Czy Wilhelm uciekł z Wawelu w koszu na bieliznę? Ta historia wciąż budzi spory
Zanim Jadwiga Andegaweńska w ogóle zasiadła na polskim tronie, Europa już o niej szeptała. Była córką Ludwika Węgierskiego, zwanego Wielkim – jednego z najpotężniejszych monarchów swoich czasów – i od początku traktowano ją jak klucz do politycznej układanki. Wszyscy pamiętają jej małżeństwo z Władysławem Jagiełłą, ale to nie ono jako pierwsze miało przesądzić o jej losie. Wcześniej Jadwiga była zaręczona, a kulisy niedoszłego ślubu wywołały zamieszanie, które odbiło się echem na najważniejszych europejskich dworach.
- Zaręczyny Jadwigi z Wilhelmem Habsburgiem
- Zaręczyny Jadwigi i Wilhelma w Hainburgu
- Wilhelm i Jadwiga: noc na Wawelu?
- Jadwiga i Wilhelm: miłość czy polityka?
- Średniowieczne porwania panien na ślub
Zaręczyny Jadwigi z Wilhelmem Habsburgiem
Jadwiga Andegaweńska była najmłodszą córką Ludwika Węgierskiego, władcy Polski i Węgier. Na początku nic nie zapowiadało, że to właśnie ona sięgnie po królewską koronę. Dorastała jednak w wyjątkowo wpływowym rodzie, a polityczne plany wobec niej zaczęły się bardzo wcześnie — już przy jej narodzinach król dopiął sprawę zaręczyn.
Wybrano Wilhelma Habsburga. Choć dynastia Habsburgów z czasem mocno zapisze się w dziejach Europy, w drugiej połowie XIV wieku niewielu traktowało ją jeszcze jak liczącą się potęgę. Był to ród dopiero budujący swoją pozycję, bez szczególnego znaczenia na tle największych dynastii. Mimo to Ludwik Węgierski postanawia przyrzec rękę najmłodszej córki właśnie Wilhelmowi.
Na pierwszy rzut oka wygląda to na mezalians, ale warto pamiętać, że Jadwiga nie była wtedy „przewidziana” do korony. Jako najmłodsza córka stała w cieniu starszych sióstr, którym wyznaczano trony Węgier i Polski. Ojciec najwyraźniej nie wiązał z przyszłością najmłodszej latorośli tak wielkich nadziei ani politycznych oczekiwań.
Wilhelm był zaledwie o trzy lata starszy od Jadwigi. Dzieci znały się od najmłodszych lat i wiele wskazuje na to, że dziewczynka przez pewien czas mogła przebywać na austriackim dworze, oswajając się z życiem wśród Habsburgów.
Zaręczyny Jadwigi i Wilhelma w Hainburgu
W 1378 roku król Węgier oraz książę Austrii spotkali się na zamku w Hainburgu. Właśnie tam czteroletnia Jadwiga i siedmioletni Wilhelm zobaczyli się po raz pierwszy. To wtedy ustalono, że mają zostać parą. Tego samego dnia doszło do zaręczyn, a niewykluczone, że także do ceremonii ślubnej i symbolicznych pokładzin.
W realiach średniowiecza nikogo nie dziwiło, że dzieci kładziono do małżeńskiego łoża, a całość błogosławili biskupi. Był to przede wszystkim znak zawarcia przymierza między rodami i potwierdzenie związku. Gdyby oboje dorośli — czyli gdy Jadwiga ukończyłaby 12 lat (wiek uznawany wówczas u dziewcząt za granicę dojrzałości) — noc poślubna miała zostać powtórzona. Dopiero wtedy Wilhelm i Jadwiga mogliby faktycznie skonsumować związek, a małżeństwo zostałoby ostatecznie przypieczętowane.
Los potoczył się jednak inaczej. Po śmierci Ludwika Węgierskiego oraz jej siostry Katarzyny Jadwiga wróciła do Krakowa, by objąć rządy. W 1384 roku, jeszcze jako dziecko, została koronowana na króla Polski, a możnowładcy i jej matka zaczęli układać dla niej zupełnie inny scenariusz małżeński. Kandydatów nie brakowało — bo wybór męża Jadwigi oznaczał w praktyce wybór tego, kto będzie sprawował realną władzę w Polsce.
Wilhelm i Jadwiga: noc na Wawelu?
Do dziś trudno rozdzielić, co w tej historii jest twardym faktem, a co tylko domysłami i plotkami chętnie powtarzanymi przez kronikarzy niesprzyjających Jagiellonom. Pewne jest jednak, że Wilhelm kilkakrotnie bywał w Krakowie i miał okazję spotykać się z Jadwigą. Przyjechał do miasta i — jak twierdzi część przekazów — próbował podstępem doprowadzić do pokładzin z królową.
Jerzy Besala w książce „Awantury o kobiety w Polsce szlacheckiej” podkreśla, że książę Wilhelm pojawił się w Krakowie, lecz nie potraktowano go jak reprezentanta panującej dynastii. Nie zaproszono go na Wawel. Jadwiga została natomiast poinformowana o przybyciu ukochanego. Jan Długosz zapisał, że królowa spotykała się z Wilhelmem podczas tańców w klasztorze świętego Franciszka.
Jadwiga i młody Wilhelm mieli być zdeterminowani, by ostatecznie przypieczętować swój związek. Długosz zanotował: „Oznajmiła, że zdecydowała się dopełnić małżeństwa z księciem austriackim Wilhelmem, ponieważ zaślubiny na rozkaz ojca Ludwika już dawno były zawarte publicznie w obliczu Kościoła”.
Według relacji Wilhelm rzeczywiście znalazł się w komnatach królowej na Wawelu. Długosz twierdził jednak, że polscy panowie mieli go przepędzić i wygnać. Część badaczy — zwłaszcza austriackich — skłania się natomiast ku tezie, że noc poślubna jednak doszła do skutku.
Książę podobno nie zamierzał rezygnować z ukochanej i miał próbować dostać się do jej sypialni, być może w przebraniu. Plotki opowiadają, że po skonsumowaniu małżeństwa uciekł przez okno, opuszczony przez Jadwigę w koszu na bieliznę. Inne wersje mówią, że Jadwigę i Wilhelma rozdzieliła zamknięta furta, a dziewczyna kazała przynieść topór, by rozbić kłódkę.
Jadwiga i Wilhelm: miłość czy polityka?
Badacze dziejów wciąż nie potrafią jednoznacznie rozstrzygnąć, czy między królową Jadwigą a księciem Wilhelmem rzeczywiście doszło do intymnego zbliżenia. Krążyły pogłoski, że Habsburg wraz ze swoją świtą miał w Krakowie urządzać świętowanie rzekomego skonsumowania małżeństwa. Według innych przekazów bardzo młoda Jadwiga, w geście łaski i uniesienia po dopełnieniu małżeńskich przysiąg, miała nawet uwolnić skazańców przetrzymywanych w lochach.
Ostatecznie jednak Jadwiga pozwoliła się nakłonić, by poślubić Władysława Jagiełłę. Wilhelm wrócił natomiast do Austrii, gdzie zyskał przydomek Wilhelma Uprzejmego. Mimo to książę konsekwentnie podkreślał swoje roszczenia zarówno do polskiej korony, jak i do samej Jadwigi. Na ponowny ślub zdecydował się dopiero dwa lata po jej śmierci, w 1399 roku.
Choć w tej opowieści na pierwszym planie widać chłodną kalkulację polityczną, trudno nie odnieść wrażenia, że między młodymi mogło pojawić się autentyczne, gorące uczucie. Jadwiga miała darzyć Wilhelma pierwszą, jeszcze dziewczęcą miłością. Warto pamiętać, że znali się od najmłodszych lat i spędzili razem wiele czasu. Podczas franciszkańskich tańców młoda władczyni była przez księcia adorowana i obsypywana uwagą, a i on mógł żywić wobec niej szczere emocje. Kroniki z różnych krajów zgodnie podkreślały zresztą niezwykłą urodę Jadwigi.
Średniowieczne porwania panien na ślub
W średniowieczu nikt nie pytał kobiet o zdanie, gdy decydowano o ich przyszłym mężu. Traktowano je jak element układanki w rodzinnych planach, a „dobry” związek miał przede wszystkim przynieść krewnym konkretne zyski — polityczne albo finansowe.
Co więcej, ówczesne prawo często stawiało wyżej skonsumowanie małżeństwa niż sam ślub i wypowiedziane przysięgi. Z tego powodu związek dało się unieważnić, jeśli panna młoda — mimo ceremonii — wciąż pozostawała dziewicą. Za nieważne uznawano też małżeństwo, gdy okazywało się, że kobieta wcześniej współżyła z innym mężczyzną.
Najbardziej ponury był jednak fakt, że taki „ślub” można było wymusić przemocą — w praktyce gwałtem. Raptus pullae – porwanie dziewczyny to proceder, do którego czasem dochodziło na dworach. Schemat bywał prosty: zdesperowany młodzieniec, ogarnięty „miłością” (częściej do majątku, urzędu albo tytułu), decydował się na uprowadzenie. Po wspólnie spędzonej nocy z porwaną dziewczyną automatycznie musiał zostać jej mężem.
Jadwiga — aż do ślubu z Władysławem Jagiełłą uznawana za najlepszą partię w Europie — była szczególnie narażona na takie porwanie. Nawet strzeżona na Wawelu mogła paść ofiarą podobnego planu. Miał go rozważać Siemowit IV, książę mazowiecki z dynastii Piastów. Ostatecznie jednak Jadwiga poślubiła Władysława Jagiełłę i wiele wskazuje na to, że był to związek dobrany i szczęśliwy.
Źródła: miłosne rozterki Jadwigi
- Besala J., Awantury o kobiety w Polsce szlacheckiej, rozdz. „Sznurem i toporem. Jadwiga chce Wilhelma”, Bellona, Warszawa 2014
- https://naszahistoria.pl/milosne-rozterki-krolowej-jadwigi/ar/c15-10521441
- https://historia.wprost.pl/polscy-wladcy/11000182/mazowiecki-ksiaze-planowal-porwanie-jadwigi-andegawenskiej-tak-chcial-zdobyc-polska-korone.html