Miała około 17 lat, gdy porwali ją Anglicy. Do rodzinnego domu już nigdy nie wróciła
Wielu z nas kojarzy ją z disneyowskiej animacji jako uśmiechniętą bohaterkę, ale prawdziwa historia Pocahontas nie ma nic wspólnego z bajką. W jej życiu było wszystko: miłość i macierzyństwo, polityczne układy, rola symbolu, a nawet niewola. Została wciągnięta w bezwzględną rozgrywkę imperiów i stanęła na granicy dwóch światów, które nie potrafiły się porozumieć. A to dopiero początek tej opowieści.
- Pocahontas i jej początki wśród Powhatanów
- Czy Pocahontas uratowała Johna Smitha?
- Porwanie Pocahontas i ślub z Johnem Rolfem
- Pocahontas w Anglii: propaganda i finał
- Mity i popkulturowa legenda Pocahontas
- Dziedzictwo Pocahontas: pamięć i potomkowie
Pocahontas i jej początki wśród Powhatanów
Pocahontas, znana również jako Matoaka, urodziła się około 1595 roku na obszarze dzisiejszej Wirginii w Stanach Zjednoczonych. Wywodziła się z ludu Powhatanów – jednej z najsilniejszych konfederacji plemiennych na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej. Jej ojcem był Wahunsenacawh, w kronikach najczęściej zapisywany jako wódz Powhatan. Pod jego zwierzchnictwem pozostawało około 30 plemion, a cała wspólnota mogła liczyć blisko 20 tysięcy osób. Pocahontas nie była jedyną córką przywódcy – lecz to właśnie jej los sprawił, że jej imię poznał cały świat.
Jej dziecięcy przydomek można tłumaczyć jako „psotnica” albo „ta, która sprowadza kłopoty”. Nie był to jednak oficjalny znak tożsamości, a jedynie przezwisko – prawdziwe imię, Matoaka, przez długi czas ukrywano przed obcymi. Wierzono bowiem, że wypowiedzenie czyjegoś imienia może ściągnąć na niego nieszczęście. Już od najmłodszych lat wyróżniała się ciekawością, energią i odwagą, a kontakt z angielskimi osadnikami nie budził w niej takiego lęku jak u wielu innych. Gdy od 1607 roku Europejczyków przybywało coraz więcej w pobliże ziem Powhatanów, zaczęła się rodzić opowieść, która z czasem urosła do rangi legendy – i stała się jedną z najbardziej romantyzowanych historii w dziejach Ameryki.
Czy Pocahontas uratowała Johna Smitha?
Według popularnej opowieści młoda Pocahontas miała ocalić angielskiego kapitana Johna Smitha, gdy wpadł w ręce jej plemienia. Legenda głosi, że zasłoniła go własnym ciałem i błagała ojca, by darował mu życie. Motyw ten powraca w książkach i filmach, jednak badacze do dziś spierają się, czy w ogóle doszło do takiej sceny.
Co istotne, Smith opisał rzekome ocalenie dopiero w 1624 roku, już po śmierci Pocahontas – a więc wiele lat po wydarzeniach, które miał przeżyć. W jego wcześniejszych relacjach, również tych spisanych tuż po powrocie do Anglii, nie ma o tym ani słowa. Dodatkowo Smith miał opinię człowieka, który chętnie podkręcał szczegóły, a część jego historii trudno dziś zweryfikować. Pojawia się też hipoteza, że mógł błędnie odczytać ceremoniał „adopcji”, w którym uczestniczył, i uznać go za przygotowania do egzekucji.
Jedno nie budzi wątpliwości: Pocahontas znała Smitha, bywała w Jamestown i pełniła rolę pośredniczki między rdzenną ludnością a europejskimi osadnikami. To m.in. dzięki niej Anglicy otrzymywali wsparcie żywnościowe w najtrudniejszych momentach. Czy łączyło ich coś więcej? Tego nie da się dziś rozstrzygnąć — a romantyczna historia w stylu Disneya najpewniej jest bardziej atrakcyjną legendą niż potwierdzonym faktem.
Porwanie Pocahontas i ślub z Johnem Rolfem
W 1613 roku Pocahontas została uprowadzona przez angielskiego kapitana Samuela Argalla. Miała wtedy około 17 lat i – jak podają niektóre przekazy – mogła już być mężatką. Jej pierwszym mężem miał być wojownik Kocoum, brat wodza sąsiedniego plemienia. Celem porwania było wymuszenie na wodzu Powhatanie oddania angielskich jeńców oraz zwrotu zrabowanego dobytku. Do porozumienia jednak nie doszło, a Pocahontas pozostała w niewoli.
W tym czasie ochrzczono ją, nadając jej imię Rebecca, i rozpoczęła naukę języka angielskiego. Szybko stało się jasne, że nie będzie postrzegana wyłącznie jako zakładniczka. Dla kolonistów stała się wygodnym symbolem powodzenia „misji cywilizacyjnej” – rdzenną Amerykanką, która przyjęła chrześcijaństwo i porzuciła własne obyczaje. W 1614 roku poślubiła Johna Rolfe’a, wdowca i plantatora tytoniu. Ich małżeństwo należało do pierwszych związków mieszanych między rdzenną Amerykanką a Europejczykiem. Nie doprowadziło wprawdzie do wymiany jeńców, ale na kilka lat przyniosło względny pokój między Powhatanami a angielskimi osadnikami.
Pocahontas w Anglii: propaganda i finał
W 1616 roku Pocahontas, znana już wtedy jako Rebecca Rolfe, wyruszyła do Anglii razem z mężem i rocznym synem. Dla kolonistów była „żywym dowodem” powodzenia całego przedsięwzięcia – kimś, kto miał przekonać sponsorów, że inwestowanie w Nowy Świat naprawdę się opłaca. W Londynie i na angielskich dworach budziła ogromną ciekawość. Ubrana w europejskie stroje, prezentowana była jako „indiańska księżniczka” – choć w jej własnej kulturze nie istniał tytuł odpowiadający takiej roli.
Pocahontas spotkała nawet króla Jakuba I i królową Annę Duńską. Szybko stała się symbolem sukcesu kolonialnego projektu, ale – jak podkreślają współcześni badacze – również narzędziem propagandy. Nie była już Matoaką z lasów Wirginii, lecz starannie wystylizowaną „damą z kolonii”. Mało kogo interesowało, co naprawdę przeżywała w obcym świecie i jak znosiła tę rolę. Nie dane jej było wrócić do domu – nagle zmarła w 1617 roku w Gravesend, tuż przed planowanym wypłynięciem z Anglii. Miała tylko 21 albo 22 lata.
Przeczytaj również: Czarnoskóra królowa Anglii? Kontrowersyjna prawda o Charlottcie.
Mity i popkulturowa legenda Pocahontas
Po jej odejściu zaczęły narastać legendy. John Smith, który wcześniej trzymał język za zębami, nagle „odświeżył pamięć” i opowiedział o rzekomo dramatycznych scenach z ich domniemanego spotkania. Przez kolejne stulecia pisarze, malarze i historycy dokładali własne interpretacje, budując romantyczny obraz kobiety, która miała porzucić swój lud w imię wyobrażonej miłości. W XIX i XX wieku opowieść o Pocahontas na dobre weszła do popkultury — od szkolnych podręczników po hollywoodzkie produkcje, które utrwalały jedną, wygodną wersję tej historii.
Disney w 1995 roku przedstawił ją jako wojowniczą, niezależną bohaterkę. I choć film z faktami łączy niewiele, to właśnie ten wizerunek poruszył i zainspirował miliony kobiet na całym świecie. Dla jednych Pocahontas stała się ikoną odwagi i samostanowienia. Dla innych — symbolem kobiet wykorzystywanych przez system i cudze ambicje. Jedno nie ulega wątpliwości: jej życie nie było bajką. To złożona, wielowarstwowa opowieść o tożsamości, wolności i cenie, jaką czasem trzeba zapłacić, by ocalić innych.
Dziedzictwo Pocahontas: pamięć i potomkowie
Syn Pocahontas, Thomas Rolfe, ocalał i po latach wrócił do Ameryki. Tam ułożył sobie życie, założył rodzinę, a jego potomkowie są wśród nas do dziś – część z nich świadomie podtrzymuje pamięć o swojej słynnej prababce. W 1907 roku Pocahontas została pierwszą rdzenną Amerykanką uhonorowaną na znaczku pocztowym USA. W Jamestown stanął jej pomnik, a w licznych szkołach i instytucjach noszących jej imię wciąż opowiada się o jej losach.
Jednak prawdziwe dziedzictwo Pocahontas nie kończy się na pomnikach i tablicach pamiątkowych. To historia kobiety, która przyszła na świat jako Matoaka, później znana była jako Pocahontas, a następnie jako Rebecca – i która przez całe krótkie życie próbowała znaleźć dla siebie miejsce pomiędzy dwoma światami. Wbrew popularnym opowieściom nie jest to historia o romantycznej miłości, lecz o przetrwaniu, dostosowaniu się do nowych realiów i cenie, jaką przyszło jej za to zapłacić. Być może właśnie dlatego jej los do dziś tak silnie działa na wyobraźnię.
Źródła:
- https://www.americanindianmagazine.org/story/pocahontas-first-marriage-powhatan-side-story
- https://www.britannica.com/biography/Pocahontas-Powhatan-princess
- https://www.nps.gov/jame/learn/historyculture/pocahontas-her-life-and-legend.htm
- https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/pocahontas