Myszka miała nazywać się zupełnie inaczej. Tak narodziła się legenda Disneya
Nazwisko Walt Disney kojarzy niemal każdy — ale mało kto wie, jak kręta i ryzykowna była droga do tego, by stało się synonimem magii. Zaczynał jako młody rysownik w Chicago, bez pewności, czy jego pomysły w ogóle znajdą odbiorców. Potem pojawiły się postacie, które miały „przetrwać chwilę”, a zostały z nami na pokolenia. Wreszcie narodziło się filmowe imperium i miejsce, które początkowo brzmiało jak szalony sen: Disneyland. Co dokładnie wydarzyło się po drodze — jakie decyzje, porażki i przełomy ukształtowały Disneya i na zawsze zmieniły rozrywkę? W dalszej części poznasz kulisy jego historii, kluczowe osiągnięcia, najważniejsze filmy i wpływ, którego skali wciąż nie da się przecenić.
- Młodość Walta Disneya: początki kariery
- Jak Disney zbudował studio w Hollywood
- Największe sukcesy Walta Disneya (1928–1950)
- Disneyland: od budowy do światowego hitu
- Ostatnie lata życia Walta Disneya
Młodość Walta Disneya: początki kariery
Walt Disney, czyli Walter Elias „Walt” Disney, przyszedł na świat 5 grudnia 1901 roku w chicagowskiej dzielnicy Hermosa. Był czwartym synem Eliasa Disneya oraz Flory z domu Call. Kiedy Walter miał 4 lata, cała rodzina przeniosła się na wiejską farmę w stanie Missouri. To właśnie tam odkrył w sobie pasję do rysowania, która z czasem wciągała go coraz mocniej. Regularnie ćwiczył, przerysowując karykatury z pierwszych stron gazet, a z biegiem lat coraz swobodniej sięgał też po akwarele i kredki. Pod koniec 1909 roku rozpoczął naukę w Park School razem z młodszą o 2 lata siostrą Ruth. Niedługo później rodzice Walta sprzedali farmę.
W 1911 roku Disneyowie przeprowadzili się do Kansas City w Missouri. Młody Walt trafił wtedy do Benton Grammar School, gdzie poznał Waltera Pfeiffera. Kolega ze szkoły pasjonował się teatrem i skutecznie zarażał Disneya ciekawością świata filmu. Walt uczył się w Benton Grammar do 1917 roku, a równolegle zaczął uczęszczać na sobotnie zajęcia w Kansas City Art Institute, na których doskonalił rysowanie kreskówek. Później zapisał się do McKinley High School i został rysownikiem szkolnej gazety. Najczęściej tworzył tam patriotyczne ilustracje związane z I wojną światową.
W 1918 roku Walt Disney postanowił dołączyć do armii USA. Chciał walczyć, ale był zbyt młody, by trafić na front przeciwko Niemcom, dlatego jego zgłoszenie odrzucono. Walter Elias nie odpuścił – sfałszował datę urodzenia i we wrześniu 1918 roku wstąpił do Czerwonego Krzyża jako kierowca karetki. Na boku ambulansu często rysował karykatury, zamieniając pojazd w ruchomą „galerię” swoich pomysłów. Część prac publikował także w wojskowej gazecie Stars and Stripes. Do Kansas City wrócił w październiku 1919 roku i wkrótce rozpoczął pracę w Pesmen-Rubin Commercial Art Studio jako praktykant-artysta, przygotowując ilustracje do reklam oraz programów teatralnych.
Jak Disney zbudował studio w Hollywood
Kiedy firma, w której Disney odbywał praktyki, zbankrutowała, razem z przyjacielem Ubem Iwerksem postanowił spróbować sił na własną rękę. Ich pierwsze studio nie zdołało jednak przyciągnąć wielu zleceń. Żeby „rozkręcić” interes, Walt wraz z Iwerksem podjął dodatkową pracę w Kansas City Film Ad Company, tworząc reklamy z wykorzystaniem animacji. Temat szybko go wciągnął, choć prywatnie wciąż najbardziej cenił klasyczne, rysowane kreskówki. Wypożyczył książkę o animacji i pracy z kamerą, a potem zaczął testować różne rozwiązania w domu. Z czasem doszedł do wniosku, że animacja ma ogromny potencjał — i że właśnie w tym kierunku powinien iść dalej.
Wkrótce potem Walt Disney uruchomił kolejną firmę, tym razem wspólnie z Fredem Harmanem — rysownikiem poznanym w Kansas City Film Ad Company. Studio miało już pierwszych klientów, ale wpływy wciąż były zbyt małe, by utrzymać nowe przedsięwzięcie Disneya i Harmana. Spółka przetrwała niespełna rok, a Walter zabrał się za mozolną pracę nad produkcją „Alicji w Krainie Czarów”. Następnie przeniósł się do Hollywood (lipiec 1923 rok). Próbował sprzedać swoją „Alicję”, choć początkowo nie potrafił przebić się jako reżyser. Kiedy aspirujący producent był już blisko rezygnacji, przełomem okazało się nawiązanie współpracy z nowojorską dystrybutorką filmową Margaret J. Winkler.
Niedługo później Walt Disney połączył siły z bratem, Royem Oliverem Disneyem, który również miał doświadczenie w branży filmowej. Wspólnie uruchomili niewielkie Disney Brothers Studio (Burbank, Kalifornia), które z czasem przekształciło się w słynne The Walt Disney Company. Walt zaczął też ściągać do siebie sprawdzonych współpracowników z wcześniejszych lat — w tym Uba Iwerksa, którego namówił do opuszczenia Kansas City i przeprowadzki do Hollywood.
Na początku 1925 roku Walt Disney zaproponował pracę rysowniczce Lillian Marie Bounds. W lipcu tego samego roku wzięli ślub. Ich małżeństwo uchodziło za wyjątkowo udane, choć Lillian nie pociągał blask Hollywood. Wraz z rozwojem kariery męża wolała pozostawać w cieniu, prowadzić dom i wspierać Walta w kolejnych projektach. Doczekali się dwóch córek — Diane i Sharon, przy czym Sharon została adoptowana.
Największe sukcesy Walta Disneya (1928–1950)
Życiorys Walta Disneya z roku na rok stawał się coraz bardziej imponujący, a wraz z kolejnymi projektami przychodziły następne przełomy. Ułóżmy najważniejsze momenty w kolejności, by łatwiej zobaczyć, jak krok po kroku budował swoją legendę.
1928 rok – Walt Disney wspólnie z Ubem Iwerksem stworzyli postać Myszki Miki. Dokładne źródło inspiracji do dziś nie jest całkiem jasne. Początkowo bohater miał nazywać się Mortimer Mouse, jednak Lillian uznała tę nazwę za zbyt „nadętą”. To właśnie żona Disneya zaproponowała prostsze i bardziej chwytliwe „Miki”. Iwerks dopracował wstępne szkice Walta, dzięki czemu późniejsza animacja stała się znacznie łatwiejsza. Sam Disney użyczył postaci głosu, stając się jej pierwszym dubbingiem. Ub nadał Mikiemu wygląd, a Walt – charakter. Tak narodziła się Myszka Miki, która w 1932 roku przyniosła Disneyowi Oscara. Wkrótce dołączyli też Kaczor Donald i pies Pluto (obie postacie w 1934 roku).
1933 rok – reżyser zrealizował krótkometrażową animację „Trzy małe świnki”, uznawaną za jedną z najbardziej udanych produkcji tego typu w historii, co przełożyło się na kolejne wyróżnienie. Sukces napędził rozwój studia The Walt Disney Company – zespół urósł do niemal 200 pracowników.
1935 rok – Walt Disney podpisał umowę z Columbia Pictures na dystrybucję kreskówek z Myszką Miki. Popularność bohatera rosła błyskawicznie, a jego rozpoznawalność zaczęła wykraczać daleko poza Stany Zjednoczone.
1937 rok – Walter wyprodukował „Królewnę Śnieżkę i siedmiu krasnoludków”, a na jego konto trafiły kolejne nagrody (w tym honorowy Oscar). „Królewna Śnieżka” w mgnieniu oka stała się największym kinowym hitem 1938 roku.
1940 rok – Walt Disney stworzył pełnometrażową animację „Fatnazja”, za którą w 1941 roku również odebrał honorowego Oscara. Film nie został jednak przyjęty tak entuzjastycznie, jak oczekiwano, dlatego bracia Disney zaczęli ciąć wynagrodzenia. To doprowadziło do pięciotygodniowego strajku animatorów, który zatrzymał m.in. prace nad „Dumbo”. Niedługo po udanej premierze przygód słonika wybuchła II wojna światowa.
1942 rok – w tym czasie powstał animowany film „Bambi”, w którym cały dubbing ograniczał się do zaledwie 800 słów. Pod koniec lat czterdziestych produkcja krótkometrażówek Disneya zaczęła wyraźnie słabnąć. Zbiegło się to z rosnącą siłą konkurencji, zwłaszcza studia Warner Bros.
1948 rok – Walt Disney zapoczątkował serię cenionych filmów przyrodniczych i dokumentalnych. W 1953 roku zdobył Oscara za The Living Desert, The Alaskan Eskimo, Water Birds oraz Toot, Whistle, Plunk and Boom.
1950 rok – Walt Disney wyprodukował animowany film „Kopciuszek”, pierwszy pełnometrażowy tytuł animowany po 8-letniej przerwie. Po sukcesie „Kopciuszka” Walter wrócił do regularnej produkcji długich animacji (m.in. „Piotrusia Pana” w 1953 roku).
Łącznie filmowiec zdobył 26 statuetek przy 59 oscarowych nominacjach. Do kolekcji dołączyły też nagrody Emmy – i to nie jedna, lecz aż siedem. Po serii spektakularnych triumfów Walt Disney uznał, że czas pójść o krok dalej i rozwinąć przedsięwzięcie na znacznie większą skalę. Właśnie wtedy coraz poważniej zaczął myśleć o budowie własnego parku rozrywki.
Disneyland: od budowy do światowego hitu
Budowa Disneylandu ruszyła w lipcu 1954 roku, a już po niespełna 12 miesiącach park przyjął pierwszych gości. Uroczyste otwarcie transmitowano w telewizji – relację obejrzało nawet 70 milionów widzów na całym świecie. Każda z atrakcji nawiązywała do filmów studia The Walt Disney Studio. Co ciekawe, w kalifornijskim Disneylandzie Walt miał nawet własny apartament przy Main Street.
Do dziś Disneyland przyciąga miliony odwiedzających z różnych zakątków globu – szacunki mówią o ok. 14 milionach turystów rocznie. Po alejkach spacerują bohaterowie znani z animacji Disneya, odbywają się widowiska i parady, a na gości czekają rollercoastery, karuzele oraz mnóstwo atrakcji zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Na świecie powstało dotąd łącznie 6 Disneylandów: dwa w Stanach Zjednoczonych, jeden w Europie i trzy w Azji.
Równolegle z pracami nad Disneylandem Walt Disney angażował się w wiele innych przedsięwzięć. W 1960 roku pełnił funkcję przewodniczącego Komitetu Widowisk podczas Zimowych Igrzysk Olimpijskich, a także nadzorował i produkował kolejne projekty filmowe oraz telewizyjne, w tym „Mary Poppins”. Wspierał również rozwój takich tytułów jak „Księga dżungli” i „Kubuś Puchatek”.
Ostatnie lata życia Walta Disneya
Walt Disney od czasów I wojny światowej był zapalonym, nałogowym palaczem. Nie sięgał po papierosy z filtrem — częściej wybierał fajkę, szczelnie wypełnioną tytoniem. W 1966 roku u twórcy zdiagnozowano raka płuc. 15 grudnia tego samego roku artysta zmarł w wyniku zatrzymania akcji serca. Ciało Walta Disneya zostało skremowane i złożone na cmentarzu Forest Lawn Memorial Park w Glendale (Kalifornia).
Po śmierci Walta Disneya studio nie przerwało pracy — kontynuowało i do dziś kontynuuje produkcję filmów animowanych oraz wielu innych projektów, stając się największym na świecie konglomeratem medialnym pod względem przychodów. Symbolem firmy została Myszka Miki – pierwsza wspólna postać stworzona przez dwóch najbliższych współpracowników i przyjaciół, Uba Iwerksa i Walta Disneya.
Źródła:
- Bob Thomas: Walt Disney. Potęga marzeń, Wydawnictwo Dream Books, Warszawa 2014
- Piotr Napierała: Walt Disney. Wizjoner z Hollywood. Narodziny legendy, Wydawnictwo Łukasz Tomys Publishing, Warszawa 2019