Logo serwisu: Kroniki Dziejów
Menu
  • Historia Polski
    • Średniowiecze
    • Pierwsi Piastowie
    • Rozbicie dzielnicowe
    • Po zjednoczeniu
    • Nowożytność
    • XVI wiek
    • XVII wiek
    • XVIII wiek
    • Polska pod zaborami
    • Współczesność
    • Polska 1918-1945
    • Okres PRL
    • Po 1989 roku
    • Historia powszechna
      • Starożytność
      • Grecja
      • Rzym
      • Egipt i Mezopotamia
      • Pozostałe
      • Średniowiecze
      • Wczesne średniowiecze (do VIII wieku)
      • Pełne średniowiecze (IX-XIII wiek)
      • Późne średniowiecze (XIV-XV wiek)
      • Nowożytność
      • XVI wiek
      • XVII wiek
      • XVIII wiek
      • XIX wiek do 1914
      • Współczesność
      • I wojna światowa
      • XX lecie międzywojenne
      • II wojna światowa
      • Historia najnowsza
      • Zimna wojna
    • Postacie i wydarzenia
      • Postacie w historii powszechnej
      • Władcy i przywódcy
      • Podróżnicy i odkrywcy
      • Kobiety w historii świata
      • Ludzie kultury
      • Inne znane osobistości
      • Polacy
      • Władcy i przywódcy Polski
      • Polscy naukowcy i działacze społeczni
      • Ludzie kultury i inni
      • Kobiety w historii Polski
      • Wydarzenia z historii powszechnej
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
      • Religia w historii świata
      • Wydarzenia z historii Polski
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
    • Ciekawostki historyczne
      • Warto wiedzieć
      • Zabytki i budowle
      • Popularne zestawienia
      • Mało znane wydarzenia
      • Mało znane postacie
      • Wojskowość
      • Broń historyczna
      • Taktyki wojenne
        • Moje konto
        Facebook
        Szukaj
        • Kroniki Dziejów
        • Aktualności
        • Ciekawostki
        • Życie uczuciowe Bolesława Prusa

        Prus był żonaty przez 37 lat. Jego relacja z przyszłą żoną Żeromskiego do dziś budzi pytania

        Bolesław Prus
        Ławeczka Bolesława Prusa w jego ukochanym Nałęczowie. Czy do uzdrowiska przyciągały go kobiety?, fot. Rafał T / fotopolska.eu CC BY-SA 3.0
        Opublikowano: 20.11.2026Autor: Magda Kosińska-KrólUdostępnij

        Publicznie był rzecznikiem rozsądku, pracy i „bycia pożytecznym”. Prywatnie – mężem jednej kobiety przez 37 lat, niespełnionym adoratorem innej i powiernikiem trzeciej, którą później poślubił inny pisarz. Biografia uczuciowa autora „Lalki” to mieszanina udokumentowanych faktów, poszlak i plotek, które warto od siebie oddzielić.

        1. Pozytywista
        2. „Lalunia” i „Domowa Zgryzota”
        3. Ach, te kobiety...

        Pozytywista

        Aleksander Głowacki przyszedł na świat 20 sierpnia 1847 roku w Hrubieszowie. Matkę stracił, mając zaledwie trzy lata, ojca – w wieku lat dziewięciu. Wychowywali go krewni ze strony matki, najpierw babka Marcjanna Trembińska mieszkająca w Puławach, potem ciotka Domicela Olszewska z Lublina. Jako nastolatek brał udział w powstaniu styczniowym. Został ranny, a w 1864 roku trafił do więzienia na zamku lubelskim. Po zwolnieniu zamieszkał u Katarzyny Trembińskiej, krewnej i – co wtedy nie mogło być jeszcze oczywiste – przyszłej teściowej.

        Droga do finansowej stabilizacji była wyboista. Studia na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Szkoły Głównej (1866–1868) i w Instytucie Rolniczo-Leśnym w Puławach (1869) przerwał, dalej uczył się sam. Utrzymywał się z korepetycji i dorywczych zajęć, a pisanie humoresek do pism satyrycznych traktował pół serio i podpisywał je pseudonimem. Z czasem to właśnie „Bolesław Prus” przesłonił Aleksandra Głowackiego. Przełomem okazały się regularne cotygodniowe felietony – dały stały dochód, a stały dochód dał prawo do oświadczyn. W 1875 roku miały miejsce dwa istotne wydarzenia: po pierwsze Aleksander wziął ślub, a po drugie ukazał się drukiem jego pierwszy dłuższy utwór, „Pałac i rudera”.

        Niektóre źródła podają, że pisarz stanął przed ołtarzem, dobiegając już czterdziestki i mając etykietę starego kawalera. 14 stycznia 1875 miał dopiero dwadzieścia siedem lat. Teza o „starym kawalerze”, który poświęcił młodość szukaniu dobrze płatnego zajęcia, nie znajduje więc oparcia w datach. Bliższa prawdy jest wersja skromniejsza, ale bardzo w duchu pozytywizmu: Głowacki odkładał małżeństwo do czasu, aż mógł utrzymać dom. Marcin Fedorowicz, lubelski badacz i autor „Przewodnika po Lublinie Bolesława Prusa”, przypomina, że matka narzeczonej długo nie chciała słyszeć o ubogim krewnym i zmieniła zdanie dopiero wtedy, gdy Prus zaczął przyzwoicie zarabiać na felietonach. Do tego czasu narzeczeni pisali do siebie listy i widywali się w Lublinie.

        „Lalunia” i „Domowa Zgryzota”

        Oktawia Ludwika z Trembińskich urodziła się 21 marca 1849 roku jako córka Juliana i Katarzyny z Popławskich. Uchodziła za daleką kuzynkę Prusa po kądzieli, choć – jak zastrzega Fedorowicz – tego pokrewieństwa nikt dotąd nie zdołał udokumentować. Ślub wzięli w kościele św. Ducha przy lubelskim Krakowskim Przedmieściu – ulicy o tej samej nazwie co warszawska, przy której Prus umieści później sklep Wokulskiego. Na tym nie koniec skojarzeń z „Lalką”: po drugiej stronie ulicy, w kamienicy pod numerem 6, handlował niejaki Jan Mincel, uznawany za pierwowzór Mincla z powieści. Budynek stoi do dziś.

        Czy Aleksander był w swojej wybrance naprawdę zakochany – nie wiemy. Wiadomo natomiast, czego od niej oczekiwał. Chciał opieki i porządku. Pisarz zmagał się z agorafobią, a Oktawia czuwała nad nim, gdy dopadał go lęk. Była też jego pierwszą czytelniczką, doradczynią, a później strażniczką archiwum. To właśnie jej Prus zadedykował „Faraona”.

        O charakterze tego związku sporo mówią listy. Obok czułych zdrobnień – „Złotko”, „Laluniu”, „mój miły Ptaszeczku”, „Taciuniu” – Prus nie szczędził żonie żartobliwych tytułów: bywała „Domową Zgryzotą”, „Naczalstwem”, a nawet „Żandarmem domowym”. Czułość przeplata się z ironią, a z tych przezwisk wyłania się obraz kobiety, która w domu trzymała ster.

        Według badaczy fundamentem tego związku była praktyczna współpraca, a nie namiętność. Sporo czasu spędzali osobno. Nie tylko uwielbiany przez pisarza Nałęczów odwiedzali na zmianę, a do Zakopanego – choć był to pierwszy wyjazd po ślubie – Prus pojechał bez żony. Mimo to byli razem przez 37 lat – rozdzieliła ich dopiero śmierć Prusa 19 maja 1912 roku.

        Własnych dzieci nie mieli. Gdy w 1888 roku zmarł brat Oktawii, Michał Trembiński, jego dwuletni syn Emil zamieszkał u Głowackich. W lutym 1904 roku siedemnastoletni Emil popełnił samobójstwo.

        Sama Oktawia zmarła 25 października 1936 roku.

        Bolesław Prus
        Portret Prusa autorstwa Witkacego, fot. Stanisław Witkiewicz Domena publiczna

        Ach, te kobiety...

        Na długo przed ślubem w życiu Głowackiego pojawiła się Konstancja Hulanicka – i to ona bywa wymieniana jako możliwa inspiracja dla wyniosłej, chłodnej Izabeli Łęckiej. Pochodziła z ziemiańskiej rodziny, do której należał majątek Zajączkówka na Podolu, i uchodziła za piękność. Głowacki trafił do jej domu jako student udzielający lekcji jej bratu. Ubogi korepetytor nie miał u niej żadnych szans. Trop prowadzi do listu Stefanii Podhorskiej-Okołów do Jarosława Iwaszkiewicza – na jego podstawie hipotezę o Hulanickiej jako pierwowzorze Łęckiej sformułowała Gabriela Pauszer-Klonowska.

        Warto jednak zachować dystans. Monika Piątkowska, autorka biografii „Prus. Śledztwo biograficzne”, wydanej nakładem wydawnictwa Znak w 2017 roku, uważa tę hipotezę za spekulację, bo brakuje jednoznacznych dowodów. Hulanickiej zresztą trudno przypisać rolę modelki dla Izabeli: ci, którzy ją znali, zapamiętali kobietę łagodną i zrównoważoną, a w jej późniejszym życiu – także małżeńskim – trudno doszukać się salonowych dramatów. Jeśli więc w „Lalce” jest coś z tej historii, to prędzej gorycz odrzuconego studenta niż portret samej Konstancji.

        Ciekawsza historia wiąże się z Oktawią Rodkiewiczową, późniejszą Żeromską. Rodkiewiczowa, z domu Radziwiłłowiczówna, nosiła to samo imię co żona Prusa. Pasierbica lekarza i współwłaściciela zakładu leczniczego w Nałęczowie, była w uzdrowisku postacią znaną. Prus przyjeżdżał do Nałęczowa od 1882 roku przez blisko trzydzieści sezonów z rzędu, zwykle na około dwa miesiące. To tam powstały duże partie „Placówki”, „Lalki” i „Faraona”. Znajomość z Rodkiewiczową przerodziła się w bliską przyjaźń – często spacerowali razem po parku, a zachowana korespondencja świadczy o dużej zażyłości. To w tej Oktawii badacze widzą Madzię Brzeską z „Emancypantek”.

        Gdy 2 września 1892 roku wychodziła w Policznej za Stefana Żeromskiego, Prus był świadkiem na ślubie – choć, jak ustaliła Piątkowska, małżeństwu temu wcale nie kibicował. Mimo to na prośbę Oktawii wspierał młodą parę, która po ślubie wyjechała do Szwajcarii, gdzie Żeromski dostał posadę w Muzeum Polskim w Rapperswilu. Czy ją i Prusa łączył romans? Tu źródła się rozjeżdżają. „Rzeczpospolita” i portal Viva piszą o romansie wprost. Inne źródła zachowują ostrożność i wspominają o kobiecie, która po prostu „wpłynęła” na pisarza. Udokumentowana jest przyjaźń. Romans pozostaje twierdzeniem bez twardego dowodu.

        W biografii Prusa – przynajmniej w wątkach uczuciowych – widać pewien paradoks. Ten sam człowiek, który w kronikach wyśmiewał egzaltację i zachęcał do pracy u podstaw, w uzdrowisku chętnie otaczał się kobietami. Wyjazdy do pięknego Nałęczowa służyły nie tylko leczeniu, a w każdym razie – nie tylko o źródlaną wodę chodziło. „Rzeczpospolita” przypomina też, że w rywalizacji o uwagę Heleny Modrzejewskiej Prus przegrywał z Sienkiewiczem i źle to znosił. Pytanie: czy chodziło o względy konkretnej aktorki, czy w grę wchodziła niezaspokojona potrzeba zwrócenia na siebie uwagi (jakiejkolwiek) znanej i pięknej kobiety?

        Z Prusem łączy się też nazwisko Aliny z Jentysów Sacewiczowej, wdowy po lekarzu. Pisarz był ojcem chrzestnym jej syna, Jana Bogusza. Opiekował się chłopcem i uwzględnił go w testamencie. To wystarczyło, by zaczęto mówić o ojcostwie – choć dowodu nigdy nie przedstawiono. Autor „Lalki” nie miał własnych dzieci, więc może w Janku znalazł ujście dla ojcowskich uczuć? To kolejna hipoteza. Jan zginął pod koniec wojny, a wraz z nim przepadła szansa na poznanie prawdy.

        Prus nie był romantykiem przebranym za pozytywistę. Był pozytywistą w tym, co zbudował: w domu, w karierze, w długim i stabilnym małżeństwie. Romantykiem pozostawał tam, gdzie nic nie musiało się „opłacać”: w nieodwzajemnionych fascynacjach, które przenosił (być może) na karty powieści. Nie przypadkiem jego najsłynniejszy bohater, Wokulski, to człowiek rozdarty między rozsądkiem a obsesyjnym uczuciem.

        Źródła

        • https://www.rp.pl/literatura/art45186081-boleslaw-prus-i-kobiety-z-jednej-z-nich-mogl-ze-zlosci-zrobic-lecka-z-lalki
        • https://halotu.polsat.pl/styl-zycia/news-zyl-jak-pozytywista-kochal-jak-romantyk-nieznane-oblicze-bol,nId,23553497
        • https://dzieje.pl/ksiazki/przewodnika-po-lublinie-boleslawa-prusa-marcin-fedorowicz
        Czytaj także:
        • Ile Adam Mickiewicz zarobił na napisaniu "Pana Tadeusza"? Kwota, którą otrzymał od wydawcy, może dziś zaskoczyć
        • Autor polskiego hymnu miał burzliwe życie. Rosyjski ambasador chciał go wtrącić do więzienia
        • Rozpalała wyobraźnię królów i pisarzy, ale w dokumentach nie ma po niej śladu. Tajemnica kochanki Kazimierza Wielkiego
        • Genialny pisarz, który w domu zamienił życie żony w piekło. Prawda o małżeństwie Tołstoja
        • Zarabiał 15 000 miesięcznie, gdy nauczyciel zarabiał 200. Niesamowita fortuna autora „Znachora”

        Kroniki Dziejów
        • Grupa KB.pl - informacje
        • Kontakt
        • Reklama
        • Załóż konto
        • Logowanie
        • Facebook
        • X.com
        Mapa strony
        • Aktualności
        • Artykuły
        • Tagi
        • Autorzy
        Inne serwisy Grupy KB.pl
        • KB.pl
        • Fajny Ogród
        • Fajny Zwierzak
        • Ania radzi
        • Fajne Gotowanie
        • Spokojnie o ciąży
        Informacje prawne
        • Regulamin
        • Polityka prywatnosci i cookies
        • Regulamin DSA
        • Zaufani partnerzy
        © 2020-2026 Grupa KB.pl. All rights reserved.