Logo serwisu: Kroniki Dziejów
Menu
  • Historia Polski
    • Średniowiecze
    • Pierwsi Piastowie
    • Rozbicie dzielnicowe
    • Po zjednoczeniu
    • Nowożytność
    • XVI wiek
    • XVII wiek
    • XVIII wiek
    • Polska pod zaborami
    • Współczesność
    • Polska 1918-1945
    • Okres PRL
    • Po 1989 roku
    • Historia powszechna
      • Starożytność
      • Grecja
      • Rzym
      • Egipt i Mezopotamia
      • Pozostałe
      • Średniowiecze
      • Wczesne średniowiecze (do VIII wieku)
      • Pełne średniowiecze (IX-XIII wiek)
      • Późne średniowiecze (XIV-XV wiek)
      • Nowożytność
      • XVI wiek
      • XVII wiek
      • XVIII wiek
      • XIX wiek do 1914
      • Współczesność
      • I wojna światowa
      • XX lecie międzywojenne
      • II wojna światowa
      • Historia najnowsza
      • Zimna wojna
    • Postacie i wydarzenia
      • Postacie w historii powszechnej
      • Władcy i przywódcy
      • Podróżnicy i odkrywcy
      • Kobiety w historii świata
      • Ludzie kultury
      • Inne znane osobistości
      • Polacy
      • Władcy i przywódcy Polski
      • Polscy naukowcy i działacze społeczni
      • Ludzie kultury i inni
      • Kobiety w historii Polski
      • Wydarzenia z historii powszechnej
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
      • Religia w historii świata
      • Wydarzenia z historii Polski
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
    • Ciekawostki historyczne
      • Warto wiedzieć
      • Zabytki i budowle
      • Popularne zestawienia
      • Mało znane wydarzenia
      • Mało znane postacie
      • Wojskowość
      • Broń historyczna
      • Taktyki wojenne
        • Moje konto
        Facebook
        Szukaj
        • Kroniki Dziejów
        • Aktualności
        • Ciekawostki
        • Tego pałacu zazdrościło Potockim wielu magnatów. To rokokowa perła Podlasia

        Zbudował go, by przyćmić bogatego kuzyna, a jego utrzymanie zrujnowało potomków! Oto sekret najsłynniejszej rezydencji w tej części Polski

        Pałac w Radzyniu Podlaskim
        Pałac w Radzyniu Podlaskim, fot. Dariusz Grochal
        Opublikowano: 22.11.2026Autor: Emil KwidzińskiUdostępnij

        Na wschodnim skraju Radzynia Podlaskiego stoi jedna z najbardziej rozpoznawalnych rezydencji magnackich w Polsce. Pałac Potockich bywa zaliczany do czołówki późnobarokowych i rokokowych założeń w Europie. Jego wartość nie wynika jednak wyłącznie z architektury. Równie istotne są dzieła sztuki, związane z miejscem postaci oraz lokalne opowieści, które przez stulecia obrosły mury dawnej arystokratycznej siedziby.

        1. Ambitny projekt Szczuki
        2. Eustachy, Marianna i legenda o słowiku
        3. Rezydencja godna zachwytów
        4. Architekci, rzeźbiarze, ogrodnicy
        5. Herby, jeńcy i Herkules
        6. Od świetności do upadku

        Ambitny projekt Szczuki

        Historia tego miejsca nie zaczyna się wraz z Potockimi. W XVI wieku Mniszchowie wznieśli tu ufortyfikowaną rezydencję o charakterze obronnym, która z czasem traciła jednak znaczenie. Przełom przyszedł za Stanisława Antoniego Szczuki, który w 1685 roku rozpoczął budowę nowej barokowej rezydencji według koncepcji związanych z Augustem Loccim. Powstało założenie typu palazzo in fortezza, łączące reprezentacyjność z elementami obronnymi.

        Szczuka zawdzięczał pozycję własnym zdolnościom i politycznej sprawności. Kształcił się w Akademii Krakowskiej, brał udział w odsieczy wiedeńskiej jako rotmistrz husarski, pełnił funkcje sekretarza królewskiego, referendarza koronnego, a w 1699 roku został podkanclerzym litewskim. Radzyń otrzymał od Jana III Sobieskiego w dożywocie, a dzięki małżeństwu z Konstancją Marią Anną Potocką wszedł w krąg magnackiej rodziny Potockich. Zmarł w 1710 roku i został pochowany w Szczuczynie, gdzie ufundował kościół i klasztor pijarów.

        Eustachy, Marianna i legenda o słowiku

        Dobra radzyńskie przeszły drogą dziedziczenia do wnuczki Szczuki, Marii Kątskiej, która w 1741 roku poślubiła Eustachego Potockiego, generała artylerii litewskiej. Eustachy chciał dorównać swojemu bratu stryjecznemu Franciszkowi Salezemu Potockiemu i jego rezydencji w Krystynopolu. To ambicja oraz majątek małżonków sprawiły, że Radzyń stał się ich rodowym gniazdem.

        Wokół pałacu funkcjonuje lokalna opowieść o słowiku, który miał towarzyszyć Eustachemu i Mariannie. Według legendy ptak śpiewał przy pałacowych oknach, a po śmierci Marianny i Eustachego w 1768 roku miał zamilknąć. Syn Potockich, Kajetan, miał uwiecznić słowika w witrażu okna dawnej kaplicy na piętrze. To legenda chętnie opowiadana przez przewodników i równie chętnie słuchana przez zwiedzające to miejsce zakochane pary…

        Portret imaginacyjny Stanisława Antoniego Szczuki, ok. 1735-1740
        Portret imaginacyjny Stanisława Antoniego Szczuki, ok. 1735-1740, fot. Autor: nieznany Domena publiczna

        Rezydencja godna zachwytów

        Za czasów Eustachego Potockiego pałac cieszył się największą świetnością. W rezydencji zgromadzono obszerne zbiory biblioteczne, działały teatr i orkiestra, organizowano bale, koncerty i polowania. Ostatnim kapelmistrzem nadwornej kapeli był Feliks Lipiński – ojciec urodzonego w Radzyniu wielkiego skrzypka Karola Lipińskiego.

         Do Radzynia przyjeżdżali magnaci, aby pałac zwiedzać, a czasem się na nim wzorować. Wysokie koszty utrzymania sprawiły jednak, że potomkowie Eustachego musieli go sprzedać.

        Przebudowę pałacu w latach 1750–1759 prowadził Jakub Fontana, wybitny architekt włoskiego pochodzenia, późniejszy architekt nadworny króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Pracował równolegle w Białymstoku i Warszawie. Od 1755 roku urządzano ogród według jego planów, które realizował ogrodnik Marcin Knackfus.

        Architekci, rzeźbiarze, ogrodnicy

        Dekorację rzeźbiarską zaprojektował sam Fontana, a wykonał ją Jan Chryzostom Redler wraz z pomocnikami. Redler należał do najważniejszych rzeźbiarzy rokoka w Polsce. Prawdopodobnie był Niemcem, urodził się ok. 1710 roku, w Warszawie pojawił się w połowie lat trzydziestych. W 1737 roku poślubił Annę Marię Kitzinger, która współpracowała z nim jako dekoratorka, specjalizująca się w malowaniu tkanin i tapet w chińskim stylu – także dla radzyńskiego pałacu.

        Radzyńska dekoracja okazała się dziełem jego życia. W wielu innych rezydencjach (Białystok, Wilanów, Puławy) zachowały się jedynie fragmenty, natomiast w Radzyniu przetrwał niemal cały zespół, co czyni to miejsce ewenementem w skali europejskiej.

        Herby, jeńcy i Herkules

        Najwięcej treści ideowych skupia środkowy ryzalit fasady od strony dziedzińca. Znajdują się tam kartusze z herbami Brochwicz Kątskich i Pilawa Potockich, którym towarzyszą hełmy, pancerze i sztandary. Dekoracja ta podkreśla pozycję rodu, jego zasługi oraz związki z wojskowością. W programie rzeźbiarskim pojawiają się również figury jeńców – Turków i Kozaków. To upamiętnienie zasług przodków: Stanisław Antoni Szczuka walczył z Turkami pod Wiedniem, a przodek Eustachego, Stanisław „Rewera” Potocki, zasłużył się w wojnie polsko-kozackiej.

        Rzeźby Redlera mają wspólną ideę: apoteozę rodów właścicieli, podkreślenie ich szczególnej pozycji społecznej oraz wielkiej miłości łączącej Eustachego i Mariannę Potockich. Na bramie zachodniej znajdują się dwie postacie kobiet symbolizujące Architekturę Cywilną i Architekturę Wojskową. Od strony dziedzińca główną dekorację tworzą kompozycje z Herkulesem – m.in. sceny walki z Cerberem i Hydrą na bramie zachodniej oraz z Lwem Nemejskim i Bykiem Kreteńskim na wschodniej.

        Od świetności do upadku

        Po śmierci Eustachego Potockiego pałac odziedziczył Jan Potocki, jednak rezydencja wkrótce podupadła. W 1802 roku nową właścicielką została księżna Anna z Zamoyskich Sapieżyna, a w 1817 roku jej córka Anna Zofia wniosła rezydencję w wianie Adamowi Jerzemu Czartoryskiemu. W związku z konfiskatą dóbr Czartoryskich przez cara po upadku powstania listopadowego pałac wystawiono na licytację i sprzedano rodzinie Szlubowskich. W ich rękach rezydencja pozostawała do 1920 roku, kiedy to Bronisław Szlubowski przekazał ją na rzecz Skarbu Państwa.

        W okresie międzywojennym i w czasie okupacji niemieckiej w pałacu miały siedzibę władze administracyjne. W 1944 roku rezydencja została spalona przez wycofujących się Niemców – wystrój i wyposażenie wnętrza uległy niemal doszczętnemu zniszczeniu. Po 1950 roku mury zabezpieczono i nakryto dachami. Od lat 60. XX wieku rozpoczęto remont kompleksu, a zasadnicze prace wraz z konserwacją rzeźb przeprowadzono w drugiej połowie lat 70.  

        Źródła:

        • https://kochamradzyn.pl/2-aktualnosci/11886-legenda-o-palacowym-slowiku-o-milosci-eustachego-potockiego-i-marianny-z-katskich-ktora-nie-umarla-wraz-z-ostatnim-oddechem.html
        • https://www.radzyn-podl.pl/miasto/z-kart-historii/2963-synowie-potockich-czy-w-radzynskim-palacu-powstawala-konstytucja-3-maja.html 
        • https://www.radzyn-podl.pl/turystyka/zabytki/palac-potockich.html 
        • https://zabytek.pl/pl/obiekty/radzyn-podlaski-palac-potockich
        Czytaj także:
        • Polski Luwr, w którym przechowywano bezcenne skarby narodowe. Rosjanie wszystko zrabowali
        • Akwarium w suficie, marmurowe stajnie i podziemny tunel. Polski zamek skrywa niezwykłe historie
        • Polak, którego fortuna była większą niż niejednego kraju. Zbudował zamek, który zachwyca do dziś
        • W pałacu nie było toalet, a kąpiel nie była codziennością. Zaskakujące zwyczaje Wersalu
        • Podziemny tunel, włoskie aktorki i słynny ród. "Wersal Podlasia" nadal olśniewa dawnym przepychem
        • Diabeł Boruta i zamek w Łęczycy: skarb w lochach naprawdę istnieje?
        • Nazwano go Łódzkim Luwrem. Co kryją mury najbardziej okazałej rezydencji w Polsce?

        Kroniki Dziejów
        • Grupa KB.pl - informacje
        • Kontakt
        • Reklama
        • Załóż konto
        • Logowanie
        • Facebook
        • X.com
        Mapa strony
        • Aktualności
        • Artykuły
        • Tagi
        • Autorzy
        Inne serwisy Grupy KB.pl
        • KB.pl
        • Fajny Ogród
        • Fajny Zwierzak
        • Ania radzi
        • Fajne Gotowanie
        • Spokojnie o ciąży
        Informacje prawne
        • Regulamin
        • Polityka prywatnosci i cookies
        • Regulamin DSA
        • Zaufani partnerzy
        © 2020-2026 Grupa KB.pl. All rights reserved.