Czy Wilhelm uciekł z Wawelu w koszu na bieliznę? Ta historia wciąż budzi spory
Zanim Jadwiga Andegaweńska w ogóle postawiła stopę na polskim tronie, po europejskich dworach krążyły o niej półsłówka i plotki. Córka Ludwika Węgierskiego zwanego Wielkim – władcy, z którym liczyli się niemal wszyscy – od dziecka była traktowana nie jak księżniczka, lecz jak ruch, który może przestawić całą polityczną szachownicę. Dziś najczęściej wspomina się jej związek z Władysławem Jagiełłą, ale to nie on pierwszy miał zdecydować o tym, kim będzie i po czyjej stronie stanie. Wcześniej Jadwiga była już obiecana innemu… a historia tego niedoszłego ślubu rozpętała burzę, której echo dotarło do najważniejszych stolic Europy.
- Dlaczego Jadwigę zaręczono z Habsburgiem
- Dziecięce zaręczyny Jadwigi i Wilhelma
- Wilhelm w Krakowie: romans i spisek na Wawelu
- Jadwiga i Wilhelm: miłość czy polityka?
- Małżeństwa z gwałtu w średniowieczu
Dlaczego Jadwigę zaręczono z Habsburgiem
Jadwiga Andegaweńska była najmłodszą córką Ludwika Węgierskiego, monarchy rządzącego jednocześnie Polską i Węgrami. Nic nie wskazywało początkowo, że to właśnie ona znajdzie się najbliżej królewskiej korony. Wychowywała się jednak w niezwykle wpływowej rodzinie, a decyzje polityczne dotyczące jej przyszłości zapadły zaskakująco szybko — już w chwili narodzin król doprowadził do ustalenia jej zaręczyn.
Wybrankiem został Wilhelm Habsburg. Choć dynastia Habsburgów dopiero później na dobre odciśnie piętno na losach Europy, w drugiej połowie XIV wieku mało kto widział w niej realną potęgę. Był to ród, który dopiero wspinał się po szczeblach znaczenia i nie dorównywał jeszcze najważniejszym dynastiom epoki. A mimo to Ludwik Węgierski zdecydował, że ręka jego najmłodszej córki przypadnie właśnie Wilhelmowi.
Na pierwszy rzut oka mogło to wyglądać jak mezalians, ale trzeba pamiętać, że Jadwiga nie była wówczas „planowana” jako przyszła władczyni. Jako najmłodsza pozostawała w cieniu starszych sióstr, którym przypisywano najważniejsze role — trony Węgier i Polski. Wszystko wskazuje na to, że ojciec nie łączył z losem najmłodszej córki równie wielkich ambicji ani kluczowych kalkulacji politycznych.
Wilhelm był tylko o trzy lata starszy od Jadwigi. Dzieci znały się od wczesnych lat, a wiele przesłanek sugeruje, że dziewczynka przez pewien czas mogła przebywać na austriackim dworze, ucząc się tamtejszych obyczajów i oswajając codzienność w otoczeniu Habsburgów.
Dziecięce zaręczyny Jadwigi i Wilhelma
W 1378 roku na zamku w Hainburgu doszło do spotkania króla Węgier z księciem Austrii. To właśnie tam czteroletnia Jadwiga i siedmioletni Wilhelm ujrzeli się po raz pierwszy. Już wtedy przesądzono, że w przyszłości mają zostać małżeństwem. Tego samego dnia ogłoszono zaręczyny, a wiele wskazuje na to, że mogło dojść także do obrzędu ślubu oraz symbolicznych pokładzin.
W średniowieczu taki rytuał nie budził większego zdumienia: dzieci kładziono do małżeńskiego łoża, a całość odbywała się pod kościelnym błogosławieństwem. Najważniejsze było jednak nie wspólne życie, lecz znak politycznego porozumienia między rodami i formalne potwierdzenie więzi. Gdyby oboje dożyli wieku uznawanego za dorosłość — w przypadku Jadwigi miało to nastąpić po ukończeniu 12 lat, co dla dziewcząt stanowiło wówczas granicę dojrzałości — noc poślubna miała zostać powtórzona. Dopiero wtedy Wilhelm i Jadwiga mogliby naprawdę skonsumować związek, a małżeństwo zostałoby uznane za ostatecznie przypieczętowane.
Historia szybko skręciła jednak w inną stronę. Po śmierci Ludwika Węgierskiego oraz jej siostry Katarzyny Jadwiga wróciła do Krakowa, by przejąć rządy. W 1384 roku, wciąż jako dziecko, została koronowana na króla Polski, a możnowładcy wraz z jej matką zaczęli układać dla niej zupełnie nowy plan małżeński. Chętnych nie brakowało — bo wybór męża Jadwigi oznaczał w praktyce wskazanie tego, kto będzie sprawował realną władzę w Polsce.
Wilhelm w Krakowie: romans i spisek na Wawelu
Nawet dziś niełatwo oddzielić w tej opowieści to, co można uznać za pewnik, od tego, co jest jedynie domniemaniem i plotką chętnie podchwytywaną przez kronikarzy nieprzychylnych Jagiellonom. Wiadomo jednak, że Wilhelm kilkukrotnie pojawiał się w Krakowie i miał sposobność widywać się z Jadwigą. Przybył do miasta i — jak wynika z części przekazów — próbował fortelem doprowadzić do pokładzin z królową.
Jerzy Besala w książce „Awantury o kobiety w Polsce szlacheckiej” zaznacza, że książę Wilhelm rzeczywiście zjawił się w Krakowie, ale nie potraktowano go jak przedstawiciela panującego rodu. Nie zaproszono go na Wawel. Jadwigę natomiast powiadomiono o przyjeździe ukochanego. Jan Długosz zapisał, że królowa spotykała się z Wilhelmem podczas tańców w klasztorze świętego Franciszka.
Jadwiga i młody Wilhelm mieli być gotowi na wszystko, by ostatecznie przypieczętować swój związek. Długosz zanotował: „Oznajmiła, że zdecydowała się dopełnić małżeństwa z księciem austriackim Wilhelmem, ponieważ zaślubiny na rozkaz ojca Ludwika już dawno były zawarte publicznie w obliczu Kościoła”.
Z niektórych relacji wynika, że Wilhelm faktycznie dostał się do komnat królowej na Wawelu. Długosz utrzymywał jednak, że polscy panowie mieli go stamtąd wypędzić i wygnać. Część badaczy — zwłaszcza austriackich — skłania się natomiast ku przekonaniu, że noc poślubna mimo wszystko mogła dojść do skutku.
Książę rzekomo nie chciał pogodzić się z utratą ukochanej i miał próbować dostać się do jej sypialni, być może w przebraniu. Plotki głoszą, że po skonsumowaniu małżeństwa uciekł przez okno, spuszczony przez Jadwigę w koszu na bieliznę. Inne wersje mówią, że Jadwigę i Wilhelma rozdzieliła zamknięta furta, a dziewczyna kazała przynieść topór, by roztrzaskać kłódkę.
Jadwiga i Wilhelm: miłość czy polityka?
Historycy do dziś nie są w stanie przesądzić, czy między królową Jadwigą a księciem Wilhelmem faktycznie doszło do intymnego zbliżenia. W obiegu pojawiały się plotki, że Habsburg wraz ze swoją świtą miał w Krakowie świętować rzekome skonsumowanie małżeństwa. Inne relacje mówią z kolei, że bardzo młoda Jadwiga — poruszona i okazując łaskę po złożeniu małżeńskich przysiąg — miała nawet wypuścić na wolność skazańców trzymanych w podziemiach.
W finale jednak Jadwiga dała się przekonać, by poślubić Władysława Jagiełłę. Wilhelm wrócił zaś do Austrii, gdzie przylgnął do niego przydomek Wilhelma Uprzejmego. Nie oznaczało to jednak końca sprawy: książę uparcie podtrzymywał swoje roszczenia zarówno do polskiej korony, jak i do samej Jadwigi. Na kolejny ślub zdecydował się dopiero dwa lata po jej śmierci, w 1399 roku.
Choć na pierwszy rzut oka dominuje tu chłodna, polityczna kalkulacja, trudno oprzeć się wrażeniu, że między młodymi mogło narodzić się prawdziwe, żywe uczucie. Jadwiga miała darzyć Wilhelma swoją pierwszą, jeszcze dziewczęcą miłością. Warto pamiętać, że znali się od wczesnego dzieciństwa i przez lata spędzali ze sobą wiele czasu. Podczas franciszkańskich tańców młoda władczyni była przez księcia adorowana, obsypywana uwagą i komplementami — a i on mógł żywić wobec niej szczere emocje. Kroniki z różnych stron Europy zgodnie zresztą podkreślały niezwykłą urodę Jadwigi.
Małżeństwa z gwałtu w średniowieczu
W średniowieczu rzadko kto pytał kobiety o zdanie, gdy zapadały decyzje o ich przyszłym mężu. Często traktowano je jak pionki w rodzinnych strategiach, a „udane” małżeństwo miało przede wszystkim przynieść bliskim wymierne korzyści — polityczne lub finansowe.
Co więcej, ówczesne prawo nierzadko wyżej ceniło skonsumowanie związku niż samą ceremonię i wypowiedziane przysięgi. Dlatego małżeństwo można było unieważnić, jeśli panna młoda — mimo ślubu — nadal pozostawała dziewicą. Za nieważny uznawano też związek, gdy wychodziło na jaw, że kobieta wcześniej współżyła z innym mężczyzną.
Najmroczniejsze było jednak to, że taki „ślub” dało się wymusić przemocą — w praktyce gwałtem. Raptus pullae – porwanie dziewczyny to proceder, do którego czasem dochodziło nawet na dworach. Mechanizm bywał prosty: zdesperowany młodzieniec, ogarnięty „miłością” (częściej do majątku, urzędu albo tytułu), decydował się na uprowadzenie. Po wspólnie spędzonej nocy z porwaną dziewczyną automatycznie stawał się jej mężem.
Jadwiga — do czasu ślubu z Władysławem Jagiełłą uchodząca za najlepszą partię w Europie — była szczególnie narażona na taki scenariusz. Nawet pilnie strzeżona na Wawelu mogła stać się celem podobnego planu. Miał go podobno rozważać Siemowit IV, książę mazowiecki z dynastii Piastów. Ostatecznie jednak Jadwiga poślubiła Władysława Jagiełłę i wiele wskazuje na to, że był to związek dobrany i szczęśliwy.
Źródła:
- Besala J., Awantury o kobiety w Polsce szlacheckiej, rozdz. „Sznurem i toporem. Jadwiga chce Wilhelma”, Bellona, Warszawa 2014
- https://naszahistoria.pl/milosne-rozterki-krolowej-jadwigi/ar/c15-10521441
- https://historia.wprost.pl/polscy-wladcy/11000182/mazowiecki-ksiaze-planowal-porwanie-jadwigi-andegawenskiej-tak-chcial-zdobyc-polska-korone.html