PRL na talerzu. Te dania były obowiązkowe na każdej imprezie
Od lat powtarzamy z dumą: „Polak potrafi”. W PRL-u to powiedzenie nabierało zupełnie nowego znaczenia — gdy półki świeciły pustkami, a podstawowych produktów ciągle brakowało, na stołach i tak potrafiły pojawić się prawdziwe hity. Jakie dania królowały na domówkach, imieninach i rodzinnych spotkaniach? Sprawdź, co Polacy serwowali na imprezach w PRL-u — niektóre pomysły mogą zaskoczyć.
Kultowe przekąski z prywatek w PRL-u
1. Sałatka jarzynowa
Na pierwszym planie była oczywiście nieśmiertelna królowa stołu – sałatka jarzynowa, czyli klasyczna sałatka warzywna. W PRL-u znikała z talerzy przy niemal każdej prywatce. Składała się z warzyw utopionych w majonezie: ziemniaków, marchewki, selera, pietruszki, ogórków kiszonych i groszku konserwowego.
Czasem dorzucano też szynkę i jajko. Im więcej drobno pokrojonej szynki trafiało do miski, tym bardziej „odświętna” robiła się jarzynówka. Bywali i tacy, którzy do wersji warzywnej dodawali jabłko – zresztą w PRL-u jabłka często przewijały się w polskich daniach, bo akurat ich w kraju zwykle nie brakowało.
2. „Zimne nóżki” wieprzowe w galarecie
Najczęściej pojawiały się na karnawałowych spotkaniach. Na wieprzową galaretę mówiono kiedyś „meduza”, bo przez swoją specyficzną konsystencję potrafiła dosłownie… drżeć na talerzu. Ponieważ polską wieprzowinę regularnie wysyłano do Związku Radzieckiego, w sklepach trudno było upolować porządny kawałek mięsa. Za to wieprzowych nóżek zazwyczaj nie brakowało.
Co ciekawe, w galarecie świetnie sprawdzały się nie tylko wieprzowe „zimne nóżki”. Z powodzeniem zastępowano je też mięsem z kury – często wykorzystywano to, które zostało po gotowaniu niedzielnego rosołu.
3. Koreczki
Przetrwały prawie bez zmian aż do dziś. Koreczki były obowiązkowym punktem programu każdej PRL-owskiej prywatki. Robiono je na wiele sposobów, ale najczęściej na wykałaczki trafiały kawałki sera, wędliny, grzybki i ogórki. Przygotowanie potrafiło zająć sporo czasu, za to taka przekąska idealnie pasowała do wódki popijanej w trakcie imprezy.
Dopiero później koreczki zaczęły tracić na popularności, gdy na salony weszły tartinki – czyli mini kanapeczki z rozmaitymi pastami nakładanymi na wierzch.
4. Pasta jajeczna
Najbardziej rozpoznawalna pasta do tartinek. Gospodynie robiły ją z jajek ugotowanych na twardo, które następnie rozgniatały ze szczypiorkiem, majonezem i przyprawami.
Tartinki z pastą jajeczną do dziś pojawiają się m.in. na polskich weselach. Na stałe weszły też do codziennego jadłospisu, choć w wielu wariantach – już nie wyłącznie w wersji jajecznej.
5. Panierowana mortadela
Dla jednych to smak dzieciństwa, dla innych wspomnienie, do którego nie chcą wracać. W PRL-u wędliny były trudno dostępne, więc kroiło się je na porcje i liczyło wyjątkowo dokładnie. Wyjątkiem bywała mortadela – łatwiej dostępna, często zastępowała nawet mięso na obiad. Panierowano ją niemal identycznie jak dzisiejsze kotlety schabowe.
Na takiego „udawanego schabowego” mówiono w PRL-u „żabie oczko”, zwłaszcza że panierowane plastry mortadeli często podawano z jajkiem sadzonym.
Imprezowe hity PRL: od flaków po blok
6. Flaczki
Flaczki w czasach PRL-u należały do żelaznych punktów ciepłego, imprezowego menu. To była zupa nieskomplikowana i dość szybka w zrobieniu. Do gotowania wywaru wykorzystywano najczęściej kurczaka, którego w Polsce zwykle dało się zdobyć bez większego problemu. Same flaki gotowano i podawano najczęściej na bazie rosołowego bulionu.
Kiedyś nad przygotowaniem tej potrawy potrafiono spędzić długie godziny. Trzeba było cierpliwie czekać, aż flaki zmiękną i przestaną mieć intensywny zapach (delikatnie mówiąc). Dziś na szczęście można kupić flaki już oczyszczone, dlatego wiele osób chętniej po nie sięga. Tę zupę z apetytem je się też do dziś, chociażby na tradycyjnych polskich weselach.
7. Śledzie z cebulą
Dania ze śledzia były obowiązkowym elementem PRL-owskich spotkań przy stole. Bardzo często serwowano marynowane śledzie w occie z cebulą — przekąskę, która świetnie „pasowała” do wódki. Do dziś śledzie z cebulą pojawiają się w wielu domach również na Wigilię, a na weselach wciąż trudno wyobrazić sobie stół bez tej klasyki.
Żeby śledź wyglądał bardziej elegancko, nierzadko zwijano go razem z cebulą i spinano wykałaczką. To była przekąska, której szczególnie panowie nie potrafili sobie odmówić — i wcale nie chodziło wyłącznie o alkohol sączony przy okazji.
8. Smalec z cebulą
W PRL-u żadna porządna domówka nie mogła obejść się bez kultowego smalcu. Najczęściej ucierano go z cebulą i jabłkiem, tworząc prostą, a jednocześnie wyrazistą smarowidło. Najlepiej smakował na kromce chleba, koniecznie w towarzystwie kiszonego ogórka.
Ta przekąska do dziś wraca na polskie wesela, zwłaszcza gdy młoda para stawia dla gości tzw. wiejski stół. Pajda chleba ze smalcem i ogórkiem kiszonym (albo małosolnym) często pojawia się też na festynach i lokalnych imprezach plenerowych.
9. Tatar wołowy z żółtkiem
Tatar to nic innego jak befsztyk tatarski, który w PRL-u uchodził za propozycję dla prawdziwych smakoszy. Podawało się go z surowym żółtkiem, cebulką oraz drobno pokrojonymi korniszonami, które dodawały całości charakteru.
W wielu domach do tatara wołowego obowiązkowo trafiała też przyprawa maggi — niemal stały element wyposażenia ówczesnych kuchni. Gdy brakowało wołowiny, przygotowywano również tatara ze śledzia, bo pomysłowość w czasach niedoborów była na wagę złota.
10. Blok czekoladowy
Jeden z najpopularniejszych słodkich hitów PRL-u. Blok czekoladowy był prawdziwym deserowym rarytasem i świetnie pasował do kawy. Robiono go nie tylko na imprezy, ale też na spokojne, rodzinne niedzielne popołudnia. Trudno było zjeść go dużo naraz, bo był naprawdę bardzo słodki i sycący.
Dla wielu osób dorastających w latach 80. blok czekoladowy na zawsze pozostanie smakiem PRL-u — czasów, w których brakowało wielu rzeczy. Jednego jednak często było więcej: czasu spędzanego z bliskimi. Dziś tego czasu dla siebie mamy… zdecydowanie mniej.
Źródła:
- Opracowanie zbiorowe: PRL od kuchni. Smaczne i proste dania, Wydawnictwo Olesiejuk, Ożarów Mazowiecki 2015
- Kienzler Iwona: Życie w PRL i strasznie i śmiesznie, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2018
- Solska Joanna: 80-te. Jak naprawdę żyliśmy w ostatniej dekadzie PRL, Wydawnictwo Czerwone i Czarne, Warszawa 2018