Podziemia Wrocławia skrywają tajemnice. Mało kto wie, jak są rozległe
W czasie II wojny światowej Wrocław stał się jednym z kluczowych zapleczy gospodarczych III Rzeszy. Gdy na początku 1944 roku losy Niemiec zaczęły gwałtownie się odwracać, miasto rozpoczęto zmieniać w prawdziwą twierdzę. Pod ulicami wyrastała druga, ukryta warstwa Wrocławia: schrony, bunkry i sieć tuneli, które miały połączyć najważniejsze punkty w jeden system obrony. Dziś te naziemne i podziemne ślady Festung Breslau jednych fascynują, innych niepokoją — bo wciąż nie wszystko jest jasne. Co tak naprawdę kryją pozostałości tej „twierdzy” i dlaczego do dziś budzą tyle pytań?
- Twierdza Breslau: bunkry i legendy Wrocławia
- Legendarne podziemia Wrocławia: tunele i schrony
- Pod dworcem był bunkier, nie labirynt
- Podziemia Wrocławia: schron pod Placem Solnym
Twierdza Breslau: bunkry i legendy Wrocławia
Na początku wojny miasto leżało na uboczu najintensywniejszych działań zbrojnych. Dzięki temu gospodarka mogła się rozwijać, a liczba mieszkańców rosła. Sytuacja odwróciła się jednak w marcu 1944 roku: wraz z cofającą się linią frontu Adolf Hitler nakazał przekształcić miasto w twierdzę (Festung Breslau). Z początku była to przede wszystkim decyzja o znaczeniu propagandowym, lecz gdy wojska alianckie zaczęły się zbliżać, rozkaz nabrał brutalnej dosłowności — w razie ataku miasto miało być bronione za wszelką cenę. Większość ludności cywilnej ewakuowano (w dodatku w dramatycznych realiach mroźnej zimy), a na miejscu ruszyły gorączkowe przygotowania do obrony.
Decyzja Hitlera nie przełożyła się na rewolucję w układzie urbanistycznym. Umocnienia powstawały głównie doraźnie — szybko, prowizorycznie i często bez czasu na dopracowanie szczegółów. Nie oznacza to jednak, że Wrocław był pozbawiony bunkrów i schronów, planowanych jako osłona dla mieszkańców oraz dowódców na wypadek nalotu czy szturmu. Sporo z nich zbudowano wcześniej, już na początku lat 40. XX wieku. Do dziś da się zobaczyć jedynie nieliczne ślady tego podziemnego świata, o reszcie krążą opowieści i legendy. Czy naprawdę istniał w takiej skali, jak przekonują niektórzy mieszkańcy?
Legendarne podziemia Wrocławia: tunele i schrony
Wrocławianie od lat snują opowieści o powojennych podziemiach. Jedni twierdzą, że przeszli piwnicami wąskimi tunelami i wyszli w okolicach dzisiejszego dworca, inni wspominają, że jako dzieci trafili na schron z pryczami do spania. Części historii nie da się już sprawdzić, bo wejścia do schronów i przejść w większości dawno zasypano albo zamurowano. Ile takich miejsc mogło być naprawdę?
Z relacji czytelników strony „Miejsca we Wrocławiu” wynika, że jeden ze schronów miał znajdować się na rogu ul. Piłsudskiego i Świdnickiej, a kolejny – ten z miejscami do spania – przy ul. Zielińskiego. Wspominane są też bunkry: na przykład do jednego z nich, przy ul. Kościuszki, podobno dało się zejść przez piwnicę pobliskiej kamienicy.
Najczęściej wracają jednak dziecięce wspomnienia o podziemnych tunelach – miejscami przysypanych gruzem, miejscami zalanych wodą. To mogłoby sugerować, że pod miastem istniała całkiem rozległa sieć łącząca ważne punkty. Największe emocje wciąż wywołują legendy o podziemiach pod Dworcem Głównym: wiele osób widziało je na własne oczy albo słyszało o tunelu prowadzącym w tamtą stronę, podobno od okolic ul. Kościuszki.
Pod dworcem był bunkier, nie labirynt
Zgodnie z niemieckim planem, odnalezionym w 2024 roku przez Stanisława Kolouszka, pod dworcem faktycznie istniał bunkier. Powstał w latach 1940–43, a więc na długo przed odwrotem niemieckiego frontu.
Dokument nie potwierdza jednak tego, na co liczyło wielu pasjonatów – pod Dworcem Głównym nie ma rozległej, wielopoziomowej konstrukcji. Nie widać też żadnych śladów podziemnych tras kolejowych. Z kolei często przywoływany tunel prowadzący do schronu miał być, według archeologa Pawła Dumy, po prostu kanałem deszczowym.
Ostatecznie nie podjęto decyzji, by bunkier zachować ani zaadaptować go do innych funkcji. Dziś z dawnych podziemi zostały jedynie szczątkowe pozostałości. Na parkingu podziemnym można co najwyżej namierzyć miejsce, w którym kiedyś znajdowało się wejście do schronu.
Podziemia Wrocławia: schron pod Placem Solnym
Nawet jeśli część schronów i podziemnych przejść bezpowrotnie zniknęła albo została zasypana, wciąż istnieje kilka miejsc, które da się zobaczyć na własne oczy. Niektóre z nich to bunkry naziemne, które dziś służą zupełnie innym celom. Są też zachowane fragmenty podziemnego miasta udostępnione zwiedzającym.
Sześć metrów pod Placem Solnym, w samym sercu miasta, ukrywa się schron przeciwlotniczy. Powstał na początku lat 40. XX wieku i standardowo mógł pomieścić około 300 osób. W sytuacjach skrajnych planowano upchnąć tam znacznie więcej ludzi – nawet do 700. Co ciekawe, w odróżnieniu od wielu historycznych miejsc Wrocławia, obiekt przetrwał oblężenie w 1945 roku niemal bez większych zniszczeń. Dziś można zejść do znajdującego się tu muzeum kinematografii i iluzji Movie Gate, a przy okazji z bliska zobaczyć, jak solidnie zaprojektowano tę konstrukcję.
Taki kompleks nie zawstydziłby nawet współczesnego miliardera-preppersa. Zaplanowano tu 45 pomieszczeń, w tym kuchnię i sanitariaty, a także punkty pierwszej pomocy, pokój z agregatem prądotwórczym oraz niezbędne komory filtracyjne. Numery sal nanoszono farbą fluorescencyjną – jej ślady do dziś da się wypatrzyć na ścianach.
Nawet jeśli wrocławskie podziemia nie okazały się tak spektakularne, jak głosiły legendy, wciąż sporo pozostaje nieodkryte. Bunkry, schrony i ich resztki nadal przypominają o burzliwej przeszłości miasta i są jednym z jej najbardziej namacalnych śladów.