Logo serwisu: Kroniki Dziejów
Menu
  • Historia Polski
    • Średniowiecze
    • Pierwsi Piastowie
    • Rozbicie dzielnicowe
    • Po zjednoczeniu
    • Nowożytność
    • XVI wiek
    • XVII wiek
    • XVIII wiek
    • Polska pod zaborami
    • Współczesność
    • Polska 1918-1945
    • Okres PRL
    • Po 1989 roku
    • Historia powszechna
      • Starożytność
      • Grecja
      • Rzym
      • Egipt i Mezopotamia
      • Pozostałe
      • Średniowiecze
      • Wczesne średniowiecze (do VIII wieku)
      • Pełne średniowiecze (IX-XIII wiek)
      • Późne średniowiecze (XIV-XV wiek)
      • Nowożytność
      • XVI wiek
      • XVII wiek
      • XVIII wiek
      • XIX wiek do 1914
      • Współczesność
      • I wojna światowa
      • XX lecie międzywojenne
      • II wojna światowa
      • Historia najnowsza
      • Zimna wojna
    • Postacie i wydarzenia
      • Postacie w historii powszechnej
      • Władcy i przywódcy
      • Podróżnicy i odkrywcy
      • Kobiety w historii świata
      • Ludzie kultury
      • Inne znane osobistości
      • Polacy
      • Władcy i przywódcy Polski
      • Polscy naukowcy i działacze społeczni
      • Ludzie kultury i inni
      • Kobiety w historii Polski
      • Wydarzenia z historii powszechnej
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
      • Religia w historii świata
      • Wydarzenia z historii Polski
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
    • Ciekawostki historyczne
      • Warto wiedzieć
      • Zabytki i budowle
      • Popularne zestawienia
      • Mało znane wydarzenia
      • Mało znane postacie
      • Wojskowość
      • Broń historyczna
      • Taktyki wojenne
        • Moje konto
        Facebook
        Szukaj
        • Kroniki Dziejów
        • Aktualności
        • Ciekawostki
        • Potężna twierdza nad Zalewem Wiślanym. W jej murach dokonał się naukowy przewrót

        Pod posadzką katedry we Fromborku odkryto skarb sprzed 200 lat

        Bazylika archikatedralna we Fromborku
        Bazylika archikatedralna we Fromborku, fot. MOs810 CC BY-SA 4.0
        Opublikowano: 20.11.2026Autor: Emil KwidzińskiUdostępnij

        Gdyby zebrać w jednym miejscu wszystkie tragedie, jakie przez siedem stuleci spadały na Frombork, powstałby katalog grozy. Ogień, oblężenia, krzyżackie wyprawy, szwedzkie rabunki, później sowieckie zniszczenia — cios za ciosem. A mimo to wzgórze nad Zalewem Wiślanym nie ustąpiło. Gotycka katedra wciąż przyciąga spojrzenia, jakby na przekór historii. I jest jeszcze coś: pod jej posadzką nadal kryją się ślady przeszłości, które wychodzą na światło dzienne dopiero teraz — i potrafią zaskoczyć nawet tych, którzy widzieli już wszystko.

        1. Katedra we Fromborku jako twierdza
        2. Fromborska katedra opłacała Rzeczpospolitą
        3. Szwedzi splądrowali Frombork dwa razy
        4. Frombork Kopernika: miejsce przełomu
        5. Sekrety krypty we Fromborku odkryte

        Katedra we Fromborku jako twierdza

        Gdy spoglądamy na fromborskie wzgórze, w pierwszej chwili dostrzegamy katedrę. Wystarczy jednak uważniej przyjrzeć się temu, co ją otacza – murom z blankami, ośmiu wieżom i basztom, bramom z bronami oraz fosom – by zrozumieć, że mamy do czynienia z warownią w pełnym znaczeniu tego słowa. Już dokumenty z XIII wieku nazywały to miejsce łacińskim terminem castrum, czyli „zamek”, i nie było w tym ani krzty przesady. Fromborska katedra od początku rosła jako twierdza, bo w realiach tamtej epoki po prostu nie mogło być inaczej.

        Warmia w średniowieczu stanowiła osobliwe „państwo w państwie”. Na jednej trzeciej ziem podbitych przez Krzyżaków najwyższą władzę – zarówno duchowną, jak i świecką – sprawował nie zakon, lecz biskup warmiński. Krzyżacy nigdy nie pogodzili się z istnieniem takiej enklawy. Do tego dochodziły kolejne zbrojne wystąpienia pruskich plemion, które nawet po ostatecznej porażce wciąż mogły znów stać się realnym zagrożeniem. W takich warunkach obronne mury nie były architektoniczną fanaberią – były zwyczajną koniecznością.

        Fromborska katedra opłacała Rzeczpospolitą

        Fromborska katedra przez stulecia pozostawała jednym z najważniejszych filarów polskości na niespokojnych północnych rubieżach – i to nie tylko w przenośni, ale w zupełnie dosłownym znaczeniu. Do dziś w jej wnętrzu da się wypatrzyć polskie orły oraz herby pozostawione przez kolejnych biskupów warmińskich, którzy urzędowali tu nieprzerwanie od końca XV wieku.

        To przywiązanie miało bardzo konkretny wymiar – dało się je przeliczyć na złoto i srebro. Już w 1465 roku kapituła sprzedała katedralne klejnoty, by sfinansować walkę z Krzyżakami. Gdy w 1626 roku wybuchł konflikt ze Szwedami, biskup Michał Działyński polecił przetopić część złotych i srebrnych sprzętów, aby wesprzeć potrzeby Korony. Podczas potopu szwedzkiego na rzecz państwa oddano m.in. złote krzyże, kielichy, lichtarze i pastorały. Fromborska katedra naprawdę płaciła własnym skarbcem za przetrwanie Rzeczypospolitej.

        "Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem" Jana Matejki (1873)
        "Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem", fot. Jan Matejko Domena publiczna

        Szwedzi splądrowali Frombork dwa razy

        Spośród wszystkich najeźdźców, którzy przez stulecia przewijali się przez Frombork, to właśnie Szwedzi odcisnęli najtragiczniejsze piętno — i to aż dwa razy. W 1626 roku do nieumocnionego miasta wkroczył Gustaw Adolf. Po stronie obrońców stał kanonik Jan Hirtenburg-Pastorius, który zgodził się na kapitulację pod warunkiem, że katedra pozostanie nietknięta. Szwedzi formalnie przystali na te ustalenia. Mimo to jeszcze w trakcie rozmów wtargnęli na dziedziniec i ruszyli z grabieżą. Profanowali ołtarze, niszczyli epitafia i bezczeszczono groby.

        Gdy tylko kraj zdołał zebrać środki na naprawę strat, w 1655 roku Szwedzi pojawili się ponownie. Zniknęło wszystko, co przedstawiało jakąkolwiek wartość; w samej katedrze urządzono stajnię, a umocnienia obronne obrócono w ruinę. Do Szwecji wywieziono pamiątki po Koperniku, kolekcje gotyckiej i renesansowej sztuki sakralnej oraz księgozbiór biblioteki kapitulnej. W 1780 roku Stanisław August Poniatowski próbował odzyskać te skarby na drodze dyplomacji — bez skutku. Szwedzi nie zwrócili dosłownie nic. To, co przetrwało z wywiezionych zbiorów, można oglądać w szwedzkich muzeach do dziś.

        Frombork Kopernika: miejsce przełomu

        Mikołaj Kopernik we Fromborku spędził niemal bez przerwy ponad trzy dekady – od 1510 roku aż do śmierci w maju 1543. Jako kanonik warmińskiej kapituły dysponował własną wieżą w północno-zachodnim narożniku, kupioną za 175 grzywien. Z czasem przystosował jej wnętrze do życia, choć w masywnych murach nadal widać dawne otwory strzelnicze. W korespondencji do przyjaciela nazywał Frombork „najdalszym krańcem ziemi". I właśnie na tym „krańcu” powstało dzieło, które na zawsze odmieniło sposób, w jaki ludzkość myśli o Ziemi i jej miejscu w kosmosie.

        Utrwalony przez Jana Matejkę wizerunek stworzył jednak legendę, która niewiele ma wspólnego z faktami. Kopernik nie obserwował nieba z okna wieży – w środku było zbyt ciasno, a podłoga okazywała się zbyt niestabilna. Prawdziwe pomiary wykonywał na ceglanej platformie zwanej pavimentum, w ogrodzie przy zewnętrznej kanonii. Kiedy Krzyżacy zniszczyli to miejsce, astronom najpewniej przeniósł się do dużej bastei – dzisiejszej Wieży Radziejowskiego, do której prowadziły drewniane ganki. Co ciekawe, w 2024 roku archeolodzy wydobyli w tym ogrodzie XVI-wieczny cyrkiel, który mógł należeć do samego Kopernika.

        Sekrety krypty we Fromborku odkryte

        Fromborska katedra to ogromna nekropolia ukryta pod ziemią. Pod posadzką spoczywają biskupi, kanonicy i osoby świeckie – a najstarsze pochówki sięgają jeszcze czasów pierwszej, drewnianej świątyni. Mikołaj Kopernik został złożony przy ołtarzu Świętego Krzyża, którym za życia się opiekował. Jego szczątki odnaleziono dopiero w 2005 roku, po półtorarocznych badaniach archeologicznych. Przez stulecia mało komu przychodziło do głowy, by szukać go właśnie tam.

        Nadal nie udało się natrafić na grób biskupa Łukasza Watzenrodego – wuja Kopernika, dzięki któremu astronom mógł się kształcić i objąć kanonię. Odnalezienie jego szczątków pozwoliłoby definitywnie potwierdzić tożsamość kości astronoma badaniami DNA. Tymczasem prace prowadzone w 2026 roku w krypcie kanoników przyniosły zupełnie inne odkrycia: jedwabne ornaty, poduszki i sutanny, kielichy wykonane z drewna, skóry i papieru, a także krzyże relikwiarzowe. To największy w Polsce zbiór tkanin pogrzebowych z XVIII i XIX wieku. Wszystko zachowało się dzięki niezwykłemu mikroklimatowi krypty – i wciąż czeka na naukowe opracowanie.

        Źródła:

        • Achremczyk S., Historia Warmii i Mazur. Tom 1: od pradziejów do 1772 roku, Olsztyn 2010.
        • https://frombork.art.pl/pl/mikolaj-kopernik-2/
        • https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C112614%2Cw-krypcie-kanonikow-w-katedrze-we-fromborku-odnaleziono-jedwabne-ornaty-i
        • https://zabytek.pl/pl/obiekty/frombork-frombork-zespol-katedralny
        Czytaj także:
        • Akwarium w suficie, marmurowe stajnie i podziemny tunel. Polski zamek skrywa niezwykłe historie
        • Polak, którego fortuna była większą niż niejednego kraju. Zbudował zamek, który zachwyca do dziś
        • Tułał się po kraju jako wygnaniec, a potem został królem. Niezwykła historia sławnego Piasta
        • Polak, Niemiec czy Ślązak? Prawda o tożsamości Mikołaja Kopernika zaskakuje historyków
        • Wydał oświadczenie, że „sra na miłość”. Niezwykła legenda powiązana z wieżą w Kwidzynie
        • List kaperski: Legalna licencja na grabież. Jak królowie wynajmowali piratów?
        • Najbardziej tajemniczy zamek w Polsce. jego murach kryje się niezwykła historia
        • To nie Kopernik był pierwszy. Grek, który „poruszył Ziemię” 1800 lat wcześniej

          Kroniki Dziejów
          • Grupa KB.pl - informacje
          • Kontakt
          • Reklama
          • Załóż konto
          • Logowanie
          • Facebook
          • X.com
          Mapa strony
          • Aktualności
          • Artykuły
          • Tagi
          • Autorzy
          Inne serwisy Grupy KB.pl
          • KB.pl
          • Fajny Ogród
          • Fajny Zwierzak
          • Ania radzi
          • Fajne Gotowanie
          • Spokojnie o ciąży
          Informacje prawne
          • Regulamin
          • Polityka prywatnosci i cookies
          • Regulamin DSA
          • Zaufani partnerzy
          © 2020-2026 Grupa KB.pl. All rights reserved.