Ponad 90 milionów ludzi wybrało nowe cuda świata. Jedna budowla wywołała ogromne kontrowersje

Opublikowano: 31.07.2026Autor: Ludwika WykurzDrukujUdostępnij

Od tysięcy lat ludzie nie potrafią oderwać wzroku od cudów świata — od potężnych egipskich piramid po nowoczesne konstrukcje, które wyglądają jak wyjęte z przyszłości. Za każdym z tych miejsc stoi coś więcej niż kamień i stal: zagadki, których nie da się łatwo wyjaśnić, ślady genialnych (a czasem bezimiennych) budowniczych oraz opowieści, które przetrwały całe epoki. Za chwilę zajrzymy za kulisy najsłynniejszych cudów starożytności i XXI wieku — i sprawdzimy, dlaczego jedne budowle budzą zachwyt, a inne… niepokój, że wciąż nie znamy całej prawdy.

1. Skąd wzięły się „cuda świata”?
2. Siedem cudów świata starożytnego: lista
3. Jak wyłoniono nowe siedem cudów świata?
4. Nowe siedem cudów świata: lista z 2007 r.
5. Gdzie leżą cuda świata na mapie

Skąd wzięły się „cuda świata”?

Skąd w ogóle wziął się pomysł, by o jakiejś budowli mówić „cud świata”? Najstarsza znana lista takich miejsc powstała w III w. p.n.e., a jej autorem był grecki pisarz i inżynier Filon z Bizancjum. Dziś łatwo o tym zapomnieć, ale Grecy doskonale znali smak podróży — turystyka nie była im obca, a starożytny świat naprawdę miał czym kusić zwiedzających. Nic więc dziwnego, że wśród siedmiu cudów znalazły się aż cztery budowle greckie (oraz jedna z obszaru na styku kultury greckiej i perskiej). Początkowo nazywano je „theamata”, czyli „rzeczy godne zobaczenia”. Dopiero później upowszechniło się określenie „thaumata” — „cud”. (Seven wonders of the world, www.britannica.com)

To, że wybrano akurat siedem, a nie pięć czy dziesięć, najpewniej wynika z tego, jaką wagę liczby miały w greckim kręgu kulturowym. Siódemka uchodziła w starożytności za liczbę szczególną, wręcz magiczną, powiązaną m.in. z rytmem kalendarza księżycowego. Warto też pamiętać, że świat Grecji, Egiptu i Persji był pełen słynnych, imponujących budowli, które mogły zachwycać przybyszów. Właśnie dlatego wskazanie konkretnych siedmiu miejsc „obowiązkowych” nadawało im wyjątkowy prestiż i rangę.

Siedem cudów świata starożytnego: lista

Do najsłynniejszych 7 cudów świata starożytnego zalicza się:

Piramidę Cheopsa (czy szerzej: wielkie piramidy w Gizie), świątynię Artemidy w Efezie, królewskie mauzoleum w Halikarnasie, Kolosa z Rodos, wiszące ogrody Semiramidy, latarnię morską w Aleksandrii oraz posąg Zeusa w Olimpii.

Z całej tej listy do naszych czasów dotrwały wyłącznie piramidy. Resztę znamy z opisów, relacji podróżników i efektów współczesnych wykopalisk — a to wystarcza, by odtworzyć ich skalę i zrozumieć, dlaczego zachwycały ludzi ponad dwa tysiące lat temu. Oto budowle, które rozpalały wyobraźnię starożytnego świata:

1. Piramida Cheopsa – wzniesiona na polecenie faraona w XXVIII wieku p.n.e. Towarzyszą jej dwie inne piramidy: Chefrena i Mykerinosa. Los okazał się dla nich znacznie łaskawszy niż dla pozostałych cudów. Wciąż jednak pozostaje zagadką, w jaki sposób zbudowano tę konstrukcję. Relacja Herodota to w gruncie rzeczy zapis tego, co usłyszał od egipskich kapłanów, i nie zawsze pokrywa się z ustaleniami archeologów. Przy budowie mogło pracować nawet do 8 tys. osób — i najpewniej nie byli to niewolnicy, jak przez lata powtarzała tradycja. (Gööck R., 1996: s. 8-9)
2. Świątynia Artemidy w Efezie – rozmachem i przepychem miała przewyższać nawet ateński Partenon. Pliniusz podawał, że jej wymiary wynosiły 73-14 m, a całość otaczało 127 kolumn — i co ważne, wykopaliska potwierdziły ten opis. W starożytności Grecy uznawali ją za najpiękniejsze i najważniejsze miejsce kultu. Budowę rozpoczęto w VI wieku p.n.e., w miejscu wcześniejszej, skromniejszej świątyni, a prace ciągnęły się przez 120 lat. Arcydzieło spłonęło w 356 roku p.n.e., lecz zostało odbudowane. Ostateczny kres przyniósł najazd Gotów w 136 r. n.e. (Gööck R.: s. 10-11, Kwiatkowski T., 2016)
3. Mauzoleum w Halikarnasie – król Mausolos, rządzący około 360 r. p.n.e. w perskiej prowincji Karien, zapragnął grobowca, który dorównałby największym dziełom epoki. Konkurs na projekt wygrali Grecy: Satyros i Pytheos. Ich własne zapiski nie przetrwały, ale na podstawie innych źródeł zrekonstruowano prawdopodobny wygląd budowli. Na sześciennej podstawie stała właściwa świątynia grobowa, otoczona arkadami, a całość wieńczył stożkowy dach zwieńczony kwadrygą. Mauzoleum niszczyły kolejne kataklizmy, a w XIII wieku joannici wykorzystali pozostałości jako materiał do wznoszenia murów obronnych. (Gööck R.: s. 12-13)
4. Kolos z Rodos – monumentalny posąg Heliosa, ufundowany przez mieszkańców Rodos po zwycięstwie nad ówczesnym królem macedońskim w IV w. p.n.e. Środki na budowę zdobyto ze sprzedaży lub wykorzystania sprzętu oblężniczego porzuconego przez Macedończyków. Dokładnej wysokości nie znamy — najczęściej podaje się 30–40 m. Kolos był odlany ze spiżu, opierał się na dwóch cokołach wyrastających wprost z wody, a w dłoni miał trzymać pochodnię. Zniszczyło go trzęsienie ziemi w 241 roku p.n.e., a pozostałości sprzedano i przetopiono w VII w. n.e. (Gööck R.: s. 13-14)
5. Latarnia Faros w Aleksandrii – bywa nazywana najbardziej imponującą budowlą, jaką stworzyła starożytność. Powstała między 300 a 280 rokiem p.n.e., a jej twórcą miał być Sostratos z Knidos. U podstawy znajdowały się ogromne bloki szkła, a smukła sylwetka zwężająca się ku górze i zwieńczenie otoczone posągami mogły przywodzić na myśl późniejsze indyjskie świątynie. Według przekazów latarnia mogła mieć nawet 120 m wysokości, a jej światło było dostrzegalne z odległości około 50 km — na ile to dokładne, trudno dziś rozstrzygnąć, bo opieramy się na relacjach. Budowlę ostatecznie zrujnowały trzęsienia ziemi w latach 956, 1303 i 1323. Obecnie w tym miejscu stoi fort wzniesiony w XV wieku. (Kwiatkowski T., 2016)
6. Posąg Zeusa w Olimpii – nawet pobieżna znajomość historii starożytnej prowadzi do nazwiska Fidiasza, jednego z najwybitniejszych rzeźbiarzy Grecji. To on stworzył 15-metrowy posąg Zeusa, przedstawionego na tronie w świątyni w Olimpii. Dzieło powstało około 430 r. p.n.e. Pod koniec IV wieku n.e. przewieziono je do Konstantynopola, gdzie spłonęło w pożarze w 462 r. (Kwiatkowski T., 2016)
7. Ogrody Semiramidy – to chyba najbardziej sporny punkt na liście cudów starożytności. Współczesne wykopaliska sugerują, że takie ogrody istniały, choć ich obraz przez wieki obrósł legendą. Za inicjatora budowy uznaje się najczęściej Nabuchodonozora (604–562 r. p.n.e.), który miał stworzyć je z myślą o swojej żonie — nie była ona jednak mityczną Semiramidą. Niewykluczone też, że tarasowych ogrodów w Babilonie było w różnych okresach więcej. Gdy powstawała starożytna lista 7 cudów świata, ogrody funkcjonowały już głównie jako opowieść. (Gööck R.: s. 20-21)

Jak wyłoniono nowe siedem cudów świata?

Jak powstawała lista?

Gdy niemal wszystkie starożytne cuda świata przestały istnieć, pojawiła się potrzeba wskazania nowych siedmiu obiektów, które mogłyby je symbolicznie zastąpić. Z czasem powstało kilka różnych zestawień. W tym artykule skupiam się na tzw. nowych siedmiu cudach świata — wyłonionych w internetowym głosowaniu, w którym udział wzięło ok. 90 mln osób. Pomysłodawcą plebiscytu był Bernard Weber, a oficjalne wyniki ogłoszono w 2007 roku.

Globalizacja i międzynarodowy charakter konkursu sprawiły, że „mapa cudów świata” wyraźnie się rozszerzyła. Na liście znalazły się miejsca rozrzucone po niemal wszystkich kontynentach, co dodatkowo podkreśla jej światowy zasięg.

Zanim przejdę do tego, które obiekty i lokalizacje trafiły do nowego zestawienia, warto wspomnieć, że istnieją też inne listy — i nie wszystkie ograniczają się wyłącznie do budowli. W ostatnich dekadach coraz częściej mówi się również o cudach natury. Przykładowo pisarz i podcaster „Armchair Explorer”, Aaron Millar, co roku układa własny zestaw cudów świata. To podejście ma sens, bo znanych i fascynujących miejsc nie brakuje. Ile wariantów może mieć lista, którą da się regularnie odświeżać? Teoretycznie nieskończenie wiele. W zestawieniu na 2021 rok znalazły się m.in.: geoglify z Nazca, Wielki Zderzacz Hadronów w Szwajcarii oraz neolityczny kamienny krąg Callanish w Szkocji. Minusem jest jednak brak jasnego rozróżnienia, czy chodzi o cuda natury, czy kultury — dlatego obok skalnych łuków z parku narodowego w Utah pojawiają się nawet trasy migracyjne dzikich zwierząt w Kenii i Tanzanii. (por. Aaron Miller,& Seven Wonders of the World for 2021, https://www.cntraveller.com/gallery/seven-wonders-of-the-world, dostęp 15.01.2021)

Koncepcja nowych siedmiu cudów świata, zaproponowana przez Bernarda Webera, mocniej nawiązuje do klasycznej tradycji. Autor zawęził wybór do zabytków — miejsc, których urodę warto nie tylko podziwiać, ale też świadomie chronić. Z tego powodu kampanię i głosowanie połączył z przekazem ekologicznym.

Nowe siedem cudów świata: lista z 2007 r.

Poniżej znajdziesz wyniki internetowego głosowania, ogłoszone światu w 2007 roku

1. Wielki Mur Chiński – przez długie stulecia w Chinach rzadko wznoszono murowane fortyfikacje; zamiast tego już w starożytności tworzono ziemne wały obronne. Właśnie z takich konstrukcji wyrósł Wielki Mur Chiński. Rozbudowę umocnień na granicy rozpoczął cesarz Shi-Huang Ti w III w. p.n.e., jednak zasadnicza część tego kolosalnego dzieła powstała dopiero w XV wieku. Budowa pochłonęła wiele istnień – liczni robotnicy ginęli, dokładając kolejne warstwy wału. Dziś mur ma 2450 km długości, zwykle ok. 8 m szerokości u podstawy i ok. 16 m wysokości. To jedyny cud świata widoczny z kosmosu. (Gööck R.: s. 71-73)
2. Petra – Najpewniej kojarzysz fotografie legendarnego miasta Nabatejczyków wykutego w skale, szczególnie słynnego Skarbca Faraonów. Ten kompleks, położony na obszarze dzisiejszej Jordanii i ukryty wśród skał oraz pustynnych piasków, zaczął powstawać w IV w. p.n.e., a jego schyłek datuje się na IV w. n.e. To jedno z tych miejsc, które robią piorunujące wrażenie na żywo i od wieków rozpalają wyobraźnię podróżników oraz poszukiwaczy przygód. Co ciekawe, w odróżnieniu od wielu starożytnych ruin, Petra nie została zniszczona przez wielkie kataklizmy. (Harpur J., Westwood J., 1997: s. 114-119)
3. Koloseum – najbardziej imponująca i najsłynniejsza pamiątka po czasach świetności Wiecznego Miasta. Powstało za panowania cesarza Wespazjana i jego syna Tytusa. Amfiteatr ma cztery kondygnacje, a każdą z nich wzniesiono w innym porządku architektonicznym. Monumentalna budowla o wysokości 50 m i obwodzie 527 m w okresie rozkwitu mogła pomieścić do 45 tys. widzów. Koloseum bywa też mrocznym symbolem okrucieństwa cesarskiego Rzymu: podczas samych 100 dni inauguracji zginęło 5000 zwierząt oraz wiele tysięcy gladiatorów. W późniejszych epokach odbywały się tu również brutalne i pełne perwersji egzekucje chrześcijan. (Mała Encyklopedia Kultury Antycznej, 1990: s. 542)
4. Chichén Itzá – Ruiny dawnego miasta Majów na półwyspie Jukatan. Zostało wzniesione prawdopodobnie w VI w. n.e. W X wieku miało zostać najechane przez Itza – lud Majów mówiący innym dialektem; od nich pochodzi nazwa miasta. Pozostałości rozciągają się na obszarze 10 km kwadratowych, a w okresie największej świetności mogło tu żyć nawet 35 tys. osób. Do najbardziej charakterystycznych budowli należą m.in. tarasowe piramidy oraz największe starożytne boisko do gry w piłkę. (Chichén Itzá, www.britannica.com)
5. Machu Picchu – ruiny inkaskiego miasta położonego między szczytami Huayna Picchu i Machu Picchu. Osada powstała najpewniej w XV wieku i pełniła funkcję twierdzy zamieszkanej przez około 1000 ludzi. Wszystko wskazuje na to, że miejsce opuszczono jeszcze przed upadkiem imperium Inków. Ponownie „odkrył” je amerykański historyk i archeolog Hiram Bingham w 1911 roku. (Harpur J., Westwood J.: s. 130-133)
6. Tadż Mahal – Wzniesiony w XVII wieku monument jest dziś jednym z najmocniejszych symboli indyjskiej turystyki. Paradoksalnie ta najbardziej rozpoznawalna budowla Indii powstała w czasach muzułmańskiej dynastii mogolskiej. Tadż Mahal to mauzoleum ukochanej żony szacha Jahana – Muntaz Mahal. (Kwiatkowski T., 2016)
7. Figura Chrystusa Zbawiciela – 30-metrowa figura Chrystusa dominuje nad panoramą Rio de Janeiro. Ukończono ją w 1931 roku i od tamtej pory pozostaje najbardziej rozpoznawalnym obiektem kojarzonym z Brazylią. To również największa rzeźba w stylu Art-Deco. Nad dziełem pracowało kilku twórców: inżynier Haitor da Silva Costa, artysta Carlos Oswald oraz rzeźbiarz Paul Landowski. (Murray L., Christ the Redeemer, www.britannica.com,)

Na liście wyróżniono też ex aequo piramidę Cheopsa. Dlatego w części współczesnych zestawień spotkasz nie siedem, lecz osiem cudów świata.

Gdzie leżą cuda świata na mapie

Warto dodać jeszcze kilka zdań nie tylko o tym, które obiekty widnieją na oficjalnych listach cudów świata, ale też gdzie dokładnie były lub nadal są. Gdy naniesiemy je na mapę, łatwo prześledzić, jak z czasem „rozszerzał się” horyzont Europejczyków i jak zmieniało się postrzeganie świata.

Klasyczna lista, o której była mowa, skupia się przede wszystkim na budowlach związanych z kręgiem greckim. Z kolei nowe cuda świata rozrzucone są po wszystkich kontynentach i wyrastają z bardzo różnych tradycji oraz historii. Na internetowych mapach od razu widać duże nagromadzenie dawnych zabytków w rejonie Morza Śródziemnego, natomiast nowszy zestaw obejmuje aż trzy miejsca w Ameryce Południowej i Środkowej oraz tylko jedno w Europie.

7 cudów świata to najstarsze znane zestawienie atrakcji, które dziś nazwalibyśmy turystycznymi. Choć ma ponad dwa tysiące lat, wciąż potrafi zaskakiwać i pobudza wyobraźnię. Cuda świata regularnie pojawiają się w nowoczesnych przewodnikach, ale też w grach komputerowych, książkach i filmach — dlatego czasem naprawdę warto zatrzymać się przy nich na dłużej i spojrzeć na nie z bliska.

Źródła:

1. Encyclopedia Britannica – wydanie internetowe (www.britannica.com; konkretne hasła podane w przypisach; dostęp: 15–16.01.2021)
2. Roland Gööck, Cuda świata, Muza SA, 1996
3. James Harpur, Jennifer Westwood, Legendarne miejsca, Penta, 1997
4. Ted Kwiatkowski, Stare cywilizacje, słynne budowle, KWI, 2016
5. Mała Encyklopedia Kultury Antycznej (opracowanie zbiorowe), PWN, 1990
6. Aaron Miller, Seven Wonders of the World for 2021 (https://www.cntraveller.com/gallery/seven-wonders-of-the-world; dostęp: 15.01.2021)