80 tysięcy euro za śmierć dziecka. Taki cennik obowiązywał na "ludzkim safari"
Podczas najdłuższego oblężenia w historii współczesnej Europy, które trwała prawie cztery lata, mieszkańcy Sarajewa żyli w ciągłym strachu nie tylko przed serbską artylerią, ale także przed niewidzialnymi snajperami na wzgórzach. Większość z nich stanowili żołnierze wroga. Część jednak przyjechała do Bośni jak na wakacje – z grubymi portfelami i ochotą na morderczą rozrywkę.
- Niewidzialni zabójcy
- Aleja śmierci w sercu miasta
- Atrakcja turystyczna
- Cennik śmierci
- Rosyjski poeta i jego bałkańska przygoda
- Zapomniane zeznania
- Śledztwa po trzech dekadach
Niewidzialni zabójcy
Sarajewo, miasto olimpijskie z 1984 roku, położone jest w kotlinie otoczonej wzgórzami. Gdy w trakcie wojny w Bośni i Hercegowinie (1992-1995), w kwietniu 1992 roku siły serbskie opanowały te naturalne punkty obserwacyjne, miasto znalazło się w pułapce. Z wysokości kilkuset metrów snajperzy mieli doskonały widok na ulice, place, szpitale i place zabaw. Ich karabiny wyposażone w celowniki optyczne pozwalały dostrzec rysy twarzy ofiary z odległości pół kilometra.
Dla oblężonych najgorsza była świadomość, że kula może spaść z każdej strony o każdej porze. Nie chodziło już o ostrzał artyleryjski, który choć druzgocący, dawał cień szansy na ukrycie się. Snajperzy wybierali swoje cele w sposób wyrachowany. Strzelali do dzieci niosących wodę, do matek z wózkami, do starców zbierających drewno na opał. Ofiary nie ginęły przypadkowo – były często starannie selekcjonowane.
Aleja śmierci w sercu miasta
Jedno z najbardziej niebezpiecznych miejsc w oblężonym Sarajewie zyskało miano Alei Snajperów. Ten ciąg ulic, zwłaszcza szeroki bulwar prowadzący do śródmieścia, był regularnie ostrzeliwany przez cały okres oblężenia. Nie chodziło tu o walkę z żołnierzami wroga – serbskie pozycje były oddalone o kilkaset metrów, a po drugiej stronie barykad znajdowali się wyłącznie cywile.
Mieszkańcy wypracowali własne metody przetrwania. Chowali się za wrakami samochodów, poruszali się w cieniu pojazdów opancerzonych ONZ. Niektórzy wznosili prowizoryczne bariery ze zniszczonych pojazdów, gruzu lub kartonów. Graffiti na jednej ze ścian głosiło krótko: „Witamy w piekle!”. Średnio co czwarty mieszkaniec Sarajewa został ranny lub zabity przez snajpera w ciągu 1425 dni oblężenia.
Atrakcja turystyczna
Najbardziej przerażającym aspektem tej historii jest jednak to, że za częścią karabinów snajperskich stali nie serbscy żołnierze, lecz zamożni obcokrajowcy, którzy traktowali mordowanie cywilów jak ekstremalną formę turystyki. Według doniesień, procederem tym mogło uczestniczyć nawet stu cudzoziemców z kilku krajów – Stanów Zjednoczonych, Kanady, Rosji, Hiszpanii, Belgii, Szwajcarii, Austrii, a zwłaszcza z Włoch.
Mechanizm był pozornie prosty. Zainteresowani mężczyźni przylatywali samolotem do Belgradu, gdzie czekał na nich transport. Z lotniska kierowani byli minibusem lub wojskowym śmigłowcem w okolice Sarajewa, a następnie na stanowiska strzeleckie Armii Republiki Serbskiej na wzgórzach lub w dzielnicy Grbavica, która znajdowała się pod kontrolą Serbów.
Cennik śmierci
Śledztwo ujawniło istnienie swoistego cennika. Opłata za kilkudniowe „safari” wynosiła równowartość 80–100 tysięcy euro według dzisiejszego kursu. Klienci nie płacili jednak tylko za dostęp do broni i stanowiska. Cena zależała od ofiary. Najwyższe stawki obowiązywały za trafienie dziecka. Wyjaśnienie, jakie padło ze strony jednego ze świadków, jest makabryczne w swej logice: strzelający wiedzieli, że zabicie dziecka równa się często zabiciu matki – ta po prostu nie przeżyje straty.
Taniej wyceniano zabicie mężczyzny, najlepiej w mundurze i z bronią, czyli kogoś, kogo teoretycznie można uznać za przeciwnika. Za egzekucję bezbronnych starszych osób nie pobierano żadnych dodatkowych opłat. Dla „myśliwych” niewinni cywile byli jedynie celami.
Rosyjski poeta i jego bałkańska przygoda
Jednym z nielicznych cudzoziemców, których udział w ostrzeliwaniu Sarajewa udokumentowano na taśmie filmowej, był Eduard Limonow – rosyjski pisarz, poeta i nacjonalistyczny polityk. W 1992 roku Limonow udał się do Bośni jako gość Radovana Karadžicia, przywódcy Serbów bośniackich.
Co istotne, Limonow nie musiał płacić za swoją „przygodę”. Był traktowany jako gość honorowy i propagandowe wsparcie dla sprawy serbskiej. Jego podziw dla Karadžicia był szczery i bezpośredni. „My, Rosjanie, powinniśmy brać z ciebie przykład” – mówił do skazanego później za ludobójstwo polityka. Limonow nigdy nie został pociągnięty do odpowiedzialności za czyny w Sarajewie. Zmarł w 2020 roku w Rosji jako uznany pisarz.
Zapomniane zeznania
Przez lata informacje o „turystach-snajperach” pojawiały się jedynie w postaci nieśmiałych doniesień prasowych lub przelotnych wzmianek w książkach. Włoska gazeta „Corriere della Sera” pisała o tym już w 1995 roku. Prawdziwym przełomem okazała się jednak dopiero premiera słoweńskiego filmu dokumentalnego „Sarajewskie safari” w reżyserii Mirana Zupaniča we wrześniu 2022 roku.
Produkcja oparła się na zeznaniach anonimowych świadków, byłych oficerów wywiadu oraz na zapomnianym fragmencie procesu przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii. W 2007 roku podczas przesłuchania w sprawie generała Dragomira Miloševicia zeznawał John Jordan, były amerykański żołnierz. Pod przysięgą stwierdził, że widział na stanowiskach serbskich „osoby, które nie wyglądały na miejscowych” – wyróżniał ich ubiór, broń oraz sposób, w jaki byli traktowani przez serbskich oficerów.
Śledztwa po trzech dekadach
Po pokazie filmu burmistrzyni Sarajewa złożyła zawiadomienie do prokuratury. Włoski dziennikarz Ezio Gavazzeni, który od lat badał sprawę, przygotował szczegółowe doniesienie dla prokuratury w Mediolanie. W 2025 roku śledztwo zostało oficjalnie otwarte – jako przestępstwo zaklasyfikowano zabójstwo z premedytacją z wyjątkowym okrucieństwem i nikczemnych pobudek, co we Włoszech nie ulega przedawnieniu i grozi dożywotnim więzieniem.
To, co przez lata pozostawało w sferze plotek i niepotwierdzonych doniesień, teraz zyskało rangę oficjalnego postępowania karnego. Wciąż jednak nie wiadomo, ilu dokładnie cudzoziemców brało udział w polowaniach, kim byli organizatorzy „wycieczek” i gdzie trafiły pieniądze płacone przez „turystów”. Wiadomo natomiast, że niektórzy sprawcy mogą jeszcze żyć – dziś mają między 65 a 80 lat.
Źródła:
- Demick B., W oblężeniu. Życie pod ostrzałem na sarajewskiej ulicy, Wołowiec 2021.
- https://pl.euronews.com/europa/2025/11/26/safari-w-sarajewie-bogaci-obcokrajowcy-placili-fortune-za-weekend-polowania-na-ludzi-podcz
- https://wszystkoconajwazniejsze.pl/pepites/turysci-snajperzy-w-sarajewie-za-udzial-w-ludzkim-safari-placili-kilkadziesiat-tys-euro/
- https://www.bbc.com/news/articles/c3epygq5272o