Ten polski zamek zagrał w „Wiedźminie”. Jego nocne legendy przyprawiają o dreszcze
Na Jurze Krakowsko‑Częstochowskiej, w niewielkim Podzamczu, stoi miejsce, o którym trudno zapomnieć — nawet jeśli było się tam tylko raz. Zamek Ogrodzieniec, wzniesiony gdzieś na przełomie XIV i XV wieku, do dziś dominuje nad okolicą z Góry Zamkowej. Ruiny wyglądają tak, jakby wciąż czegoś strzegły… i nie chodzi wyłącznie o widok na Szlak Orlich Gniazd, który prowadzi przez Małopolskę i Śląsk. To dopiero wstęp do historii, która wciąga szybciej, niż się spodziewasz. Właśnie tu powstawały sceny do kultowego „Wiedźmina”, a surowe, poszarpane mury mają w sobie coś niepokojąco „żywego” — jakby wystarczyła chwila ciszy, by znów zaczęły szeptać. Co przez stulecia działo się za tymi kamieniami? I czemu niektórzy są przekonani, że po zmroku można tu spotkać kogoś, kto nigdy tak naprawdę nie opuścił zamku…?
- Historia zamku Ogrodzieniec w pigułce
- Burzliwe losy zamku Ogrodzieniec
- Zamek Ogrodzieniec w serialu „Wiedźmin”
- Legendy i zjawy zamku w Ogrodzieńcu
Historia zamku Ogrodzieniec w pigułce
Zanim stanął tu zamek, na tym wzgórzu funkcjonował drewniany gród. Najprawdopodobniej przestał istnieć po najeździe tatarskim w 1241 roku. Dopiero król Kazimierz Wielki kazał wznieść murowaną warownię, a później oddał ją w dzierżawę Przedborowi z Brzezia. Z zachowanych przekazów wynika, że Przedbór nie szczędził pieniędzy na wzmocnienie murów, poprawę umocnień i rozbudowę systemu obrony. Z czasem zamek trafił do Władysława Jagiełły, a następnie przejęli go Włodkowie (Sulimowie), którzy rządzili Ogrodzieńcem przez blisko sto lat. Twierdza miała wyjątkowe położenie: osłaniały ją wysokie skały, a dojazd prowadził wąskim przesmykiem między nimi. To sprawiało, że budowla niemal zlewała się z krajobrazem i działała jak naturalna forteca — nic dziwnego, że przez lata przyciągała uwagę kolejnych, ambitnych właścicieli.
W 1470 roku Ogrodzieniec znów zmienił gospodarza — przeszedł z rąk Sulimów do Salomonowiczów. W zarządzaniu zamkiem pojawili się również bracia Jana Feliksa Rzeszowskiego, a ostatecznie to właśnie jemu przypadły ogrodzienieckie dobra. W następnych dekadach warownia jeszcze kilkukrotnie „wędrowała” między właścicielami: od Jana Pileckiego do jego syna, by potem trafić do Mikołaja Chełmskiego. Kolejny rozdział rozpoczął się, gdy zamek przejął Seweryn Boner wraz z dwoma synami — Janem i Stanisławem. To Seweryn nadał Ogrodzieńcowi nową skalę: przebudował go i dobudował dodatkowe skrzydło, przez co obiekt przestał być wyłącznie surową średniowieczną twierdzą, a zaczął przypominać okazałą rezydencję w renesansowym stylu.
Burzliwe losy zamku Ogrodzieniec
W 1562 roku Ogrodzieniec trafił w ręce Jana Firleja, zięcia Seweryna Bonera. Kilkanaście lat później warownię opanował arcyksiążę Maksymilian, jeden z pretendentów do polskiej korony. W 1655 roku Szwedzi częściowo spalili zamek i przez blisko dwa lata utrzymywali w Ogrodzieńcu okupację. Później pieczę nad obiektem przejął Stanisław Warszycki, podejmując próbę częściowej odbudowy zniszczeń po najeźdźcach. Z biegiem czasu zamek przeszedł w posiadanie rodu Męcińskich.
W 1702 roku żołnierze Karola XII ponownie podłożyli ogień, a Ogrodzieniec stanął w płomieniach i spłonął niemal w połowie. Odbudowa nie doszła do skutku – oznaczałaby długie, skomplikowane i bardzo kosztowne prace. Od Męcińskich majątek wykupił Tomasz Jakliński, który doprowadził go do całkowitej degradacji, nie dbając o stan techniczny budowli. Później zamek znalazł się jeszcze w rękach Ludwika Kozłowskiego: nie zabezpieczył ruin, a dodatkowo zaczął rozbierać mury, by pozyskać solidny materiał do wznoszenia innych obiektów. Wyposażenie zamkowe sprzedał natomiast Żydom. Ostatnimi właścicielami Ogrodzieńca była rodzina Wołczyńskich.
Po 1944 roku obiekt został upaństwowiony. Przeprowadzono prace konserwatorskie, które miały utrwalić zamek jako tzw. trwałą ruinę; realizowano je w latach 1949–1973. Następnie Ogrodzieniec udostępniono turystom. Planując zwiedzanie, warto przy okazji zajrzeć na rynek w Podzamczu, gdzie znajduje się kaplica zbudowana z elementów pochodzących z zamku. W środku czekają autentyczne pamiątki po dawnym Ogrodzieńcu – m.in. kula armatnia, zwornik sklepienia oraz renesansowa figurka Matki Boskiej.
Zamek Ogrodzieniec w serialu „Wiedźmin”
„Wiedźmin” był jedną z najgłośniej wyczekiwanych premier Netflixa w 2019 roku. Serialową wersję prozy Andrzeja Sapkowskiego kręcono m.in. na Węgrzech i na wyspie La Palma. Sporo osób może się jednak zdziwić, że część zdjęć powstała także w Polsce — na Zamku Ogrodzieniec w Podzamczu. To miejsce aż prosi się o wykorzystanie w fantasy: surowe mury, legenda, przestrzeń i klimat, który od razu buduje epicką skalę historii.
Ruiny Ogrodzieńca robią ogromne wrażenie i są wyjątkowo fotogeniczne — co świetnie widać w sekwencjach bitwy o Wzgórze Sodden w „Wiedźminie”. Zamek „zagrał” tam twierdzę, od której zależały losy północnych królestw. W serialowej interpretacji Ogrodzieniec staje się warownią od wieków strzegącą najwęższego odcinka Jarugi — kluczowej rzeki, która miała zatrzymać armię Nilfgaardu i odciąć jej drogę na północ.
Legendy i zjawy zamku w Ogrodzieńcu
Wokół Ogrodzieńca przez lata narosło mnóstwo legend i mrożących krew w żyłach opowieści. Poniżej zebraliśmy kilka z tych, które mają potwierdzać, że w zamkowych murach nie brakuje zjaw i niewytłumaczalnych zdarzeń. Ile w tym prawdy? Najlepiej przekonać się na własnej skórze — szczególnie po zmroku, kiedy ruiny zdają się „oddychać” i nabierać zupełnie innego charakteru.
1. Legenda o czarnym psie
Nocą po zamku ma krążyć ogromny czarny pies — strażnik ruin, którego zdradza brzęk długich, ciężkich łańcuchów. Podobno da się też usłyszeć jego przytłumione warczenie, skutecznie studzące zapał tych, którzy chcieliby zapuścić się dalej. Według przekazu w zwierzę miał zostać zaklęty Stanisław Warszycki, jeden z dawnych właścicieli zamku. Za życia miał uchodzić za wyjątkowo okrutnego — zwłaszcza wobec żon. Jedną rzekomo kazał publicznie wychłostać, drugą natomiast zamurować żywcem. Za te czyny miał zostać porwany przez diabły, a później skazany na wieczną pokutę: w postaci czarnego psa, który nocami obchodzi zamek i pilnuje ukrytych skarbów.
2. Olimpia – Biała Dama Ogrodzieńca
Stanisław Boner miał córkę Olimpię, o której mówiono, że jest olśniewająco piękna. Jej serce zdobył jednak Stanisław Kmita — kandydat, którego Boner nie chciał zaakceptować. Powód był jak na tamte czasy poważny: dzieliła ich ogromna różnica wyznania. Kmita był katolikiem, a Boner protestantem. Pod presją ojca Olimpia wyrzekła się ukochanego i zgodziła na ślub z innym. Zrozpaczony Kmita miał rzucić się w górską przepaść. Olimpia nie potrafiła udźwignąć tej straty i również odebrała sobie życie — skacząc z wieży w Ogrodzieńcu. Dziś, jak powtarza legenda, nocami błąka się po zamku w białej sukni, wciąż wypatrując Stanisława.
3. Legenda o bonarkach
Opowieści mówią o dwóch braciach, którzy mieli władać zamkiem i zasłynęli chorobliwą chciwością. Nazywano ich „bonarkami” — tak niegdyś określano skąpców i dusigroszy. Im więcej gromadzili, tym bardziej odgradzali się od ludzi, krzywdząc po drodze wielu. Pewnego dnia obaj zmarli jednocześnie, tego samego dnia. Zanim jednak odeszli, mieli zażądać, by pochowano ich w głębokim grobie wraz ze wszystkimi kosztownościami. Mogli go pilnować rycerze, odpędzający zjawy mieczami maczanymi w święconej wodzie — bo duchy miały wyciągać ręce po skarby, a nawet po samych braci. Wieczorami, jak niesie przekaz, widma rycerzy wciąż toczą na zamku walkę z upiorami — szczególnie z duchami tych, którzy ucierpieli przez chciwe bonarki.
4. Żelazne drzwi
Kiedy właścicielem zamku był Seweryn Boner, często wyjeżdżał w sprawach interesów. W tym czasie jego żona miała wdawać się w romanse z żołnierzami. Pewnego dnia poszła do zamkowej kaplicy, by modlić się o przebaczenie. Wtedy zerwała się nagła wichura, a drzwi kaplicy zatrzasnęły się z hukiem. Żelazne wrota okazały się niemal niemożliwe do otwarcia. Gdy w końcu je wyważono, odnaleziono żonę Seweryna — martwą, leżącą na schodach przed ołtarzem. Po pogrzebie zamek napadli nieznani zbójcy, lecz zdołali zabrać tylko jedno: żelazne drzwi, które wciąż leżały przy kaplicy. Do dziś mają podobno znajdować się w ogrodzienieckim kościele, gdzie zamykają zakrystię.
5. Studnia i Anzelm z Józefowa
Jak widać, najwięcej legend obraca się wokół rodu Bonerów. W zamku mieszkał też niegdyś Anzelm z Józefowa, pełniący w Ogrodzieńcu służbę wojskową. Tęsknił za żoną, choć sumiennie wykonywał rozkazy Seweryna Bonera. Po dwóch latach poprosił o możliwość odwiedzenia domu, na co Boner przystał niechętnie — stawiając warunek. Anzelm miał najpierw wykopać studnię, a dopiero potem mógł ruszyć do ukochanej. Praca ciągnęła się latami, zanim na dnie pojawiła się woda. Seweryn, zgodnie z obietnicą, zwolnił już starego Anzelma ze służby, lecz ten nie miał sił na powrót. Zmarł, próbując wydostać się na powierzchnię studni. W tej samej chwili woda miała zniknąć. Legenda mówi, że Anzelm z Józefowa zabrał ją ze sobą — w odwecie za lata, które mu odebrano.
Źródła:
- L. Kajzer, J. Salm, S. Kołodziejski: Leksykon zamków w Polsce, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2001
- Kidger Rebecca E.: Duchy. Historie o nawiedzonych miejscach i ludziach, Wydawnictwo Rea, Konstancin-Jeziorna 2012