Logo serwisu: Kroniki Dziejów
Menu
  • Historia Polski
    • Średniowiecze
    • Pierwsi Piastowie
    • Rozbicie dzielnicowe
    • Po zjednoczeniu
    • Nowożytność
    • XVI wiek
    • XVII wiek
    • XVIII wiek
    • Polska pod zaborami
    • Współczesność
    • Polska 1918-1945
    • Okres PRL
    • Po 1989 roku
    • Historia powszechna
      • Starożytność
      • Grecja
      • Rzym
      • Egipt i Mezopotamia
      • Pozostałe
      • Średniowiecze
      • Wczesne średniowiecze (do VIII wieku)
      • Pełne średniowiecze (IX-XIII wiek)
      • Późne średniowiecze (XIV-XV wiek)
      • Nowożytność
      • XVI wiek
      • XVII wiek
      • XVIII wiek
      • XIX wiek do 1914
      • Współczesność
      • I wojna światowa
      • XX lecie międzywojenne
      • II wojna światowa
      • Historia najnowsza
      • Zimna wojna
    • Postacie i wydarzenia
      • Postacie w historii powszechnej
      • Władcy i przywódcy
      • Podróżnicy i odkrywcy
      • Kobiety w historii świata
      • Ludzie kultury
      • Inne znane osobistości
      • Polacy
      • Władcy i przywódcy Polski
      • Polscy naukowcy i działacze społeczni
      • Ludzie kultury i inni
      • Kobiety w historii Polski
      • Wydarzenia z historii powszechnej
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
      • Religia w historii świata
      • Wydarzenia z historii Polski
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
    • Ciekawostki historyczne
      • Warto wiedzieć
      • Zabytki i budowle
      • Popularne zestawienia
      • Mało znane wydarzenia
      • Mało znane postacie
      • Wojskowość
      • Broń historyczna
      • Taktyki wojenne
        • Moje konto
        Facebook
        Szukaj
        • Kroniki Dziejów
        • Aktualności
        • Ciekawostki
        • Ten zamek to architektoniczna perła Warmii. Rezydował w nim jeden z najtęższych umysłów epoki

        W tym polskim zamku więźniów spuszczano przez dziurę w podłodze. Komnata miała przerażającą nazwę

        Zamek biskupi w Lidzbarku Warmińskim
        Zamek biskupi w Lidzbarku Warmińskim, fot. robnaw
        Opublikowano: 19.11.2026Autor: Emil KwidzińskiUdostępnij

        Zamek biskupów warmińskich w Lidzbarku Warmińskim to jedna z tych gotyckich twierdz, które wyglądają tak, jakby czas się o nie nie otarł. Budowany od 1350 do 1401 roku do dziś imponuje niezwykłą bryłą i wnętrzami, w których łatwo wyobrazić sobie dawne intrygi i codzienność możnych. Najciekawsze jednak zaczyna się dopiero wtedy, gdy w murach pojawia się Ignacy Krasicki — biskup i poeta, który przez niemal trzy dekady zamienił tę surową warownię w pulsujące serce życia kulturalnego.

        1. Jak powstał zamek w Lidzbarku Warmińskim?
        2. Ignacy Krasicki i literacki zamek w Lidzbarku
        3. Dwór Krasickiego: teatr i ogrody Lidzbarka
        4. Mroczne tajemnice zamku w Lidzbarku
        5. Od sierocińca do muzeum: losy zamku

        Jak powstał zamek w Lidzbarku Warmińskim?

        Budowę zamku rozpoczęto w 1350 roku, zaledwie rok po przeniesieniu siedziby biskupów warmińskich z Ornety do Lidzbarka. Roboty ciągnęły się przez blisko pół wieku i dobiegły końca w 1401 roku. W efekcie powstała czteroskrzydłowa warownia na planie kwadratu, nawiązująca do krzyżackich domów konwentualnych. Centrum stanowił wewnętrzny dziedziniec, który otaczały dwukondygnacyjne krużganki — do dziś przyciągające uwagę smukłymi, ostrołukowymi arkadami. W podziemiach urządzono magazyny żywności oraz więzienie, natomiast na poziomie przyziemia rozplanowano zaplecze gospodarcze: w skrzydle zachodnim znajdowała się kuchnia, w północnym browar i piekarnia, we wschodnim spiżarnie, a w południowym zbrojownia.

        Zamek wzniesiono w widłach rzek Łyny i Symsarny, wykorzystując ukształtowanie terenu jako naturalną tarczę obronną. Dodatkową osłonę tworzyły mury obwodowe, fosy oraz dwa przedzamcza — północne i południowe. Do środka prowadził wjazd poprowadzony przez układ bram i mostów, który dla przybysza mógł przypominać prawdziwy labirynt. W narożu północno-wschodnim stanęła wysoka wieża: w dolnych partiach czworoboczna, wyżej przechodząca w ośmiobok. Po pożarze w 1442 roku pozostałe narożniki uzupełniono wieżyczkami wspartymi na konsolach, a ich docelową formę dopracowano za rządów biskupa Watzenrodego.

        Ignacy Krasicki i literacki zamek w Lidzbarku

        Ignacy Krasicki został biskupem warmińskim w 1766 roku, a już rok później wprowadził się do zamku w Lidzbarku. Pozostał tu niemal trzy dekady – aż do 1795 roku. Był osobowością nietuzinkową: duchownym i dyplomatą, lecz przede wszystkim jednym z najważniejszych twórców polskiego oświecenia. Jego przyjazd zmienił charakter lidzbarskiej rezydencji, która zaczęła przyciągać artystów, uczonych i ludzi polityki. Krasicki uczynił z zamku tętniący życiem salon literacki i towarzyski, którego wpływ odczuwano w całej Rzeczypospolitej.

        Właśnie w tych wnętrzach narodziły się jego najbardziej rozpoznawalne utwory: „Bajki i przypowieści", „Monachomachia" oraz „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" – dzieło uznawane za pierwszą polską powieść. Tworzył też satyry, poematy heroikomiczne i korespondencję, nieustannie obserwując ludzi oraz obyczaje epoki. Jego pisarstwo, łączące przenikliwy humor z trafną refleksją o ludzkiej naturze, do dziś potrafi rozbawić i zatrzymać na dłużej przy lekturze. Krasicki słynął z ostrego dowcipu i błyskotliwości, a jego teksty szybko zyskiwały rozgłos wśród czytelników.

        Portret Ignacego Krasickiego
        Portret Ignacego Krasickiego, fot. Per Krafft Domena publiczna

        Dwór Krasickiego: teatr i ogrody Lidzbarka

        Za czasów Krasickiego zamek wyrósł na prawdziwe serce życia kulturalnego. Biskup zgromadził imponującą bibliotekę oraz cenną kolekcję dzieł sztuki. Działał tu teatr, w którym regularnie wystawiano przedstawienia, a reprezentacyjne sale zapełniały się gośćmi przybywającymi z różnych stron Europy. Krasicki słynął z nienagannych manier i błyskotliwej rozmowy, a jego dwór uchodził za wzór dobrego gustu. Wśród zapraszanych osób byli arystokraci, artyści i uczeni, dzięki czemu Lidzbark stawał się ważnym miejscem spotkań i wymiany idei.

        Największą pasją biskupa pozostawały jednak ogrody, którym poświęcał wyjątkowo dużo uwagi. Doglądał ich z prawdziwym zaangażowaniem, a lidzbarskie założenia ogrodowe zyskały rozgłos nie tylko w Prusach, lecz także w całej Rzeczypospolitej. Po rozbiorach niestety zaczęły podupadać i z czasem popadły w ruinę. Dziś, dzięki pracom konserwatorskim, część ogrodów udało się odtworzyć w dawnej, suchej fosie. Wystarczy przejść się tym miejscem, by łatwiej wyobrazić sobie epokę, w której Krasicki przechadzał się wśród swoich ulubionych roślin.

        Mroczne tajemnice zamku w Lidzbarku

        Zamek w Lidzbarku Warmińskim kojarzy się z oświeceniowym splendorem epoki Krasickiego, ale jego mury pamiętają też znacznie bardziej ponure rozdziały. W wieży wysokiej, tuż obok kaplicy domowej, znajduje się „izba zapomnienia” – ciemna, pozbawiona światła komnata więzienna. W podłodze widnieje otwór, przez który przy użyciu kołowrota opuszczano skazańców. Trudno przejść obok tej pamiątki obojętnie. Z kolei w Wielkim Refektarzu uwagę przyciąga fryz heraldyczny z herbami biskupów warmińskich – rozpoczęty w XVII wieku i uzupełniany aż do dziś. W tej sali prezentowane są również zbiory sztuki średniowiecznej Warmii i Prus Krzyżackich, m.in. płyta nagrobna biskupa Pawła Legendorfa.

        Dziedziniec otaczają dwukondygnacyjne krużganki, które przywodzą na myśl Wawel. Na ścianach przetrwały cenne gotyckie polichromie, a w kaplicy zachwyca rokokowy wystrój i organy. Podczas prac konserwatorskich prowadzonych w latach 2022–2023 wewnątrz instrumentu natrafiono na wklejkę z inskrypcją jego twórcy – Christopha Heinricha Obucha z Morąga. To kolejny sygnał, że zamek nadal potrafi zaskakiwać i skrywa historie, których nie widać na pierwszy rzut oka.

        Od sierocińca do muzeum: losy zamku

        Po rozbiorach Polski zamek na długie lata opustoszał. Pruskie władze szybko nadały mu praktyczne funkcje: urządzono tu szpital, piekarnię oraz magazyny. W latach 1859–1932 mieścił się w nim Sierociniec Fundacji św. Józefa. Za przystosowanie obiektu odpowiadał Edward Jester, architekt z Lidzbarka, który prowadził prace z dużą dbałością o historyczną tkankę całego zespołu. W 1933 roku na zamku powołano muzeum. Po II wojnie światowej wykonano roboty zabezpieczające, a w 1964 roku zamek stał się oddziałem Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie.

        Obecnie zamek ma rangę Pomnika Historii i jest siedzibą Muzeum Warmińskiego. W latach 2009–2024 przeszedł kompleksową konserwację, która przywróciła mu dawny blask. Odnowiono dachy i elewacje, odsłonięto oraz zabezpieczono polichromie, zregenerowano organy, odbudowano most i odtworzono ogrody. To miejsce nie jest tylko zabytkiem do oglądania z zewnątrz — zamek tętni życiem: przygotowuje wystawy, organizuje koncerty i niezmiennie przyciąga gości z różnych stron świata.

        Źródła

        • Rzempołuch A., Lidzbark Warmiński, Warszawa 1989.
        • https://lidzbark.muzeum.olsztyn.pl/1080,zamek-lidzbarski.html
        • https://zabytek.pl/pl/obiekty/lidzbark-warminski-zamek-biskupow-warminskich
        • https://zabytek.pl/pl/obiekty/lidzbark-warminski-zespol-zamku-biskupiego
        Czytaj także:
        • Jeden z najświętszych zakątków Polski zamieniono w ciężkie więzienie. To nie koniec tej historii
        • Według legendy schodzi z obrazu tuż przed północą. To najsłynniejsza zjawa polskich zamków
        • Tu ukrywał się jeden z największych zdrajców Rzeczypospolitej. Dziś zamek znów zachwyca
        • Warszawa miała własną skocznię narciarską. Mało kto pamięta, gdzie stała
        • W tym polskim zamku podobno straszy królewna. Jej duch ma pojawiać się nocą na krużgankach
        • Najpiękniejsza księżna epoki narzekała na brak łazienki. Tajemnice śląskiej rezydencji zachwycają turystów
        • Ten piękny zamek był gniazdem rozbójników. Jednego z właścicieli ścięto na Wawelu
        • Kazimierz Wielki rozbudował ten zamek. Kilka wieków później piorun zamienił go w ruinę
        • Ten polski zamek trafił do gry komputerowej i seriali. Kryje też legendę o tragicznym błaźnie
        • Wydał oświadczenie, że „sra na miłość”. Niezwykła legenda powiązana z wieżą w Kwidzynie
        • Krzyżacka twierdza stała się azylem Sobieskiego. W tych murach rozegrały się rodzinne dramaty
        • Krzyżacy zbudowali go na palach. Technika rodem z Wenecji nad polską rzeką

          Kroniki Dziejów
          • Grupa KB.pl - informacje
          • Kontakt
          • Reklama
          • Załóż konto
          • Logowanie
          • Facebook
          • X.com
          Mapa strony
          • Aktualności
          • Artykuły
          • Tagi
          • Autorzy
          Inne serwisy Grupy KB.pl
          • KB.pl
          • Fajny Ogród
          • Fajny Zwierzak
          • Ania radzi
          • Fajne Gotowanie
          • Spokojnie o ciąży
          Informacje prawne
          • Regulamin
          • Polityka prywatnosci i cookies
          • Regulamin DSA
          • Zaufani partnerzy
          © 2020-2026 Grupa KB.pl. All rights reserved.