Pod tą częścią Krakowa kryje się podziemny świat. Zbudowano go w obawie przed wojną
Większość osób wpada do Krakowa z planem odhaczonym jeszcze przed przyjazdem: krótki spacer Plantami, kawa na Rynku, może wieczór na Kazimierzu. A gdy ktoś wspomina „podziemia”, myśl od razu biegnie do znanej trasy pod Rynkiem Głównym. Problem w tym, że to zaledwie początek. Pod brukiem dawnej stolicy kryje się znacznie więcej — i to w miejscach, obok których przechodzisz, nie podejrzewając niczego. Niżej czekają kolejne warstwy miasta: średniowieczne piwnice, korytarze, których sens do dziś budzi pytania, oraz schrony pamiętające czasy zimnej wojny. To przestrzenie, o których rzadko mówi się na głos — i których nie znajdziesz w typowych przewodnikach.
- Tajemnice podziemi pod krakowską starówką
- Średniowieczny tunel pod Krakowem odkryty
- Ukryte schrony Nowej Huty pod Krakowem
Tajemnice podziemi pod krakowską starówką
Pod krakowską starówką rozciąga się zaskakująco rozbudowany labirynt korytarzy i piwnic, schodzących na głębokość mniej więcej 5–15 metrów. Te kamienno-ceglane podziemia zaczęto drążyć już w średniowieczu, a ich rola na przestrzeni wieków wielokrotnie się zmieniała. Najczęściej pełniły funkcję miejskich magazynów – to właśnie tu przechowywano zboże, sól, wino i inne cenne towary. Masywne mury oraz solidne, kamienne sklepienia pomagały chronić zapasy przed wilgocią, nagłymi zmianami temperatury, a także przed złodziejami.
Nie każdy odcinek tej podziemnej sieci miał jednak czysto gospodarcze przeznaczenie. Część przejść mogła służyć również jako trasy komunikacyjne i elementy systemu obronnego. Co istotne, cały układ wciąż w dużej mierze pozostaje zagadką – archeolodzy zwracają uwagę, że poznaliśmy jedynie niewielki wycinek średniowiecznej infrastruktury pod ziemią, a wiele korytarzy nadal czeka na odnalezienie i zbadanie.
Średniowieczny tunel pod Krakowem odkryty
W 2014 roku, w trakcie wykonywania izolacji przy kościele Pijarów z 1728 roku, robotnicy natknęli się na podziemny korytarz, który badacze datują na przełom XIV i XV wieku. Do sprawy wrócono rok później: w lipcu 2015, podczas konserwacji zawilgoconego muru Arsenału Miejskiego przy ul. Pijarskiej, odsłonięto następny fragment — i szybko okazało się, że to ciąg dalszy tej samej trasy. Eksperci potwierdzili, że oba odkrycia składają się na jeden element średniowiecznego systemu obronnego o długości około 16 metrów. Wrażenie robi również rozmiar przejścia: dorosły mężczyzna może iść nim wyprostowany, co w przypadku dawnych korytarzy podziemnych wcale nie jest oczywiste.
Co dokładnie miało być zadaniem tunelu? Specjaliści rozważają dwa scenariusze. Pierwszy mówi o roli kanału odprowadzającego miejskie nieczystości w stronę fosy. Drugi zakłada funkcję skrytego przejścia o znaczeniu obronnym, umożliwiającego dyskretne wydostanie się poza linię murów. Za tą hipotezą przemawia ważny szczegół: korytarz nie ma kamiennego, szczelnego dna, charakterystycznego dla krakowskich kanałów ściekowych. Jeśli dalsze badania potwierdzą, że była to tzw. „wycieczka” (tajne przejście prowadzące poza miasto), będziemy mieć do czynienia z odkryciem wyjątkowym — podobnych obiektów na terenie Polski zidentyfikowano dotąd tylko nieliczne.
Ukryte schrony Nowej Huty pod Krakowem
Pod krakowską Nową Hutą – dzielnicą kojarzoną z monumentalną, socrealistyczną architekturą – ciągnie się ukryta sieć ponad 250 schronów przeciwlotniczych z lat 50. XX wieku. Budowano je pod blokami, szkołami, przedszkolami i domami kultury. Wpisywały się w zimnowojenną opowieść o bezpieczeństwie: miały uspokajać mieszkańców i sugerować gotowość na atak atomowy, choć w praktyce nie byłyby w stanie ochronić przed konsekwencjami wybuchu jądrowego.
Największy i najbardziej rozbudowany układ podziemi znajduje się pod gmachami Centrum Administracyjnego (budynki Z i S), gdzie przewidziano nawet własne Stanowisko Dowodzenia. Z kolei pod Szpitalem Żeromskiego zachował się podziemny szpital OPPM – schron o powierzchni około 600 metrów kwadratowych, z m.in. salą operacyjną, systemem filtrowentylacji oraz miernikami promieniowania.
Dzisiaj zwiedzający mogą wejść do dwóch obiektów: schronu pod Zespołem Szkół Mechanicznych nr 3 (ekspozycja „Stan zagrożenia”) oraz schronu pod dawnym kinem „Światowid” (Muzeum Nowej Huty). Pozostałe miejsca są w większości niedostępne – wiele schronów uległo zniszczeniu, a część przerobiono na komórki lokatorskie, przez co zatraciły swój pierwotny charakter.
Podziemne korytarze, magazyny i bunkry składają się na fascynujący, wciąż mało znany rozdział historii Krakowa – od dawnych tras handlowych i systemów obronnych po napięcia oraz lęki epoki zimnej wojny. Co istotne, duża część tej podziemnej mapy nadal czeka, by ją na nowo odkryć.