Aktor z „Czterech pancernych” oszukał Niemców i ocalał dzięki podstępowi
Tadeusz Fijewski był jednym z tych aktorów, których nie sposób pomylić z kimkolwiek innym. Zwykle pojawiał się na drugim planie, ale wystarczał mu jeden ruch, jedno spojrzenie, by przejąć całą scenę i zostać w głowie na długo. Jego charakterystyczna mimika i ten pogodny błysk w oku mogły sugerować, że nic nie jest w stanie go złamać. Tyle że za uśmiechem kryła się opowieść, o której mówi się zaskakująco rzadko — szczególnie ta z wojennych lat, gdy nie raz dzielił go dosłownie krok od śmierci.
- Tadeusz Fijewski: mistrz ról drugoplanowych
- Wojenne losy Fijewskiego: Pawiak i obozy
- Fijewski ocalał, udając zawał serca
Tadeusz Fijewski: mistrz ról drugoplanowych
Tadeusz Fijewski (1911–1978) należy do grona najważniejszych polskich aktorów XX wieku. Najczęściej obsadzano go w rolach drugoplanowych, ale nawet w kilku ujęciach potrafił przykuć uwagę widza i nadać postaci wyrazisty rys. Publiczność kojarzy go m.in. z „Czterech pancernych i psa” oraz „Nikodema Dyzmy”, a dla wielu jego najbardziej pamiętną kreacją pozostaje Rzecki z ekranizacji „Lalki”.
Najpełniej rozwinął skrzydła na scenie teatralnej. Debiutował wyjątkowo wcześnie — już jako 10-letnie dziecko. Uczył się w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej, a jeszcze przed wojną grał w kilku warszawskich teatrach, zdobywając uznanie za wszechstronność i naturalność. Po 1945 roku pracował bez wytchnienia: pojawiał się w filmach, spektaklach i słuchowiskach radiowych (w tym w „Matysiakach”). Jego charakterystyczny, ciepły głos sprawiał, że chętnie zapraszano go również do pracy lektorskiej. Do końca życia pozostawał czynny zawodowo, a najsilniej związany był z Teatrem Polskim oraz Teatrem Współczesnym w Warszawie.
Wojenne losy Fijewskiego: Pawiak i obozy
We wrześniu 1939 roku Fijewski bez wahania zgłosił się na ochotnika do wojska. Wyniesione z domu klasyczne wartości sprawiały, że czuł się zobowiązany wobec ojczyzny i chciał stanąć do walki. Jego prośbę jednak odrzucono — przeżył to wyjątkowo mocno i przez długi czas nie potrafił się z tym pogodzić.
Rok później, w 1940, on oraz Jerzy Kaliszewski wpadli w łapance, po czym trafili na Pawiak. Stamtąd zostali wywiezieni dalej: najpierw do Dachau, a następnie do Sachsenhausen. Przez ponad rok, dzień po dniu, walczyli tam o przeżycie. Uratowała ich pani Helena Kaliszewska — oddała całą biżuterię, by przekupić strażnika, a ten zgodził się wypuścić obu mężczyzn. Fijewski po latach wracał do tego zdania: „Mam dwie matki, tę, która dała mi życie i tę, która mi to życie ofiarowała po raz drugi”.
Fijewski ocalał, udając zawał serca
Fijewski wrócił do Warszawy. Do końca okupacji pozostawali związani z konspiracyjnym teatrem, grając na podziemnej scenie ramię w ramię z Danutą Szaflarską i Andrzejem Łapickim. Gdy w 1944 roku wybuchło Powstanie Warszawskie, aktor walczył pod pseudonimem „Kostek”. Czytaj także o Alinie Janowskiej, która również walczyła w Powstaniu Warszawskim.
Latem 1944 roku Fijewski po raz drugi stanął o krok od śmierci. Niemcy zatrzymali go i zagnali do piwnic Muzeum Narodowego, gdzie przetrzymywano już wielu Polaków. Szybko okazało się, że okupanci planują użyć zgromadzonych jako żywych tarcz podczas ataku na powstańców. W obliczu takiego zagrożenia Fijewski postanowił walczyć o przetrwanie za wszelką cenę. Uratowały go opanowanie i odwaga: zaczął... symulować zawał serca. Z nie do końca jasnych powodów żołnierze polecili przewieźć go do szpitala Czerniakowskiego, gdzie niemal natychmiast „ozdrowiał”.
„To była właściwie moja najlepsza rola, najlepiej zagrana” – wspominał Fijewski w rozmowie z Polskim Radiem w 1972 roku. – „ Przy tym uratowałem czwórkę młodych ludzi, którzy mnie nieśli w kocu [do szpitala, przyp. redakcji]”.