Kresową gwarę podpowiedział reżyserowi, choć na co dzień mówił wzorową polszczyzną. Sekrety gwiazdy PRL-u

To ta postać z kultowej trylogii Sylwestra Chęcińskiego o sąsiadach skłóconych na śmierć i życie — a jednak nieumiejących bez siebie żyć — na zawsze przestawiła zwrotnicę polskiej komedii. Wybuchowy Kazimierz Pawlak w jego wykonaniu stał się zjawiskiem: wyniósł aktora na sam szczyt i sprawiał, że całe kina zanosiły się śmiechem. Dla widzów PRL-u był jak bezpieczna kryjówka — krótka ucieczka od codziennej szarości. Tyle że po zakończeniu zdjęć zaczynał się zupełnie inny film. Wacław Kowalski zapłacił za ten sukces cenę, o której mało kto mówi: rodzinny dramat doprowadził go do załamania nerwowego, a potem do decyzji, która zszokowała wszystkich — postanowił odejść z aktorstwa.
- Wacław Kowalski: wojna i rodzinne tragedie
- Od śpiewaka do Kargula w „Sami swoi”
- Tragedia, która złamała Wacława Kowalskiego
Wacław Kowalski: wojna i rodzinne tragedie
Wacław Kowalski był jednym z najbardziej rozpoznawalnych aktorów PRL-u i dla wielu widzów na zawsze pozostał przede wszystkim mistrzem komedii. Przyszedł na świat w 1916 roku, a do teatralnej i filmowej kariery nie prowadziła go prosta ścieżka — od pierwszych lat jego los naznaczały wydarzenia, które wstrząsały całym światem. Niemowlęctwo przypadło na czas I wojny światowej, a kiedy wybuchł kolejny, największy konflikt XX wieku, Kowalski wziął udział w kampanii wrześniowej.
Już jako młody człowiek musiał też zmierzyć się z dramatami w najbliższej rodzinie. Ojciec przyszłego aktora zginął po wypadku w kuźni — metalowy odprysk uszkodził mu oko, a mimo leczenia pojawiły się ciężkie powikłania. Zapalenie opon mózgowych okazało się śmiertelne. Tragiczny los spotkał również jego siostrę, Józię: dwunastoletnia dziewczynka utonęła w rzece.
Przeczytaj również: Zapomniane gwiazdy kina PRL - czy pamiętasz tych 5 aktorek?

Od śpiewaka do Kargula w „Sami swoi”
Dla niego najlepszą ucieczką od narastających problemów był śmiech. Bliscy i znajomi Wacława Kowalskiego wspominali, że w rozkręcaniu towarzystwa nie miał konkurencji – wyglądał na kogoś, kto niczym się nie stresuje, niczego nie traktuje zbyt poważnie i potrafi obrócić każdą sytuację w żart. A jednak równolegle nosił w sobie zupełnie inne pragnienie: marzył o karierze śpiewaka operowego. To marzenie zaprowadziło go do łódzkiego Konserwatorium Muzycznego, gdzie uczył się pod okiem prof. Adama Didura. Los zadrwił z planów w przewrotny sposób – to właśnie głos otworzył mu drogę nie na scenę operową, lecz do filmu: w 1946 roku pojawił się na ekranie w epizodzie śpiewaka z gitarą w pierwszym polskim powojennym obrazie „Zakazane piosenki”.
Choć występował i w teatrze, i przed kamerą, na prawdziwie ogólnopolską rozpoznawalność musiał poczekać jeszcze długo. Moment zwrotny przyniosła dopiero rola w komedii, którą wielu widzów do dziś określa jako tę, „do której wraca się bez końca” – „Sami swoi” (1967) w reżyserii Sylwestra Chęcińskiego. W duecie z Władysławem Hańczą stworzył niezapomnianych Kargula i Pawlaka: sąsiadów skłóconych do granic, zatruwających sobie życie na każdym kroku, a jednocześnie takich, którzy – choć nigdy by się do tego nie przyznali – nie umieliby funkcjonować bez siebie. Popularność filmu była tak wielka, że doczekał się dwóch kontynuacji historii zwaśnionych rodzin: „Nie ma mocnych” (1974) oraz „Kochaj albo rzuć” (1977). Co ciekawe, to właśnie Wacław Kowalski podpowiedział reżyserowi, by bohaterowie mówili kresową gwarą. Na co dzień posługiwał się wzorową polszczyzną, ale dialekt odtwarzał bez najmniejszego wysiłku – tak przekonująco, że potrafił wprawić w zakłopotanie bardziej doświadczonego Władysława Hańczę, który z gwarą radził sobie wyraźnie gorzej.

Tragedia, która złamała Wacława Kowalskiego
Ekranowy Pawlak błyskawicznie skradł serca polskich widzów. Uparty, charakterystyczny i świadomie przerysowany portret wiejskiego gospodarza do dziś się nie starzeje — wciąż bawi i trafia do kolejnych pokoleń. Po sukcesie komediowej trylogii Sylwestra Chęcińskiego Wacław Kowalski mógł wybierać w ciekawych propozycjach. Występował w wielu głośnych tytułach, m.in. „Nie lubię poniedziałku”, „Janosik” czy „Czterdziestolatek”, jednak to rola Ryszarda Popiołka w serialu „Dom” najmocniej zapisała się w pamięci po triumfie „Samych swoich”. Niestety na początku lat 80. życie aktora przecięła tragedia, po której coraz wyraźniej odsuwał się od zawodu.
W 1982 roku w wypadku samochodowym zginął jego 26-letni syn Maciej. Był wtedy tuż przed zakończeniem studiów medycznych. Z małżeństwa ze Stanisławą Osikowską Kowalski miał też starszego syna Jana (ur. 1946), ale to właśnie ta strata okazała się dla niego niszcząca. Nie potrafił pogodzić się z nagłą śmiercią młodszego dziecka i zaczął zmagać się z depresją.
W kolejnych latach wielokrotnie próbowano namówić go na powrót przed kamerę. Za każdym razem odmawiał, nie chcąc przyjąć żadnej roli. Gdy pewnego dnia odwiedzili go producenci „Domu”, w jego mieszkaniu telewizor stał odwrócony ekranem do ściany, a rozmowę uciął krótko słowami: „To mnie już nie interesuje”. Zniknięcie aktora z obsady odbiło się na losach serialu — twórcy ostatecznie zrezygnowali z dalszej kontynuacji.
Osobisty dramat sprawił, że gwiazdor wycofał się z show-biznesu. Ostatnie lata spędził w Brwinowie pod Warszawą, z dala od blasku reflektorów. Zmarł 27 października 1990 roku w wyniku udaru.
Sprawdź też: 10 zapomnianych hitów filmowych z PRL - czy je jeszcze pamiętasz?
Źródła:
- https://encyklopediateatru.pl/artykuly/19412/waclaw-kowalski-wspomnienie
- https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Wac%C5%82aw_Kowalski
- https://www.plotek.pl/plotek/56,79592,14802365,stracil-ojca-i-siostre-potem-syna-poruszajaca-historia-waclawa.html
- https://rozrywka.wprost.pl/gwiazdy/11932548/waclaw-kowalski-smutne-zycie-pawlaka-z-filmu-sami-swoi.html