Burzliwe losy Nory Ney, tajemniczej gwiazdy międzywojnia
W okresie międzywojnia była jedną z największych gwiazd polskiego kina, pierwszą kobietą fatalną, która miała romansować z samym Eugeniuszem Bodo i rozpalać zmysły widzów. Do tego stopnia, że prezydent Ignacy Mościcki organizował na warszawskim Zamku Królewskim prywatne pokazy filmów z jej udziałem. Nora Ney stała się bohaterką licznych skandali i twarzą ekstrawagancji. Jej role były jednak efektem skrywanego talentu i zawodowej determinacji. Karierę aktorki żydowskiego pochodzenia przerwały burzliwe wydarzenia II wojny światowej.
Polska Greta Garbo
Jej bohaterki roztaczały wokół siebie aurę tajemnicy, a sama aktorka kreowała się na „egzotyczną” gwiazdę. Stosowała specjalny puder w celu przyciemnienia karnacji, wybierała stylizacje godne ikon światowego kina, pełne szalonych błyskotek, piór i opasek okalających krótką fryzurę „flapperki” – nowoczesnej dziewczyny. Polacy oszaleli na punkcie Nory Ney. Atmosfera skandalu i niedopowiedzenia w sprawie jej biografii wyłącznie podsycały zainteresowanie jej postacią.
Właściwie nazywała się Sonia Najman (albo Nejman), ale prawdziwe nazwisko to niejedyna wątpliwość przy odkrywaniu kulis życia aktorki. Ta wiąże się również z jej rokiem przyjścia na świat – 1906 lub 1908. Nie mamy również pewności, w której miejscowości to nastąpiło. Gwiazda powoływała się na wieś Sielachowskie, natomiast autor książki „Skazane na zapomnienie” Grzegorz Rogowski wskazał białostocki Wasilków.
Od samego początku możemy więc zauważyć, że losy Nory Ney są pełne niedopowiedzeń oraz sekretów. Nic zatem dziwnego, że w połączeniu ze zmysłowymi kreacjami na ekranie aktorkę nazywano w dwudziestoleciu polską Gretą Garbo. Artystka miała jeszcze jedną wspólną cechę ze skandynawską królową tajemnicy – niezależność. Nora Ney przeszła długą drogę, aby spełnić marzenia o wielkim ekranie. Sprzeciw rodziny zmusił ją do… ucieczki.
Buntowniczka
Nora Ney wychowywała się w rodzinie żydowskiego przedsiębiorcy. Jej matka zmarła przy porodzie, a z macochą łączyła ją trudna relacja, gdyż kobieta faworyzowała w domu swoją biologiczną córkę. Choć podlegała tradycyjnym metodom wychowawczym, to znalazła sposób na odwiedziny w kinie. Okazały się kluczowe w jej życiu – dziewczyna zapragnęła zostać jedną z gwiazd obserwowanych z fascynacją na ekranie. Opiekunowie mieli jednak inną wizję jej przyszłości.
Ojciec przyszłej aktorki postanowił, że wyda córkę za mąż – z korzyścią dla obu rodzin. Nora była podobno tak zrozpaczona, że próbowała odebrać sobie życie. W końcu postanowiła wziąć sprawy w swoje ręce i uciekła z domu. W późniejszych wywiadach lubiła powielać anegdotę, że uczyniła to pod osłoną nocy i… przez okno. Czy było to prawdą? Z pewnością pomogło w zbudowaniu jej legendy jeszcze za życia.
Początki nie były łatwe. Do Warszawy przybyła z 30 zł w kieszeni. Ney przyświecała jednak ambicja. „Jedynym moim marzeniem od lat najmłodszych było zostanie artystką: jeżeli dopięłam celu, zawdzięczam to jedynie mojej silnej woli i wytrwałości. Nie bacząc na energiczne protesty rodziny (co za skandal!), mimo kpin koleżanek i drwin najbliższych udałam się do filmu drogą najkrótszą – bo przez okno”, wspominała.
Tak odważny akt ze strony córki w końcu wzbudził uznanie jej ojca. Mężczyzna wspomógł przebywającą poza domem Norę finansowo, dzięki czemu ta mogła podjąć naukę sztuki aktorskiej pod okiem Wiktora Biegańskiego. W trakcie nauki przyjęła pseudonim artystyczny, który stał się wyznacznikiem nowego rozdziału jej życia.
Uroda życia
Jako Nora Ney w krótkim czasie zdobyła uznanie w kręgu twórców filmowych swą mimiką, a także unikalną aparycją. Po raz pierwszy wystąpiła w filmie „Gorączka złota” (1926) – dziś zaginionym. Rozgłos przyniosła jej niema komedia kryminalna „Czerwony błazen”, w której partnerowała legendarnemu Eugeniuszowi Bodo.
W kolejnym roku dwudziestoletnia Nora ugruntowała pozycję gwiazdy międzywojnia występem w pierwszej w polskiej kinematografii superprodukcji o wątkach sensacyjnych i melodramatu, w dodatku ze zdjęciami plenerowymi (w tym na otwartym Bałtyku) – „Zew morza”. Ney z sukcesem przeszła również przez przełom dźwiękowy. Jej uwodzicielski wokal doskonale podkreślił fatalny rys bohaterek doprowadzających mężczyzn do zguby.
Nie była pięknością w klasycznym rozumieniu, ale i tak zjednała sobie publiczność. W magazynie „Kino” pisano: „Wystarczy spojrzeć w jej przepyszne oczy, zobaczyć jeden uśmiech, który rozświetla całą twarz, wystarczy być w ciągu kilku sekund obserwatorem tej fizjonomii, by zrozumieć: Nora Ney nie jest ładna. Nora Ney jest czarująca”.
Jednocześnie Nora Ney pracowała na tytuł skandalistki. Podpuszczała prasę, aby wspominała o jej ekscentryzmie, podkolorowała liczne fakty z własnego życia i nie szczędziła soczystych wypowiedzi. Sporo mówiło się też o życiu uczuciowym aktorki. Jej pierwszym mężem był operator Seweryn Steinwurzel, z którym współpracowała przy wielu produkcjach. Rozwiedli się w 1934 roku. W krótkim czasie Ney odnalazła drugą miłość. Jej wybrankiem okazał się dziennikarz i producent Józef Fryd. Z drugiego małżeństwa w 1936 roku urodziła się jedyna córka gwiazd, Joanna.
Lata 30. XX wieku należały do Nory Ney. To wtedy triumfowała w tytułach „Głos pustyni” (1932) albo „Córka generała Pankratowa” (1934). Partnerowała największym amantom: od Aleksandra Żabczyńskiego przez Franciszka Brodniewicza do Kazimierza Junoszy-Stępowskiego (pierwszego „Znachora”).
Ze wspomnianym Eugeniuszem Bodo spotykała się na ekranie jeszcze wielokrotnie. Za kulisami łączyła ich przyjaźń. Jeszcze na planie „Gorączki złota” Bodo instruował ją w sprawie gestykulacji, uczył również Ney, jak wykonać aktorski makijaż, który sprawdzi się przy czarno-białej taśmie. Przedwojenna prasa szybko zaczęła rozpisywać się o ich rzekomym romansie. Czy łączyło ich coś więcej? Nie ma jednoznacznej odpowiedzi, ale z pewnością bliska więź między gwiazdorami przetrwała do tragicznych wydarzeń z 1939 roku.
Nad przepaścią
Wybuch II wojny światowej oznaczał nie tylko walkę o przetrwanie, ale też zwykle tragiczny koniec karier wielu znamienitych artystów II Rzeczpospolitej. Niektórzy angażowali się w walkę o ojczyznę, inni szukali schronienia poza granicami kraju. Wielu aktorów, jak zmarły w sowieckim łagrze Eugeniusz Bodo, znikało w tajemniczych okolicznościach, o których prawda po latach mrozi krew w żyłach. Zdarzało się, że znane nazwiska kolaborowały z wrogiem (np. niesławny Igo Sym).
W przypadku Nory Ney największy konflikt w dziejach ludzkości zakończył jej karierę na dobre. Po 1945 roku artystka chciała wrócić do zawodu, jednak powojenna rzeczywistość w Polsce naznaczona dominacją komunistycznej władzy, stanęła na przeszkodzie. Nie udało jej się również utrzymać na scenie.
Podczas wojny aktorka wraz z mężem i córką uciekli na wschód, do ZSRR. Józef Fryd został zesłany do gułagu, ale Norze udało się przetrwać na zesłaniu w Kazachstanie – podobno za sprawą obecnych w Związku Radzieckim kopii filmu z jej udziałem „Zew morza”. Wiedziała również, że jej drugie małżeństwo jest skończone. Nawiązała wówczas romans z rosyjskim architektem Stefanem Troitskim.
Niedługo po wojnie i niepowodzeniach w ojczyźnie zdecydowała się na emigrację do Stanów Zjednoczonych. Z powodu nieznajomości języka była skazana na prace dorywcze m.in. w fabryce lalek i jako opiekunka dzieci lub osób starszych. Jeszcze dwukrotnie stawała na ślubnym kobiercu – z psychiatrą Eugenem Braunem i przedsiębiorcą Leonem Friedlandem, z którym osiadła w słonecznej Kalifornii.
Więcej szczęścia w świecie filmu miała jej córka. Usamodzielniona w wieku 18 lat Joanna Ney działała w produkcji filmowej. Współpracowała z samym Stanleyem Kubrickiem i została członkinią Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej wręczającej każdego roku Oscary.
Za sprawą czwartego małżeństwa Nora Ney nie musiała martwić się o kwestie finansów. Bliscy do końca wspominali ją jako kobietę wielkiej elegancji i gorliwie dbającą o swoją urodą. Jeszcze podczas wojny słynęła z tego, że przed ucieczką do schronu musiała wykonać pełny makijaż. W Stanach Zjednoczonych Polka śledziła z zapartym tchem amerykańskie filmy, stając się wielką fanką tamtejszej królowej ekranu Bette Davis. Ostatnie lata życia Nory Ney naznaczyła choroba Alzheimera. Odeszła w 2003 roku.
Źródła:
- https://1943.pl/artykul/nora-ney-czyli-jak-zostac-gwiazda-przedwojennego-polskiego-kina/
- https://stare-kino.pl/nora-ney-przed-zejsciem-do-schronu-musiala-zrobic-makijaz/