121 milionów złotych za jeden zegarek! Poznaj historię Polaka, który stworzył Patek Philippe
Antoni Patek to człowiek, od którego w dużej mierze zaczęła się nowoczesna historia luksusowych zegarków — i jedna z najjaśniejszych postaci polskiego zegarmistrzostwa. Jego nazwisko stało się marką tak prestiżową, że po czasomierze sygnowane Patek Philippe & Co. sięgały nawet… brytyjskie królewskie salony. Zanim jednak narodziła się legenda Patek Philippe, Patek połączył siły z innym wybitnym Polakiem: Franciszkiem Czapkiem. Tak powstała firma Patek, Czapek & Co. Co sprawiło, że ich drogi się przecięły? Skąd wzięła się astronomiczna wartość ich zegarków i dlaczego budziły pożądanie elit? Ile kosztował najdroższy czasomierz, jaki wyszedł spod ręki Patka? To opowieść o dwóch polskich mistrzach, którzy sprawili, że światowa arystokracja zaczęła odmierzać czas według ich zasad.
- Antoni Patek: od powstańca do Genewy
- Jak Antoni Patek stworzył zegarki sztuki
- Rodzina Patka i spotkanie z Philippe’em
- Patek Philippe: od spółki do legendy
- Co stało się z firmą po śmierci Patka?
- Jak Antoni Patek trafił do Genewy
- Jak Patek stworzył manufakturę zegarków
- Miłość i przełom w życiu Patka
- Patek Philippe: marka królów i geniuszy
- Co stało się z Patek Philippe po śmierci Patka?
Antoni Patek: od powstańca do Genewy
Antoni Patek przyszedł na świat 14 czerwca 1812 roku w Piaskach Szlacheckich. Kiedy miał 10 lat, wraz z rodzicami – Anną i Joachimem Patek – przeniósł się do Warszawy. Już jako 15-latek musiał wziąć na siebie ciężar utrzymania domu, bo jego ojciec nagle zmarł. Od tej chwili to Antoni odpowiadał za to, by w rodzinie nie zabrakło pieniędzy. W wieku 17 lat wstąpił do Pułku Strzelców Konnych – co interesujące, w późniejszym czasie dowodził nim Franciszek Patek, uznawany podobno za przyrodniego brata Antoniego. W 1830 roku Antoni walczył w powstaniu listopadowym. Z czasem awansował na podporucznika, a następnie uhonorowano go Orderem Wojennym Virtuti Militari. Po kolejnych wydarzeniach los zaprowadził go do Francji, gdzie dołączył do Wielkiej Emigracji. Tam podjął pracę jako zecer w drukarni.
Przez polityczne burze Antoni Patek ostatecznie trafił do Szwajcarii, a konkretnie do Genewy. Zaczął uczyć się malarstwa, a na co dzień dorabiał handlem winem i spirytualiami. Długo nie potrafił znaleźć jednej drogi, więc chwytał się różnych zajęć, często dorywczych. Każdego dnia przemierzał też genewskie uliczki, gdzie coraz wyraźniej rozkwitało rzemiosło artystyczne. Pewnego popołudnia jego uwagę przykuł świat szwajcarskich zegarmistrzów. Ich precyzyjna, niemal hipnotyzująca praca sprawiła, że z dnia na dzień zegarki stawały się dla niego coraz ważniejsze. Antoni uważnie obserwował warsztaty miejscowych mistrzów i szybko zrozumiał, że droga do zostania pełnoprawnym zegarmistrzem będzie trudna. Wpadł jednak na inny pomysł, jak mógłby rozwinąć się w tej branży: postanowił nadawać gotowym mechanizmom wyjątkowy wygląd, upiększając je i wyróżniając na tle innych.
Jak Antoni Patek stworzył zegarki sztuki
Co postanowił, to wprowadził w życie. Antoni zaczął wykupywać mechanizmy zegarków od miejscowych zegarmistrzów, słynących z wyjątkowej precyzji. Potem własnoręcznie nadawał im charakter, zdobiąc je oryginalnymi grawerunkami, jakich wcześniej próżno było szukać na rynku. Patek szybko zauważył, że na tak dopracowane, elegancko wykończone zegarki rośnie zainteresowanie. Równie istotne było to, że przynosiły one… naprawdę solidny zysk. Zarobione pieniądze Antoni przeznaczał na rozwijanie warsztatu: zaczął zlecać zdobienia kopert i mechanizmów, a nad najmniejszymi detalami pracowali już fachowcy — doświadczeni grawerzy, jubilerzy, miniaturzyści oraz emalierzy.
1 maja 1839 roku Antoni Patek wraz z Franciszkiem Czapkiem — bliskim znajomym i znakomitym zegarmistrzem — powołali do życia spółkę Patek, Czapek & Co.. Na początku zajmowali się oprawianiem wcześniej skupionych mechanizmów w efektowne, dekoracyjne koperty. Z czasem jednak, gdy firma nabierała rozpędu, zaczęli systematycznie powiększać zespół. Już po roku pracowało dla nich kilku robotników, w większości Polaków. Spółka Patek, Czapek & Co. potrafiła w kolejnych latach wytwarzać nawet 200 zegarków rocznie. Z małego przedsięwzięcia wyrosła prężna manufaktura artystycznych czasomierzy.
Co ciekawe, na samym początku najważniejszymi klientami, kupującymi zegarki męskie i damskie, byli… polscy emigranci. Nierzadko wybierali modele z motywami patriotycznymi lub religijnymi. Każdy egzemplarz trafiający do coraz bardziej wymagających odbiorców był małym, niepowtarzalnym dziełem sztuki. Zegarki kosztowały dużo i miały realną wartość, dlatego niektórzy byli gotowi zapłacić za nie fortunę. Antoni Patek i Franciszek Czapek z pewnością nie mogli narzekać ani na brak zamówień, ani na brak pieniędzy — z roku na rok jednego i drugiego było coraz więcej.
Rodzina Patka i spotkanie z Philippe’em
Warto dodać, że to właśnie dzięki znajomości z Czapkiem Antoni nawiązał kontakt z rodziną Moreau. 10 lipca 1839 roku poślubił Marie Adelaide Dénizart, siostrzenicę zegarmistrza Moreau. Para doczekała się trojga dzieci – Bolesława, Leona i Marii. Niestety Bolesław zmarł zaledwie trzy miesiące po przyjściu na świat. Antoni i Marie wyjątkowo dotkliwie przeżyli nagłą stratę swojego pierworodnego.
W 1844 roku, gdy Antoni Patek i Franciszek Czapek wybrali się do Paryża na wystawę, pokazali potencjalnym nabywcom swoje niepowtarzalne zegarki. To wtedy Antoni poznał Adriena Philippe’a, wybitnego zegarmistrza francuskiego pochodzenia. Adrien pracował wówczas nad mechanizmem naciągu z koronką, który sprawiał, że kluczyk do nakręcania zegarka przestawał być potrzebny. Rok później, w 1845, zakończyła się umowa łącząca Czapka i Patka. Franciszek Czapek zdecydował się rozwijać firmę na własną rękę, natomiast Antoni Patek zaprosił do współpracy Adrien’a Philippe’a.
Patek Philippe: od spółki do legendy
Adrien Philippe zgodził się na propozycję Patka. Wspólnie powołali do życia spółkę Patek-Philippe, startując z kapitałem rzędu 40 tysięcy franków. Początkowo Philippe pełnił funkcję dyrektora technicznego, lecz z czasem stał się równorzędnym wspólnikiem. Innowacyjny umysł Adrien’a, który dał światu mechanizm z koronką, oraz wyjątkowe wyczucie estetyki Patka sprawiły, że Patek Philippe & Co. w ekspresowym tempie zdobyło uznanie najzamożniejszych klientów na wszystkich kontynentach. Tak dynamicznego sukcesu mógłby im pozazdrościć nawet Antoni Cierplikowski i Maksymilian Faktorowicz.
Zegarki Patka i Philippe’a sprzedawały się w zawrotnym tempie. Ich dopracowany mechanizm i charakterystyczny styl przyciągały jednak nie tylko bogatych mieszczan, lecz także najważniejsze postacie swoich czasów. W 1851 roku królowa Wiktoria kupiła w Londynie zegarek Patek Philippe & Co. — wyjątkowy model w formie broszy, z delikatnym łańcuszkiem. Niedługo później jej wybór powtórzył książę Albert, a następnie duńska królowa Luiza; każde z nich zamówiło egzemplarz dopasowany do własnych preferencji. W kolejnych latach zegarki Patek-Philippe zdobyły setki międzynarodowych nagród, umacniając pozycję manufaktury jako ulubionej marki światowej arystokracji.
Te designerskie czasomierze trafiały do klientów na całym świecie, zyskując opinię „króla” wśród marek zegarkowych. Patek-Philippe dostarczali swoje wyjątkowe modele artystom, politykom, monarchom, naukowcom i papieżom. Spersonalizowanymi zegarkami od Patek Philippe & Co. mogli pochwalić się m.in. Piotr Czajkowski, Albert Einstein, Walt Disney, Pablo Picasso, car Mikołaj II, Maria Skłodowska-Curie, Lew Tołstoj, papież Pius IX czy Józef Stalin. Misją marki Patek Philippe & Co. było tworzenie zegarków nie tylko pięknych i praktycznych, lecz przede wszystkim takich, które miały zasługiwać na miano… najlepszych na świecie. I właśnie tak się stało — zegarki Patek-Philippe przez lata nie miały sobie równych.
Co stało się z firmą po śmierci Patka?
Antoni Patek zmarł 1 marca 1877 roku w Genewie. Marka Patek Philippe & Co. nie została jednak ani na moment bez kogoś, kto trzymałby nad nią pieczę. Do spółki wszedł Leon, drugi syn Antoniego. Oprócz udziałów w firmie Leon odziedziczył po ojcu 250 tysięcy franków. Córce Marii przypadło 200 tysięcy franków, a Marie (żonie Polaka) pozostała część majątku. W następnych dekadach zegarmistrzowskie imperium wielokrotnie zmieniało właścicieli. W 1929 roku przedsiębiorstwo Antoniego Patka przejęli bracia Karol i Jean Stern. Dziś stery Patek Philippe & Co. trzyma już czwarte pokolenie rodziny Sternów.
- W 1868 roku Patek-Philippe stworzył jeden z pierwszych na świecie zegarków naręcznych — kupiła go węgierska księżna Kocewicz.
- Za zaangażowanie na rzecz katolickiej społeczności Genewy Antoni Patek został uhonorowany przez papieża Piusa IX tytułem hrabiego.
- Choć do końca życia pozostał na emigracji, nigdy nie odciął się od swoich korzeni. Stale wspierał inicjatywy związane z Polską, m.in. popierając ruch niepodległościowy w czasie Wiosny Ludów. Po powstaniu styczniowym otaczał opieką uchodźców.
- Patek był jednym ze współzałożycieli Czytelni i Biblioteki Polskiej w Genewie.
- Poczta Polska, chcąc uhonorować osiągnięcia Polaków na świecie, w 2009 roku umieściła wizerunek Antoniego Patka na znaczku o nominale 1,55 zł.
- Antoni Patek został patronem Gimnazjum nr 1 w Piaskach w województwie lubelskim.
- Najdroższym zegarkiem Patek Philippe & Co. — i jednocześnie najdroższym zegarkiem sprzedanym kiedykolwiek na aukcji — został Patek Philippe Grandmaster Chime Ref. 6300A. Kwota, za jaką go wylicytowano, przekroczyła… 121 mln złotych.
Źródła i bibliografia o zegarkach
- Przemysław Słowiński, Teresa Kowalik: Królewski dar. Co Polacy dali światu, Wydawnictwo Fronda, Warszawa 2020
- James Herbert: Patek Philippe Highlights, Wydawnictwo Schiffer Publishing Ltd, Pensylwania 2013
- Paul Tessa: Legendarne zegarki. Od Breitlinga do Omegi, Wydawnictwo Carta Blanca, Warszawa 2012
- Wiesław Głębocki: Zegarmistrzowie warszawscy XIX wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992
Jak Antoni Patek trafił do Genewy
Antoni Patek przyszedł na świat 14 czerwca 1812 roku w Piaskach Szlacheckich. Kiedy miał 10 lat, wraz z rodzicami – Anną i Joachimem Patek – przeniósł się do Warszawy. W wieku 15 lat spadła na niego odpowiedzialność za dom, bo ojciec nagle zmarł i to Antoni musiał zadbać o utrzymanie rodziny. Dwa lata później, mając 17 lat, wstąpił do Pułku Strzelców Konnych – ciekawostką jest fakt, że jego późniejszym dowódcą był Franciszek Patek, uznawany podobno za przyrodniego brata Antoniego. W 1830 roku Antoni walczył w powstaniu listopadowym. Z czasem awansował na podporucznika, a następnie został uhonorowany Orderem Wojennym Virtuti Militari. Później wyjechał do Francji, dołączając do fali Wielkiej Emigracji. Tam pracował jako zecer w drukarni.
Polityczne burze sprawiły, że Antoni Patek ostatecznie osiadł w Szwajcarii, a konkretnie w Genewie. Zaczął tam naukę malarstwa, a żeby związać koniec z końcem, dorabiał handlem winem i spirytualiami. Długo nie potrafił znaleźć jednej drogi, więc chwytał się kolejnych zajęć dorywczych. Każdego dnia włóczył się też po genewskich uliczkach, gdzie coraz mocniej rozkwitało rzemiosło artystyczne. Pewnego popołudnia jego uwagę przykuł świat szwajcarskich zegarmistrzów. Zafascynowany ich precyzją i spokojem pracy, z dnia na dzień coraz bardziej wciągał się w temat zegarków. Uważnie podpatrywał miejscowych mistrzów i szybko doszedł do wniosku, że droga do zostania pełnoprawnym zegarmistrzem będzie dla niego bardzo trudna. Wpadł jednak na pomysł, jak mógłby rozwinąć się w tej branży po swojemu: postanowił nadawać gotowym mechanizmom nowy charakter, upiększając je i podnosząc ich wartość.
Jak Patek stworzył manufakturę zegarków
Zrobił dokładnie to, co sobie postanowił. Antoni zaczął wykupywać mechanizmy zegarków od miejscowych zegarmistrzów, słynących z precyzji i perfekcyjnego wykonania. Potem sam nadawał im charakter, zdobiąc je autorskimi, niepowtarzalnymi grawerunkami — takimi, jakich wcześniej próżno było szukać na rynku. Patek szybko dostrzegł, że na tak wysmakowane, bogato dekorowane zegarki jest ogromne zainteresowanie. Co równie istotne, okazało się też, że można na nich zarabiać… naprawdę duże pieniądze. Zarobioną gotówkę Antoni przeznaczał na rozwój: zlecał coraz więcej prac związanych z ozdabianiem kopert i mechanizmów. Nad detalami zaczęli więc pracować specjaliści — doświadczeni grawerzy, jubilerzy, miniaturzyści oraz emalierzy.
1 maja 1839 roku Antoni Patek wraz z Franciszkiem Czapkiem — bliskim znajomym i znakomitym zegarmistrzem — powołali do życia spółkę Patek, Czapek & Co.. Na początku oprawiali wcześniej pozyskane, gotowe mechanizmy w dekoracyjne koperty. Z czasem jednak, gdy firma nabierała rozpędu, zaczęli zatrudniać coraz więcej osób. Już po roku pracowało dla nich kilku robotników, w większości Polaków. Spółka Patek, Czapek & Co. potrafiła później wytwarzać nawet 200 zegarków rocznie. Z małego przedsięwzięcia powstała prężna manufaktura artystycznych czasomierzy.
Co ciekawe, na samym początku najważniejszymi klientami — zarówno na zegarki męskie, jak i damskie — byli… polscy emigranci. Nierzadko wybierali modele z motywami patriotycznymi lub religijnymi, które niosły ze sobą osobiste znaczenie. Każdy egzemplarz trafiający do coraz bardziej wymagającej klienteli był małym, jedynym w swoim rodzaju dziełem sztuki. Zegarki kosztowały dużo i miały realną wartość, dlatego niektórzy płacili za nie fortunę. Antoni Patek i Franciszek Czapek z pewnością nie mogli narzekać ani na brak zamówień, ani na brak pieniędzy — z roku na rok jednego i drugiego było coraz więcej.
Miłość i przełom w życiu Patka
Warto dodać, że to właśnie dzięki znajomości z Czapkiem Antoni nawiązał kontakt z rodziną Moreau. 10 lipca 1839 roku ożenił się z Marie Adelaide Dénizart, siostrzenicą zegarmistrza Moreau. Para doczekała się trójki dzieci – Bolesława, Leona i Marii. Niestety Bolesław odszedł zaledwie trzy miesiące po przyjściu na świat. Antoni i Marie wyjątkowo mocno przeżyli nagłą stratę swojego pierwszego dziecka.
W 1844 roku, gdy Antoni Patek i Franciszek Czapek wybrali się do Paryża na wystawę, pokazali potencjalnym nabywcom swoje niepowtarzalne zegarki. To wtedy Antoni poznał Adriena Philippe’a, wybitnego zegarmistrza francuskiego pochodzenia. Adrien pracował wówczas nad mechanizmem naciągu z koronką, który miał sprawić, że kluczyk do nakręcania zegarka stanie się zbędny. Rok później, w 1845, zakończyła się umowa łącząca Czapka i Patka. Franciszek Czapek postanowił rozwijać własną firmę, natomiast Antoni Patek zaproponował współpracę Adrien’owi Philippe’owi.
Patek Philippe: marka królów i geniuszy
Adrien Philippe zgodził się na ofertę Patka. Wspólnie powołali do życia spółkę Patek-Philippe, dysponując na start kapitałem rzędu 40 tysięcy franków. Początkowo Philippe pełnił funkcję dyrektora technicznego, lecz z czasem został pełnoprawnym wspólnikiem. Przełomowe rozwiązania Adrien’a — zwłaszcza mechanizm z koronką — połączone z wyczuciem stylu i artystyczną wizją Patka sprawiły, że Patek Philippe & Co. w ekspresowym tempie zdobyło uznanie wśród najbogatszych na całym świecie. Takiego tempa rozwoju mógłby im pozazdrościć nawet Antoni Cierplikowski czy Maksymilian Faktorowicz.
Zegarki Patka i Philippe’a sprzedawały się błyskawicznie. Ich dopracowany mechanizm i przyciągający wzrok design fascynowały jednak nie tylko zamożnych mieszczan, ale też najważniejsze postacie epoki. W 1851 roku królowa Wiktoria kupiła w Londynie zegarek Patek Philippe & Co. — wyjątkowy model w formie broszy, z łańcuszkiem. Niedługo później jej wybór powtórzył książę Albert, a następnie duńska królowa Luiza; każde z nich sięgnęło po egzemplarz przygotowany zgodnie z własnymi preferencjami. W kolejnych latach zegarki Patek-Philippe zdobyły setki międzynarodowych wyróżnień, stając się ulubioną manufakturą światowej arystokracji.
Te designerskie czasomierze trafiały do klientów na wszystkich kontynentach i szybko zaczęto mówić o nich jak o „królu” wśród marek zegarkowych. Patek-Philippe dostarczał swoje wyjątkowe modele artystom, politykom, monarchom, naukowcom, a nawet papieżom. Spersonalizowanymi egzemplarzami od Patek Philippe & Co. cieszyli się m.in. Piotr Czajkowski, Albert Einstein, Walt Disney, Pablo Picasso, car Mikołaj II, Maria Skłodowska-Curie, Lew Tołstoj, papież Pius IX czy Józef Stalin. Misja marki Patek Philippe & Co. była jasna: tworzyć zegarki nie tylko piękne i praktyczne, lecz po prostu… najlepsze na świecie. I właśnie tak to wyglądało — zegarki Patek-Philippe długo nie miały sobie równych.
Co stało się z Patek Philippe po śmierci Patka?
Antoni Patek zmarł 1 marca 1877 roku w Genewie. Mimo jego odejścia firma Patek Philippe & Co. nie została ani na moment bez kogoś, kto czuwał nad jej przyszłością. Do spółki dołączył Leon, drugi syn Antoniego. Oprócz udziałów w przedsiębiorstwie Leon odziedziczył po ojcu 250 tysięcy franków. Córka Maria otrzymała 200 tysięcy franków, natomiast Marie (żona Polaka) przypadła pozostała część spadku. W następnych dekadach zegarmistrzowskie imperium przechodziło w ręce kolejnych właścicieli. W 1929 roku firmę Antoniego Patka przejęli bracia Karol i Jean Stern. Dziś marką Patek Philippe & Co. kieruje już czwarte pokolenie rodziny Sternów.
- W 1868 roku Patek-Philippe stworzył jeden z pierwszych na świecie zegarków naręcznych, zamówiony przez węgierską księżnę Kocewicz.
- Za zaangażowanie na rzecz katolickiej społeczności Genewy Antoni Patek został uhonorowany przez papieża Piusa IX tytułem hrabiowskim.
- Choć do końca życia pozostawał na emigracji, Antoni nie odciął się od swoich korzeni. Nieustannie wspierał sprawy polskie — m.in. popierał działania niepodległościowe w czasie Wiosny Ludów, a po powstaniu styczniowym otaczał opieką uchodźców.
- Patek był jednym ze współzałożycieli Czytelni i Biblioteki Polskiej w Genewie.
- Poczta Polska, upamiętniając dokonania Polaków na świecie, w 2009 roku umieściła wizerunek Antoniego Patka na znaczku o nominale 1,55 zł.
- Antoni Patek został patronem Gimnazjum nr 1 w Piaskach w województwie lubelskim.
- Najdroższym zegarkiem Patek Philippe & Co. i jednocześnie najdroższym czasomierzem sprzedanym kiedykolwiek na aukcji został model Patek Philippe Grandmaster Chime Ref. 6300A. Kwota, za jaką go wylicytowano, przekroczyła… 121 mln złotych.
Źródła i bibliografia o zegarkach
- Przemysław Słowiński, Teresa Kowalik: Królewski dar. Co Polacy dali światu, Wydawnictwo Fronda, Warszawa 2020
- James Herbert: Patek Philippe Highlights, Wydawnictwo Schiffer Publishing Ltd, Pensylwania 2013
- Paul Tessa: Legendarne zegarki. Od Breitlinga do Omegi, Wydawnictwo Carta Blanca, Warszawa 2012
- Wiesław Głębocki: Zegarmistrzowie warszawscy XIX wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992