja funkcjonowała pod roboczym tytułem „Pieśń Heleny i Jana”, bo zakładano, że wykona ją Izabella Scorupco, czyli filmowa Helena Kurcewiczówna. Scorupco miała już wtedy opinię świetnej wokalistki (na koncie m.in. album IZA), ale... nie zgodziła się zaśpiewać.
Wtedy pojawił się pomysł, by postawić na niecodzienny duet. Ostatecznie wybrano Edytę Górniak i Mieczysława Szcześniaka – dwoje artystów, którzy w latach 90. byli w znakomitej formie i mogli udźwignąć tak emocjonalny numer. To jednak wcale nie oznaczało łatwej pracy w studiu.
„Nagrywaliśmy tę piosenkę pod ogromną presją. Film „Ogniem i mieczem” był już gotowy, ale nie było do końca pewne, czy Jerzy Hoffman zaakceptuje ten utwór. Pracowaliśmy przez dwie noce w studiu radiowym na Woronicza” – opowiadał Jacek Cygan w radiowej Jedynce.
Najbardziej zaskakujące jest to, że Górniak i Szcześniak nie nagrali tej piosenki wspólnie!
„Dwa serca czasem muszą być osobno, żeby było pięknie” – żartował Cygan w wywiadzie dla Polskiego Radia - . „Emocje były tak duże, że Edyta Górniak z Mietkiem Szcześniakiem nie mogli śpiewać. Trudno to teraz wytłumaczyć. Gdy byli razem w studio, to starali się z siebie tyle dać, że to nie brzmiało. Rozbijali się nawzajem jak lodołamacze. Oboje byli wtedy w szczytowej formie wokalnej” – relacjonował.
Producent Rafał Paczkowski zdecydował więc, że rozdzieli wokalistów: najpierw zarejestrowano partię Mieczysława Szcześniaka, a dopiero później dograno głos Edyty Górniak. Kiedy gotowy utwór trafił do Jerzego Hoffmana, reżyser miał nie ukrywać emocji: „Macie wszystkie materiały z filmu do teledysku. Jestem wzruszony” – miał powiedzieć Cyganowi.
Rezultat? Ponadczasowy przebój, który do dziś jest wizytówką filmu Ogniem i mieczem i jednym z najpiękniejszych polskich utworów napisanych do kina.
Źródła:
- https://kultura.gazeta.pl/kultura/56,114438,26784562,ogniem-i-mieczem.html
- https://www.filmweb.pl/serial/Ogniem+i+mieczem-2000-310768/trivia
- https://plejada.pl/polscy-celebryci/ogniem-i-mieczem-ma-25-lat-cala-prawda-o-filmie-jerzego-hoffmana/45dbcq3