Zamiast Babilonu podali zupełnie inne miasto. Przełomowy trop brytyjskiej badaczki zszokował historyków
To jedna z najbardziej uwodzicielskich opowieści antyku: władca, który dla ukochanej żony kazał wznieść zielony cud tam, gdzie rządził piach i żar. Brzmi jak bajka — a jednak od tysięcy lat badacze tropią jej ślady, próbując rozstrzygnąć, czy ten niezwykły ogród naprawdę wznosił się nad miastem, czy był tylko piękną iluzją zapisaną w dawnych relacjach. Wiszące ogrody Semiramidy mają w sobie wszystko: namiętność, legendę i zaskakująco śmiałą technikę. Najważniejsze pytanie wciąż jednak pozostaje bez odpowiedzi — i właśnie ono prowadzi dalej.
- Legenda o tęsknocie Amytis za zielenią
- Semiramida i tajemnica wiszących ogrodów
- Gdzie są wiszące ogrody Babilonu?
- Wiszące ogrody mogły być w Niniwie
- Tajemnica ogrodów w Babilonie i Niniwie
- Legenda ogrodów Semiramidy nie więdnie
Legenda o tęsknocie Amytis za zielenią
Najczęściej przytaczana legenda mówi, że początkiem była tęsknota. Amytis, żona potężnego Nabuchodonozora II, trafiła do Babilonu z Medii – krainy zielonej, pełnej lasów i chłodnych górskich dolin. Tymczasem tutaj witały ją kurz pustyni i rozgrzana do białości ziemia Mezopotamii, które nie dawały jej spokoju. Król, widząc jej przygnębienie, miał postanowić podarować jej namiastkę domu – ogród tak gęsty i żywy, jakby wymykał się prawom natury.
Na rozkaz Nabuchodonozora powstał więc imponujący zespół tarasów. Na kamiennych poziomach posadzono oliwki, figowce, migdałowce i pnącza winorośli, a między roślinami poprowadzono chłodzące strumienie. Wodę sprowadzano z Eufratu dzięki złożonemu układowi kanałów i drenów, który działał jak precyzyjny mechanizm. Dla dawnych wędrowców był to zachwyt podwójny: cud roślinności i triumf inżynierii – ogród, który zdawał się naprawdę wisieć w powietrzu.
Semiramida i tajemnica wiszących ogrodów
Część badaczy uważa jednak, że za stworzeniem ogrodów nie stała Amytis, lecz Semiramida. Jej imię powraca w wielu starożytnych przekazach: raz przedstawiana jest jako półbogini, innym razem jako nieprzeciętna władczyni, której przypisywano budowę miast i babilońskich nabrzeży. Z biegiem czasu opowieść rozrosła się tak bardzo, że zaczęto łączyć ją z cudownym ogrodem – znakiem kobiecej siły, urody i ambicji, który do dziś rozpala wyobraźnię.
Za legendarną Semiramidą mogła jednak stać postać historyczna – Sammu-ramat, asyryjska królowa z IX wieku p.n.e. Po śmierci męża przez krótki okres sprawowała realną władzę i należała do nielicznych kobiet, które faktycznie rządziły w świecie zdominowanym przez mężczyzn. Jej imię ocalało w pamięci kolejnych pokoleń, a mit królowej-bogini wyrósł z podziwu dla kobiety, która odważyła się sięgnąć po ster państwa. Być może właśnie dlatego z czasem to ją zaczęto utożsamiać z wiszącymi ogrodami – dziełem równie niezwykłym, jak ona sama.
Gdzie są wiszące ogrody Babilonu?
Gdy pod koniec XIX wieku niemiecki archeolog Robert Koldewey ruszył z wykopaliskami w ruinach Babilonu, zainteresowanie na całym świecie sięgnęło zenitu. Czy wreszcie uda się namierzyć ślady legendarnych ogrodów? W trakcie prac odsłonięto Bramę Isztar, potężne mury obronne, świątynię Marduka oraz pozostałości monumentalnego pałacu Nabuchodonozora II. Po samych ogrodach nie znaleziono jednak żadnego przekonującego tropu.
Część uczonych tłumaczy brak znalezisk bezlitosnym działaniem czasu oraz zmianami biegu Eufratu, które mogły zatrzeć wszelkie ślady. Inni sądzą, że ogrody mogły znajdować się w innej, wciąż nieprzebadanej części miasta. Coraz częściej powraca jednak myśl, że poszukiwania od początku prowadzone są w niewłaściwym miejscu. W 2013 roku brytyjska badaczka Stephanie Dalley wysunęła hipotezę, która odwróciła dotychczasowe ustalenia o 180 stopni.
Przeczytaj również: Lista cudów świata powstała z pasji... pierwszych turystów sprzed 2 tysięcy lat!
Wiszące ogrody mogły być w Niniwie
Dalley uznała, że legendarne ogrody wcale nie stały w Babilonie, ale w Niniwie – asyryjskiej stolicy leżącej kilkaset kilometrów dalej na północ. Za ich powstanie miał odpowiadać nie Nabuchodonozor, lecz król Sennacheryb, władca słynący z rozmachem i zamiłowania do gigantycznych inwestycji. W jego inskrypcjach pojawiają się opisy potężnych kanałów, tam i akweduktów ciągnących się nawet na 80 kilometrów – sieci nawadniającej tak nowatorskiej, że mogła zasilać ogromne tarasowe ogrody przy pałacu.
Na dodatek zachowane reliefy z Niniwy pokazują sceny bujnej zieleni: drzewa, gęste nasadzenia i wodę spływającą niczym z górskich zboczy. Badaczka wskazuje też, że Asyryjczycy mogli używać urządzeń działających podobnie do śruby Archimedesa, które pozwalały tłoczyć wodę na wyższe poziomy. Jeśli ma rację, to właśnie tam – w cieniu murów pałacu Sennacheryba – mógł zakwitnąć prawdziwy cud starożytnego świata, ogród, który przez stulecia błędnie nazywaliśmy babilońskim.
Tajemnica ogrodów w Babilonie i Niniwie
Nie wszyscy badacze przyjęli hipotezę Dalley, ale jedno pozostaje bezsporne: starożytna Mezopotamia i Asyria potrafiły jak mało kto podporządkować sobie przyrodę. Królewskie ogrody zakładano niemal przy każdym większym pałacu. Były nie tylko ozdobą, lecz także znakiem potęgi, ładu i boskiej opieki. Nic więc dziwnego, że zarówno w Babilonie, jak i w Niniwie mogły istnieć założenia ogrodowe, które wprawiały gości w zachwyt. Z biegiem lat różne relacje zaczęły się przenikać i łączyć w jedną opowieść, aż w końcu narodził się mit o ogrodach idealnych – tych, które rzekomo „zawisły w powietrzu”.
Współcześni archeolodzy nadal próbują natrafić na nowe tropy. Problem w tym, że obszary dawnej Babilonii i Asyrii leżą na terenach dotkniętych konfliktami zbrojnymi, co mocno ogranicza możliwość prowadzenia wykopalisk i badań. Dlatego zagadka wiszących ogrodów wciąż czeka na rozstrzygnięcie – być może ich ślady nadal spoczywają pod warstwami ziemi i piasku, a być może przetrwały już tylko w ludzkiej pamięci oraz w legendach, które nie zgasły mimo upływu tysiącleci.
Legenda ogrodów Semiramidy nie więdnie
Niezależnie od tego, gdzie tak naprawdę się znajdowały, wiszące ogrody Semiramidy na stałe zamieszkały w naszej wyobraźni. Na obrazach i dawnych rycinach wciąż olśniewają kaskadami zieleni spływającej po kamiennych tarasach. Z czasem urosły do rangi symbolu uczucia silniejszego niż czas i odległość – dowodu na to, że dla ukochanej osoby można zbudować raj nawet w samym sercu pustyni.
Może właśnie dlatego opowieść o tych ogrodach wciąż tak mocno przyciąga uwagę. Splata się w niej kobieca wrażliwość, męska ambicja oraz techniczny cud, który wyprzedzał epokę. I choć miejsce, w którym miały stać, nadal pozostaje tajemnicą, jedno jest pewne: ta legenda nie zwiędnie – ani dziś, ani jutro.
Źródła:
- Majdecki L., Majdecka-Strzeżek A., Historia ogrodów. T. 1, Od starożytności po barok, Warszawa 2008.
- Romer J., Romer E., Siedem cudów świata: historia nowoczesnej wyobraźni, Warszawa 1997.
- https://www.academia.edu/30244757/2000_Alexander_the_Great_and_the_Hanging_Gardens_of_Babylon
- https://www.britannica.com/place/Hanging-Gardens-of-Babylon