Prosił o jej rękę, ale dostał odmowę. Gdy zdobył Kijów, okrutnie zemścił się na Przedsławie

Opublikowano: 21.07.2026Autor: Mariusz SampDrukujUdostępnij

Pierwszy król Polski żenił się nie raz – a każda z jego żon przybywała z innego świata, niosąc ze sobą polityczne układy, tajemnice i konsekwencje, o których rzadko się mówi. Najwięcej śladów w źródłach pozostawiła jednak trzecia małżonka Bolesława Chrobrego, Emnilda – kobieta, z którą spędził blisko trzy dekady i która mogła mieć znacznie większy wpływ na jego życie, niż sugerują szkolne opowieści. Bo za wizerunkiem władcy-legendy kryje się też mroczniejsza wersja historii: część przekazów obciąża Chrobrego czynem, którego nie da się usprawiedliwić – gwałtem na ruskiej księżniczce Przedsławie.

1. Pierwsze żony Bolesława Chrobrego i Bezprym
2. Emnilda i Oda: żony Bolesława Chrobrego
3. Wyprawa Chrobrego na Kijów i skandal 1018 r.

Pierwsze żony Bolesława Chrobrego i Bezprym

Pierwszy ślub Bolesława Chrobrego datuje się na okolice 984 roku. Jego żoną została córka margrabiego Rygdaga, której imienia źródła nie zachowały. Spośród kronikarzy wspomniał o niej wyłącznie saski dziejopis Thietmar. To on zanotował, że przyszły król Polski odesłał małżonkę z powrotem na dwór jej ojca — miało to nastąpić już po roku lub dwóch od ceremonii. Thietmar nie odnotował też ani słowem narodzin potomstwa z tego związku, co sugeruje, że dzieci po prostu nie było.

Jak przypuszczają genealodzy, około 986 roku piastowski władca związał się z kobietą pochodzącą z Węgier. O drugiej żonie Bolesława Chrobrego wiemy równie niewiele, a kluczowe wiadomości ponownie zawdzięczamy Thietmarowi.

Do dziś badacze spierają się, z jakiego rodu wywodziła się ta Węgierka. Część uczonych uważała, że mogła być córką węgierskiego księcia Gyuli, ale nie ma co do tego pełnej pewności. Tak czy inaczej, podzieliła los pierwszej żony Chrobrego — jej małżeństwo z Piastem przetrwało najwyżej niewiele ponad rok. W tym krótkim czasie urodziła jednak syna, Bezpryma. Jako pierworodny potomek Chrobrego mógł w przyszłości odegrać znaczącą rolę w dziejach państwa polskiego, lecz ostatecznie historia potoczyła się inaczej.

Emnilda i Oda: żony Bolesława Chrobrego

Trzecią małżonką Bolesława Chrobrego była Emnilda, pochodząca z kręgu Połabian. O jej matce źródła milczą. Wiadomo natomiast, że ojcem Emnildy był Dobromir, którego Thietmar określił mianem „czcigodnego księcia”. To wyjątkowo przychylne sformułowanie, zwłaszcza że ów kronikarz zazwyczaj przedstawiał Słowian w niekorzystnym świetle, co widać w różnych fragmentach jego dzieła.

Emnilda urodziła Chrobremu pięcioro dzieci. W 990 roku przyszedł na świat Mieszko, przyszły król Polski. W tym samym roku albo nieco wcześniej urodziła się także córka, której imienia nie znamy — później została ksienią w jednym z polskich klasztorów. Wkrótce potem Emnilda powiła jeszcze dwie córki, wydane za mąż odpowiednio na Rusi i w Rzeszy. Około roku 1000 urodził się ostatni z jej znanych synów, Otton. Niewiele o nim wiadomo; pojedyncze, urywkowe informacje z końca jego życia pojawiają się w kilku niemieckich przekazach. Pewne jest tylko jedno: zmarł w 1033 roku.

Sama Emnilda odeszła między 1016 a 1017 rokiem. Nie wiemy, jak Bolesław przeżył tę stratę. Możliwe, że jej śmierć bardzo nim wstrząsnęła — wiele wskazuje na to, że darzył żonę prawdziwym uczuciem. Emnilda pojawiała się przy ważniejszych wydarzeniach politycznych, a w przekazach zapisała się jako kobieta dojrzała i wrażliwa na los słabszych. Najstarszy polski kronikarz opowiada, jak niewymieniona z imienia żona Bolesława — najczęściej utożsamiana właśnie z Emnildą — miała ratować przed zgubą ludzi skazanych przez władcę, pochodzących z różnych rodów. Można by uznać taki obraz za literacki motyw, chętnie wykorzystywany przez średniowiecznych dziejopisów. Tyle że podobny portret Emnildy odnajdujemy także u Thietmara. A tego kronikarza trudno podejrzewać o zmyślanie i dopisywanie całkiem nieprawdopodobnych epizodów.

Na początku lutego 1018 roku polski władca poślubił Odę, córkę margrabiego Miśni Ekkeharda. Jej matką była Swanhilda, córka saskiego księcia Hermana Billunga. Małżeństwo Bolesława i Ody było gwarancją pokoju polsko-niemieckiego zawartego chwilę wcześniej w Budziszynie (30 stycznia 1018 roku). Jedynym autorem, który zostawił o Odzie wyraźniejsze wzmianki, jest wielokrotnie przywoływany biskup Merseburga, Thietmar. Oda urodziła Chrobremu córkę Matyldę (w 1035 roku na krótko została ona narzeczoną Ottona ze Schweinfurtu, księcia szwabskiego). Co stało się z Odą później — nie wiadomo. Nie da się też rozstrzygnąć, czy dożyła najważniejszego momentu w życiu męża: koronacji w 1025 roku.

Wyprawa Chrobrego na Kijów i skandal 1018 r.

Na losach i późniejszej ocenie rządów Bolesława Chrobrego mocno odcisnęły się wydarzenia z 1018 roku. To wtedy syn i następca Mieszka I wyruszył na Ruś. 14 sierpnia wkroczył do Kijowa w atmosferze zwycięstwa. Miasto nie stawiało oporu, bo ówczesny władca Rusi, Jarosław Mądry, wcześniej został przez Bolesława rozbity w przygranicznej bitwie nad Bugiem.

Kijowianie w 1018 roku znaleźli się całkowicie w rękach piastowskiego wodza, który w zdobytym ośrodku mógł pozwolić sobie na niemal wszystko. Podobnie zachowywali się jego wojowie, tradycyjnie spragnieni łupów. Wśród zdobyczy Chrobrego miała znaleźć się Przedsława, siostra Jarosława. O jej rękę Bolesław zabiegał już wcześniej, jeszcze przed małżeństwem z Odą, wysyłając na dwór kijowski specjalne poselstwo. Zabiegi te nie przyniosły jednak rezultatu. Teraz, gdy Jarosława nie było w pobliżu, Chrobry mógł zbliżyć się do Przedsławy bez przeszkód. Według przekazu Anonima zwanego Gallem ruska księżniczka miała zostać przez niego zgwałcona. Z kolei latopis ruski, opisując tę historię, nazwał Bolesława „starym wszetecznikiem”.

Ten sam kronikarz wspominał również, że po opuszczeniu Kijowa Bolesław Chrobry uprowadził Przedsławę do Polski. Niestety tej wiadomości nie potwierdzają inne źródła. Dlatego wniosek, że księżniczka została jego nałożnicą, pozostaje niepewny.

Źródła:

Balzer O., Genealogia Piastów, wprowadzenie J. Tęgowski, Kraków 2005.

1. Jasiński K., Rodowód pierwszych Piastów, posłowie T. Jasiński, Poznań 2004.
2. Kollinger K., Polityka wschodnia Bolesława Chrobrego Warszawa 2014.
3. Nogal A., Przedsława Włodzimierzówna – ostatnia żona Bolesława Chrobrego [https://historia.org.pl/2019/01/16/przedslawa-wlodzimierzowna-ostatnia-zona-boleslawa-chrobrego; dostęp: 17.11.2020].
4. Poczet władczyń Polski, red. B. Czwojdrak, Kraków 2017.
5. Rosik S., Bolesław Chrobry i jego czasy, Wrocław 2001.
6. Skiendziul S., Kobiety – ofiary kapitulacji, na przykładzie Romildy, Rognedy, Przedsławy i innych anonimowych niewiast napastowanych przez Krzyżaków, [w:] Kapitulacje w dziejach wojen, red. A. Niewiński, Oświęcim 2017.
7. Sroka S. A., Żony i nałożnice Bolesława Chrobrego [https://opinie.wp.pl/zony-i-naloznice-boleslawa-chrobrego-6126020013446785a; dostęp: 17.11.2020].
8. Strzelczyk J., Bolesław Chrobry, Poznań 2003.
9. Śliwiński B., Bezprym, pierworodny syn pierwszego króla Polski (986–zima/wiosna 1032), Kraków 2014.
10. Śliwiński B., Kronikarskie niedyskrecje czyli życie prywatne Piastów, Gdańsk 2004.
11. Urbański M., Poczet królowych i żon władców polskich, Warszawa 2006.
12. Wasilewski T., Pochodzenie Emnildy, trzeciej żony Bolesława Chrobrego, a geneza polskiego władztwa na Morawach, „Kwartalnik Historyczny” 94 (1987), 2.
13. Żylińska J., Piastówny i żony Piastów, Warszawa 1969.