Te hity z prywatek PRL dziś szokują. Pamiętasz „meduzę”?
Od lat z dumą powtarzamy: „Polak potrafi”. Ale w PRL-u te dwa słowa znaczyły coś więcej niż dziś — kiedy sklepy świeciły pustkami, a na wszystko trzeba było „załatwić” lub odstać swoje, na stołach i tak pojawiały się dania, które robiły furorę. Jak to możliwe, że z kilku prostych składników powstawały imprezowe przeboje, o których do dziś mówi się z sentymentem? Zajrzyjmy na domówki, imieniny i rodzinne spotkania tamtych lat — bo to, co wtedy podawano, potrafi zaskoczyć nawet teraz.
Prywaty w PRL-u: 5 kultowych przekąsek
1. Sałatka jarzynowa
Na pierwszym miejscu nie mogło zabraknąć nieśmiertelnej królowej stołu – sałatki jarzynowej, czyli klasycznej mieszanki warzyw. W PRL-u znikała z talerzy na niemal każdej prywatce. To były warzywa hojnie połączone z majonezem: ziemniaki, marchew, seler, pietruszka, ogórki kiszone oraz groszek konserwowy.
Niekiedy dorzucano też szynkę i jajka. Im więcej drobno posiekanej szynki lądowało w misce, tym bardziej „odświętnie” wyglądała jarzynówka. Trafiali się również amatorzy wersji z jabłkiem – zresztą w PRL-u jabłka często pojawiały się w polskich daniach, bo akurat ich zwykle nie brakowało.
2. „Zimne nóżki” wieprzowe w galarecie
Najczęściej gościły na karnawałowych spotkaniach. Wieprzową galaretę nazywano kiedyś „meduzą”, bo przez swoją charakterystyczną strukturę potrafiła dosłownie… zadrżeć na talerzu. A że polską wieprzowinę regularnie wysyłano do Związku Radzieckiego, w sklepach trudno było trafić na porządny kawałek mięsa. Za to wieprzowych nóżek przeważnie nie brakowało.
Co ciekawe, w galarecie świetnie sprawdzały się nie tylko wieprzowe „zimne nóżki”. Z powodzeniem zastępowano je także kurą – często wykorzystywano mięso, które zostawało po gotowaniu niedzielnego rosołu.
3. Koreczki
Przetrwały niemal bez zmian aż do dziś. Koreczki były obowiązkowym punktem programu każdej PRL-owskiej prywatki. Robiono je na wiele sposobów, ale najczęściej na wykałaczki nadziewano kawałki sera, wędliny, grzybki i ogórki. Przygotowanie potrafiło zająć sporo czasu, za to taka przekąska idealnie pasowała do wódki popijanej w trakcie imprezy.
Dopiero z czasem koreczki zaczęły tracić na znaczeniu, gdy do łask weszły tartinki – mini kanapeczki z różnymi pastami nakładanymi na wierzch.
4. Pasta jajeczna
Najbardziej klasyczna i najlepiej kojarzona pasta do tartinek. Gospodynie przygotowywały ją z jajek ugotowanych na twardo, które potem rozgniatały ze szczypiorkiem, majonezem i przyprawami.
Tartinki z pastą jajeczną do dziś pojawiają się m.in. na polskich weselach. Na stałe zagościły też w codziennym menu, tylko że w wielu odsłonach – już nie wyłącznie w wersji jajecznej.
5. Panierowana mortadela
Dla jednych to smak dzieciństwa, dla innych wspomnienie, do którego nie chcą wracać. W PRL-u wędliny bywały trudno dostępne, więc kroiło się je na porcje i liczyło wyjątkowo skrupulatnie. Wyjątkiem często była mortadela – łatwiejsza do zdobycia, potrafiła zastępować nawet mięso na obiad. Panierowano ją niemal tak samo jak dzisiejsze kotlety schabowe.
Na takiego „udawanego schabowego” mówiono w PRL-u „żabie oczko”, zwłaszcza że panierowane plastry mortadeli często podawano z jajkiem sadzonym.
Klasyki PRL-u: flaczki, śledzie i blok
6. Flaczki
W realiach PRL-u flaczki były jednym z pewniaków na ciepłe danie podczas domowych imprez. To zupa prosta, niezbyt wymagająca i stosunkowo szybka do przygotowania. Wywar najczęściej gotowano na kurczaku, bo właśnie to mięso zwykle dało się w Polsce zdobyć bez większych trudności. Same flaki lądowały w garnku i trafiały na stół zazwyczaj na bazie rosołowego bulionu.
Dawniej przygotowanie tej potrawy potrafiło zająć pół dnia. Trzeba było uzbroić się w cierpliwość, aż flaki zmiękną i stracą swój charakterystyczny, dość intensywny aromat. Dziś jest łatwiej — w sklepach kupuje się już flaki oczyszczone, dlatego wiele osób znów chętnie po nie sięga. Ta zupa wciąż ma swoich wiernych fanów i do dziś bywa podawana choćby na tradycyjnych polskich weselach.
7. Śledzie z cebulą
Śledź był obowiązkowym gościem PRL-owskich spotkań przy stole. Najczęściej pojawiały się marynowane filety w occie z cebulą — przekąska, która idealnie „współgrała” z kieliszkiem wódki. Do dziś śledzie z cebulą wracają w wielu domach przy okazji Wigilii, a na weselach trudno wyobrazić sobie stół bez tej klasyki.
Żeby podać je nieco bardziej odświętnie, śledzia często zwijano razem z cebulą i spinano wykałaczką. To była przekąska, której szczególnie panowie rzadko sobie odmawiali — i wcale nie chodziło wyłącznie o alkohol serwowany przy okazji.
8. Smalec z cebulą
W PRL-u żadna porządna domówka nie mogła obyć się bez kultowego smalcu. Najczęściej ucierano go z cebulą i jabłkiem, tworząc proste, ale wyraziste smarowidło. Najlepiej smakował na kromce chleba, obowiązkowo w duecie z kiszonym ogórkiem.
Ta przekąska do dziś wraca na polskie wesela, zwłaszcza gdy młoda para przygotowuje dla gości tzw. wiejski stół. Pajda chleba ze smalcem i ogórkiem kiszonym (albo małosolnym) często pojawia się też na festynach i lokalnych imprezach plenerowych.
9. Tatar wołowy z żółtkiem
Tatar, czyli befsztyk tatarski, w PRL-u uchodził za propozycję dla prawdziwych koneserów. Podawano go z surowym żółtkiem, cebulką oraz drobno posiekanymi korniszonami, które dodawały całości wyrazistości.
W wielu domach do tatara wołowego obowiązkowo trafiała też maggi — przyprawa, która niemal zawsze stała na kuchennym blacie. A gdy wołowiny brakowało, robiono również tatara ze śledzia, bo w czasach niedoborów pomysłowość była na wagę złota.
10. Blok czekoladowy
Jeden z największych słodkich przebojów PRL-u. Blok czekoladowy uchodził za prawdziwy deserowy rarytas i świetnie pasował do kawy. Przygotowywano go nie tylko na imprezy, ale też na spokojne, rodzinne niedzielne popołudnia. Trudno było zjeść go dużo naraz — był bardzo słodki i wyjątkowo sycący.
Dla wielu osób dorastających w latach 80. blok czekoladowy na zawsze pozostał smakiem PRL-u — czasów, gdy brakowało wielu rzeczy. Jednego jednak często było więcej: czasu spędzanego z bliskimi. Dziś tego czasu dla siebie mamy… zdecydowanie mniej.
Źródła:
- Praca zbiorowa: PRL od kuchni. Smaczne i proste dania, Wydawnictwo Olesiejuk, Ożarów Mazowiecki 2015
- Kienzler Iwona: Życie w PRL i strasznie i śmiesznie, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2018
- Solska Joanna: 80-te. Jak naprawdę żyliśmy w ostatniej dekadzie PRL, Wydawnictwo Czerwone i Czarne, Warszawa 2018