Dorastał w skrajnej biedzie i trafił do poprawczaka. Później Louis Armstrong podbił świat
Louis Armstrong – dla jednych Satchmo, dla innych Pops – był kimś znacznie więcej niż tylko genialnym trębaczem. Muzyka nie była dla niego zawodem, lecz całym światem, w którym potrafił błyszczeć także jako charyzmatyczny wokalista jazzowy. To właśnie on spopularyzował scat – śpiew, który brzmi jak żywy instrument i potrafi porwać tłum od pierwszej nuty. Jakie utwory przyniosły mu nieśmiertelną sławę? Co sprawiło, że stał się ikoną wykraczającą daleko poza jazz? I jak wyglądały ostatnie chwile „najwybitniejszego trębacza wszechświata” – gdzie i kiedy odszedł? Oto historia Louisa Armstronga, która zaskakuje bardziej, niż można się spodziewać.
- Nieznana data urodzenia Louisa Armstronga
- Droga Armstronga do jazzowej sławy
- Skład Hot Five i przełomowe nagrania
- Louis Armstrong: Hot Seven i wokalny przełom
- Louis Armstrong: światowa sława i trasy
- Zaskakujące fakty z życia Louisa Armstronga
Nieznana data urodzenia Louisa Armstronga
Louis Armstrong przez lata powtarzał, że przyszedł na świat 4 lipca 1900 roku. Dopiero w połowie lat 80. XX wieku ustalono, że jego prawdziwa data urodzenia to 4 sierpnia 1901 roku – badacze dotarli do tej informacji dzięki analizie dokumentów chrztu. Przyszła legenda jazzu urodziła się w Nowym Orleanie jako syn Mary Albert i Williama Armstronga. Dom, w którym dorastał Louis, był skrajnie biedny. Dzieciństwo upływało mu więc w niedostatku, a do tego chodził do Fisk School – szkoły dla chłopców przyjmującej wyłącznie czarnoskóre dzieci.
Równolegle Armstrong łapał dorywcze zajęcia u rodziny litewskich Żydów Karnoffskich, żeby zdobyć choć trochę pieniędzy. Z czasem zaczął ich traktować jak najbliższych – to oni go dokarmiali, wspierali i otaczali opieką. Gdy miał 11 lat, porzucił szkołę. Później coraz częściej wpadał w kłopoty, aż w końcu trafił do zakładu poprawczego. Po pewnym czasie dołączył do kwartetu chłopców śpiewających na ulicach za drobne. Najpierw grał na kornecie, ucząc się pod okiem swojego pierwszego mentora, Petera Davisa. 14 czerwca 1914 roku Armstrong wyszedł z poprawczaka i od razu zaczął rozglądać się za pracą jako muzyk – ostatecznie znalazł ją w sali tanecznej Henry’ego Ponce’a.
Droga Armstronga do jazzowej sławy
W 1918 roku Armstrong dołączył w Nowym Orleanie do orkiestry dętej Fate Marable, grającej na pokładzie S.S. Sidney. Z czasem występował także na innych wycieczkowych statkach rzecznych. Podróżując z zespołem Marable’a, krok po kroku zbierał sceniczne doświadczenie i uczył się dyscypliny pracy muzyka. Wraz z kolejnymi koncertami rosła jego pewność siebie, a talent nabierał wyrazistości. Gdy skończył 20 lat, opanował płynne czytanie nut. Szybko stał się jednym z pierwszych jazzmanów, którzy budowali długie, rozbudowane solówki na trąbce. Właśnie wtedy zaczął mocniej zaznaczać własny charakter i współtworzyć nowy język jazzu.
W 1922 roku Louis Armstrong przeniósł się do Chicago na zaproszenie Joe „King” Oliviera. Dołączył do jego formacji Creole Jazz Band i wreszcie zaczął zarabiać na tyle, by zrezygnować z przypadkowych, dorywczych zajęć. Creole Jazz Band błyskawicznie wyrósł na jeden z najważniejszych zespołów jazzowych w Chicago. To z nimi Armstrong nagrał swoje pierwsze utwory, grając wówczas na kornecie. W 1924 roku Armstrong i Joe „King” Oliver zakończyli współpracę w zgodzie, bez konfliktów.
Wkrótce potem Louis otrzymał propozycję wyjazdu do Nowego Jorku, by rozpocząć występy z orkiestrą Fletchera Hendersona. Przesiadł się wtedy na trąbkę, aby lepiej przebić się brzmieniem w dużym składzie. Początkowo dopasował się do stylu Hendersona, imponując swobodą na nowym instrumencie. Szybko jednak jego emocjonalna, dynamiczna gra zaczęła wpływać na resztę muzyków, którzy coraz częściej podążali za jego rytmem i frazowaniem. Na koncertach przybywało słuchaczy, chcących usłyszeć właśnie jego partie. W 1925 roku Louis Armstrong wrócił do Chicago i założył zespół Hot Five.
Skład Hot Five i przełomowe nagrania
W zespole powołanym do życia przez Armstronga występowali:
- Kid Ory – puzon
- Johny Dodd – klarnet
- Johnny St. Cyr – banjo / gitara
- Lil Armstrong – fortepian
- Louis Armstrong – trąbka
Do najgłośniejszych nagrań Hot Five należały Cornet Chop Suey, Hotter Than That oraz Potato Head Blues. Każde z nich przyciągało uwagę porywającymi, pełnymi energii solówkami Armstronga. Właśnie wtedy trębacz mógł wreszcie bez ograniczeń dopracować własny język jazzu — styl, który w krótkim czasie stał się rozpoznawalny na całym świecie. Niewiele później Armstrong zdobył sławę także jako wokalista. Zaczął śpiewać techniką, którą z czasem nazwano scat, czyli głosowym naśladowaniem brzmienia instrumentów. Jeden z jego pierwszych przykładów scatu pojawił się w nagraniu Hot Five „Heebie Jeebies” (1926 rok). Utwór okazał się tak wielkim hitem, że formacja błyskawicznie urosła do rangi najsłynniejszego zespołu jazzowego w historii Stanów Zjednoczonych.
Louis Armstrong: Hot Seven i wokalny przełom
W pierwszych miesiącach 1927 roku Louis Armstrong powołał do życia formację Hot Seven – rozbudowaną wersję Hot Five, w której składzie pojawili się perkusista Al „Baby” Dodds oraz tubista Pete Briggs. Na puzonie Kid Ory’ego zastąpił natomiast John Thomas. Zespół nagrał jeszcze dziewięć płyt i co istotne – każda z nich zdobyła w Stanach Zjednoczonych dużą popularność. W 1929 roku Armstrong przeniósł się z powrotem do Nowego Jorku, gdzie zaczął występować w musicalach i brał udział w rozmaitych produkcjach scenicznych.
Najbardziej ceniony trębacz w USA odnosił sukcesy nie tylko jako instrumentalista, lecz także jako wokalista. Jego legendarna interpretacja „Stardust” Hoagy’ego Carmichaela do dziś uchodzi za jedną z najlepszych, jakie kiedykolwiek zarejestrowano. Nagrania Armstronga – zarówno autorskie, jak i te tworzone na nowo w formie coverów – wyróżniały się przede wszystkim scatami, które po latach wciąż inspirują i są powtarzane przez kolejnych śpiewaków. Tak jak jego gra na trąbce wyznaczała standardy, tak i charakterystyczne zabiegi wokalne Armstronga stały się muzycznym wzorcem, wielokrotnie naśladowanym przez następne pokolenia twórców jazzu.
Louis Armstrong: światowa sława i trasy
Louis Armstrong przeprowadził się do Los Angeles w 1930 roku. Występował w tamtejszym Cotton Club, szybko zdobywając uwagę hollywoodzkiej publiczności i ludzi z branży filmowej. Już rok później wrócił do Chicago, a następnie zajrzał do rodzinnego Nowego Orleanu. To właśnie tam wspierał lokalną drużynę baseballową Armstrong’s Secret 9. Armstrong odegrał kluczową rolę w odrodzeniu jazzu, który w czasie wojny zszedł na dalszy plan. Z czasem stał się najważniejszym i najbardziej rozpoznawalnym jazzmanem swojej epoki.
W latach pięćdziesiątych Armstrong urósł do rangi amerykańskiej ikony i kulturalnego ambasadora, gromadząc ogromną, międzynarodową publiczność. W kolejnej dekadzie koncertował m.in. w Ghanie i Nigerii, a później także w wielu krajach Europy. W 1959 roku, podczas pobytu we Włoszech, przeszedł zawał serca i musiał zwolnić tempo. Po dłuższej przerwie wrócił do studia i w 1964 roku nagrał najlepiej sprzedający się album „Hello, Dolly!”. Tym nagraniem potrafił nawet zepchnąć z czołówki list przebojów The Beatles.
Armstrong nie rezygnował z występów nawet wtedy, gdy dawno przekroczył sześćdziesiątkę. Grał w Afryce, Europie i Azji, a świat coraz częściej mówił o nim „Satchmo”. W 1968 roku jego zdrowie zaczęło wyraźnie się pogarszać. Dokuczały mu nawracające bóle serca, które ostatecznie zmusiły go do zakończenia koncertowania. Mimo to w 1970 roku wyruszył jeszcze w kolejną trasę dookoła świata – po której znów przeszedł atak serca. Louis zmarł we śnie na zawał 6 lipca 1971 roku. Wybitnego jazzmana pochowano na cmentarzu we Flushing (Queens, Nowy Jork). W ostatnim pożegnaniu uczestniczyli m.in. Ella Fitzgerald, Bing Crosby, Harry James i Frank Sinatra.
Zaskakujące fakty z życia Louisa Armstronga
- Muzycy i najbliżsi znajomi Louisa mówili na niego zwykle „Pops”. To przezwisko wzięło się z tego, że Armstrong często zapominał ludzkie nazwiska — gdy nie mógł sobie kogoś przypomnieć, zwracał się po prostu: „Pops”.
- Armstrong występował w Brick House w Luizjanie, kiedy poznał Daisy Parker (prostytutkę). Wdał się z nią w romans i wielokrotnie do niej wracał. Niedługo później poślubił kobietę i adoptował 3-letniego chłopca z niepełnosprawnością intelektualną. Louis opiekował się synem aż do końca życia.
- Drugą żoną Armstronga została Lil Hardin, pianistka Joe „King” Oliviera. Trzecią była Alpha Smith, a czwartą (i ostatnią) Lucille Wilson — piosenkarka z nowojorskiego Cotton Club. Z czwartą żoną muzyk pozostał do swojej śmierci. Żadne z małżeństw Armstronga nie doczekało się dzieci.
- Armstrong słynął z donośnego głosu i magnetycznej, charyzmatycznej osobowości. Jego autobiografia irytowała część biografów i historyków, bo Louis miał skłonność do koloryzowania i opowiadania zmyślonych anegdot.
- Armstrong zmagał się z uszkodzeniami warg spowodowanymi grą na trąbce. Winny był dość agresywny styl oraz wąskie ustniki. W latach 30. nabawił się tak poważnego owrzodzenia, że musiał zrobić roczną przerwę od grania.
- Przezwisko „Satchmo” to skrót od „Satchelmouth” (ang. „workowate usta”). Podobno wzięło się stąd, że jazzman miał wyjątkowo duże usta.
- Louis Armstrong był akceptowany przez białe społeczeństwo — zarówno na scenie, jak i poza nią. W realiach wojennych tamtych czasów było to dla czarnoskórego artysty prawdziwą rzadkością.
- Przez większą część życia Armstrong palił marihuanę. W 1930 roku spędził dziewięć dni w więzieniu po aresztowaniu za posiadanie narkotyków.
- Jazzman często pisał w trakcie tras koncertowych. Utrzymywał korespondencję z ludźmi z całego świata, wracając do tematów, które najbardziej go wciągały. Chętnie stukał na maszynie lub notował na czym popadnie — o muzyce, seksie, ulubionych potrawach, wspomnieniach z dzieciństwa, marihuanie i sposobach na zachowanie zdrowia. W jego wydaniu były to… środki przeczyszczające.
Źródła:
- Louis Armstrong: Moje lata w Nowym Orleanie, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Warszawa 1974
- Terry Teachout: POPS. Biografia Louisa Armstronga, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2011