W PRL Coca-Cola była symbolem luksusu. Jej cena może dziś zaskakiwać
Przez lata w PRL Coca‑Cola nie była zwykłym napojem. Dla wielu stanowiła przepustkę do innego świata — zachodniego, niedostępnego, pachnącego luksusem, o którym „zwykły człowiek” mógł co najwyżej usłyszeć. Kusiła jak coś zakazanego, a jednocześnie działała władzom na nerwy, bo niosła ze sobą wszystko to, czego system najbardziej nie znosił. Tyle że gdy wreszcie trafiła do Polski, nie przypominało to żadnej bajki: potrafiła kosztować fortunę, bywała ciepła, trudno ją było zdobyć, a często pojawiała się tylko „spod lady”. I właśnie tu zaczyna się najbardziej nieoczywista część tej opowieści — jak to możliwe, że mimo tych absurdów stała się jednym z najbardziej kultowych smaków tamtych czasów?
- Pierwsza coca-cola w PRL: rok 1957
- Jak coca-cola trafiła do PRL-u
- Coca-cola w PRL: smak luksusu za 27 zł
- Coca-Cola w PRL: hasło Osieckiej z 1982
Pierwsza coca-cola w PRL: rok 1957
Pierwszy raz Polacy zetknęli się z coca-colą w 1957 roku, podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich. Amerykański napój, podawany w charakterystycznej, falującej butelce, budził jednocześnie zachwyt i niedowierzanie. W czasach, gdy na półkach sklepowych królowała co najwyżej zwykła oranżada, coca-cola wyglądała jak przybysz z innej rzeczywistości — luksus niemal nieosiągalny. Ci, którzy mieli okazję spróbować jej choć raz, potrafili opisywać ten smak latami: później wracał w rodzinnych i towarzyskich opowieściach, przekazywanych jak drobna, ale niezapomniana sensacja sprzed dekad.
Amerykańskie stoisko było czymś znacznie większym niż standardowa prezentacja produktu — przypominało pokaz stylu życia wyraźnie kontrastującego z codziennością PRL. Oprócz napoju można było obejrzeć nowoczesne sprzęty AGD, samochody, a nawet motorówki. Dla wielu zwiedzających był to pierwszy kontakt z taką wizją wygody, nowoczesności i dobrobytu. Władze przyglądały się tej atrakcji z ostrożnością, widząc w coca-coli symbol zachodniego przepychu, a przy okazji także potencjalne wyzwanie ideologiczne.
Jak coca-cola trafiła do PRL-u
Przez długie lata coca-cola w Polsce miała naprawdę trudno. Towary z Zachodu wzbudzały podejrzliwość, a amerykański napój potrafiono nazywać „imperialistycznym wynalazkiem”. Choć już w latach 50. pojawiały się koncepcje, by uruchomić produkcję na miejscu, władze uparcie odpowiadały odmownie. Oficjalnie tłumaczono to barierami technologicznymi, lecz w praktyce decydowały głównie względy ideologiczne.
Przełom nastąpił dopiero na początku lat 70., kiedy zaczął zmieniać się polityczny klimat. W epoce Edwarda Gierka Polska ostrożnie uchylała się w stronę Zachodu, a w 1972 roku w Warszawie ruszyło licencyjne rozlewanie coca-coli — gest o mocnym, symbolicznym znaczeniu. Wejście napoju do sklepów rozpisano z zegarmistrzowską precyzją: tak, by zbiegło się z ważnym świętem państwowym i dało się je pokazać jako kolejny „dowód” sprawności systemu.
Coca-cola w PRL: smak luksusu za 27 zł
Choć coca-cola trafiła do sprzedaży, przez długi czas wcale nie była czymś łatwo osiągalnym. Jej cena potrafiła dorównać kosztowi dwóch bochenków chleba, a do tego dochodziła jeszcze spora kaucja za butelkę. W latach 70. litrowa butelka kosztowała 19 zł, a kaucja 8 zł — łącznie 27 zł, czyli mniej więcej 1% średniej pensji. Najczęściej można było ją znaleźć w dużych miastach, w supersamach i w lepszych lokalach. Dla wielu pozostawała więc bardziej sporadycznym „smakiem luksusu” niż napojem kupowanym na co dzień.
Co ciekawe, colę często serwowano po prostu w temperaturze pokojowej. Lodówki w sklepach uchodziły za zbędną fanaberię, a kostki lodu w szklance kojarzyły się z czymś, co tylko psuje smak napoju. Mimo to ten pierwszy łyk coca-coli wiele osób pamiętało przez lata — zwłaszcza młodzi odbierali go jak drobny, osobisty kontakt z Zachodem, który nagle stawał się odrobinę bliższy.
Coca-Cola w PRL: hasło Osieckiej z 1982
W 1982 roku Coca-Cola doczekała się w Polsce czegoś naprawdę niecodziennego — własnego, lokalnego hasła reklamowego. W konkursie na polski slogan marki zwyciężyła Agnieszka Osiecka. W realiach PRL reklama pojawiała się rzadko, dlatego przekaz musiał być jak najbardziej prosty, wpadający w ucho i łatwy do powtarzania. To wtedy narodziło się zdanie: „Coca-Cola to jest to!”.
Osiecka stworzyła krótką formułę, która świetnie zniosła próbę czasu. Hasło błyskawicznie weszło do powszechnej świadomości i zapisało się w historii jako jeden z najbardziej trafionych przykładów reklamy w PRL — do dziś wiele osób przywołuje je z nostalgią. Z biegiem lat przeniknęło do codziennego języka tak mocno, że kolejne pokolenia często nawet nie łączą go już z reklamą coli.