Mieszko przyjął chrzest dla Dobrawy? Za tą decyzją kryło się coś więcej
O Dobrawie (Dąbrówce) wiemy zaledwie tyle, ile zostawili po sobie trzej kronikarze — Czech, Niemiec i Polak: Kosmas z Pragi, Thietmar oraz Anonim zwany Gallem. Każdy z nich patrzył na nią inaczej, każdy podkreślał coś innego… a między wierszami kryje się historia, która potrafi zaskoczyć. Jaki portret księżnej wyłania się z tych relacji? Kim była naprawdę jako żona Mieszka I — podporą, inspiracją, a może politycznym narzędziem? Czy władca mógł być z niej dumny, czy raczej miał powody do rozczarowania? I przede wszystkim: jak wielki wpływ miała na wydarzenia, które zmieniły bieg dziejów? Właśnie na te pytania odpowie dalsza część artykułu.
- Dobrawa: tajemnice czeskiej księżniczki
- Dobrawa i Mieszko: ślub i chrzest Polski
- Życie Dobrawy w Polsce: rodzina i wpływy
Dobrawa: tajemnice czeskiej księżniczki
Dobrawa wywodziła się z Czech. Genealodzy przyjmują, że przyszła na świat około 930 roku, czyli mniej więcej wtedy, gdy urodził się jej późniejszy mąż – Mieszko I.
Jej ojcem był czeski książę Bolesław I Srogi. Imienia ani pochodzenia matki Dobrawy nie znamy. O dzieciństwie i młodości księżniczki nie zachowało się właściwie nic pewnego. Takie szczegóły rzadko trafiały do ówczesnych kronik i zapisków. Możliwe jednak, że odebrała solidne wykształcenie, jak bywało w przypadku części księżniczek w tamtej epoce.
Najbardziej konkretną informacją pozostaje fakt, że Dobrawa zmarła w 977 roku. Właśnie pod tą datą dziekan praski Kosmas zanotował: „Zmarła Dąbrówka, która ponieważ była nad miarę bezwstydna, kiedy poślubiła księcia polskiego, będąc już kobietą podeszłego wieku, zdjęła ze swej głowy zawój i nałożyła panieński wianek, co było wielkim głupstwem tej kobiety”. Z tej relacji widać wyraźnie, że Kosmas nie pałał do Dobrawy sympatią. Być może obciążał jej rodzinę winą za śmierć brata Bolesława – św. Wacława. Także XIV-wieczny kronikarz Jan Długosz nie był wobec niej życzliwy. Pisał, że czeska księżniczka „nie zawijała głowy w latach starszych, ale na wzór dziewic występowała strojna w przepaskę i wieniec”. Ile w tych oskarżeniach jest prawdy, dociekliwy czytelnik zapewne już się nie dowie. Brakuje źródeł, które pozwoliłyby tę zagadkę jednoznacznie rozstrzygnąć.
Dobrawa i Mieszko: ślub i chrzest Polski
W 965 roku Dobrawa wyruszyła do Polski. Jedna z opowieści głosi, że władca kraju wyszedł jej naprzeciw na pograniczu, w Hradcu, gdzie miało dojść do uroczystego powitania. Wkrótce potem zawarto małżeństwo. Dawniejsi historycy sądzili, że ślub odbył się po czeskiej stronie, najpewniej w Pradze. Pojawiają się jednak i takie głosy, że ceremonię oglądali przede wszystkim mieszkańcy Polski — w jakimś dziś nie do ustalenia grodzie na terenie Wielkopolski.
Związek Dobrawy i Mieszka, pierwszych Piastów, miał przede wszystkim charakter polityczny. Poprzedziło go polsko-czeskie porozumienie, które badacze najczęściej datują na 964 rok. Zgodnie z ustaleniami — jak argumentują historycy — Mieszko I zobowiązał się do przyjęcia chrztu, ponieważ wówczas pozostawał jeszcze poganinem. Bolesław Srogi miał z kolei przyrzec wsparcie zbrojne w konflikcie Mieszka z Wieletami. Warto podkreślić, że układ został zrealizowany przez obie strony: Mieszko rzeczywiście przyjął chrzest, a czeski książę wsparł sojusznika w wojnie z poganami w 967 roku.
Źródła wskazują, że chrzest Polski nastąpił w 966 roku. Według Anonima zwanego Gallem kluczowy wpływ na nawrócenie Mieszka, a później całego jego państwa, miała Dobrawa. Autor ten twierdził, że czeska księżniczka zgodziła się na małżeństwo dopiero wtedy, gdy Piast przyjmie chrzest — i ostatecznie Mieszko przystał na ten warunek. Odmiennie akcenty rozłożył biskup merseburski Thietmar, ale także z jego relacji wynika jasno, że to dzięki staraniom Dobrawy Mieszko I porzucił pogaństwo.
Życie Dobrawy w Polsce: rodzina i wpływy
Po zawarciu małżeństwa Mieszko i Dobrawa najpewniej zamieszkali w Poznaniu. Właśnie tam archeolodzy natrafili na ślady okazałego zespołu pałacowo-sakralnego, którego rozbudowę rozpoczęto w latach 60. X stulecia. Niewykluczone, że to Piast dał impuls do tych prac, aby zapewnić żonie godną siedzibę. W innych grodach na ziemiach polskich trudno było wówczas znaleźć warunki odpowiadające takiej randze.
O ich codziennym pożyciu źródła mówią niewiele. Wiadomo jednak, że ze związku z Dobrawą Mieszko doczekał się co najmniej dwojga dzieci: syna Bolesława oraz córki Świętosławy-Sygrydy. Genealodzy przyjmują, że Bolesław Chrobry urodził się już w 967 roku, co sugeruje, iż po ślubie z Przemyślidką Mieszko szybko zadbał o następcę. Około 968 roku na świat przyszła natomiast Świętosława — najpierw żona szwedzkiego władcy Eryka Zwycięskiego, a później króla Danii Swena Widłobrodego.
Co robiła Dobrawa po narodzinach dzieci, pozostaje zagadką. Nic nie wskazuje, by angażowała się w bieżącą politykę. Tę sferę — jak można przypuszczać — pozostawiała mężowi, którego dzieje zapisały jako sprawnego i dalekowzrocznego gracza. Być może jej wpływ ujawniał się gdzie indziej: w umacnianiu chrystianizacji. Tradycja przypisuje jej bowiem fundację kościołów Świętego Ducha oraz Świętej Trójcy w Poznaniu.
Dobrawa spędziła w Polsce łącznie 12 lat. To wystarczająco długo, by przenieść na grunt piastowski część zwyczajów i wzorców wyniesionych z rodzinnych Czech. Zarazem sama zapewne przejęła wiele od męża i jego otoczenia, ucząc się realiów nowego kraju. Zmarła — jak wspomniano — w 977 roku, najpewniej śmiercią naturalną. Do dziś sporne pozostaje miejsce jej pochówku: badacze najczęściej wskazują na Gniezno albo Poznań.
Można przypuszczać, że Mieszko był z Dobrawy zadowolony. Urodziła mu syna, który gwarantował ciągłość dynastii, a jego imię z czasem rozbrzmiewało w całej Europie. Bolesława Chrobrego szczególnie obawiali się sąsiedzi — zwłaszcza Czesi, Ruś i Niemcy. Trudno też przecenić udział Dobrawy w utrwaleniu chrześcijaństwa na ziemiach polskich.
Źródła:
- Balzer O., Genealogia Piastów, Kraków 2005.
- Banaszkiewicz J., Dąbrówka „christianissima” i Mieszko poganin (Thietmar, IV, 55-56; Gall, I, 5-6), [w:] Nihil superfluum esse, Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane profesor Jadwidze Krzyżaniakowej, red. J. Strzelczyk, J. Dobosz, Poznań 2000.
- Barkowski R. F., Mieszko I i Dobrawa, czyli sojusz Polski z Czechami, „Mówią Wieki” 4 (2016).
- Barkowski R. F., Tajemnice początków państwa polskiego, Warszawa 2016.
- Czwojdrak B., Dobrawa (ok. 930-977), [w:] Poczet władczyń Polski, red. B. Czwojdrak, Kraków 2017.
- Dobosz J., Dobrawa, Dąbrówka, Dubrawka, [w:] Słownik władców polskich, Poznań 1997.
- Jasiński K., Rodowód pierwszych Piastów, Wrocław-Warszawa 1992.
- Jaskulski J., Bolesław I Srogi, [w:] Słownik władców Europy średniowiecznej, red. J. Dobosz, M. Serwański, Poznań 1998.
- Labuda G., Księżna Dobrawa i książę Mieszko jako rodzice chrzestni Polski piastowskiej, [w:] Scriptura custos memoriae, Prace historyczne, red. D. Zydorek, Poznań 2001.
- Labuda G., Mieszko I, Wrocław 2009.
- Rosik S., Mieszko I i jego czasy, Wrocław 2001.
- Skibiński E., Mieszko I, Przyczynki do biografii, „Historia Slavorum Occidentis” 10 (2016).
- Spórna M., Mieszko I, [w:] Idem, Słownik najsłynniejszych wodzów i dowódców polskich, Kraków 2006.
- Strzelczyk J., Bolesław Chrobry, Poznań 2003.
- Strzelczyk J., Mieszko I – pierwszy historyczny władca Polski, [w:] Ojczyzna wielka i mała, Księga pamiątkowa wydana z okazji 40-lecia Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w Cieszynie, red. I. Panic, Cieszyn 1996.
- Strzelczyk J., Mieszko I w opiniach współczesnych i potomnych, [w:] Civitas Schinesghe, Mieszko I i początki państwa polskiego, red. J. M. Piskorski, Poznań-Gniezno 2004.
- Strzelczyk J., Mieszko I w świetle niektórych nowszych badań, [w:] Cedynia i okolice poprzez wieki, red. P. Migdalski, Chojna-Szczecin 2013.
- Strzelczyk J., Mieszko Pierwszy, Poznań 1999.
- Urbański M., Poczet królowych i żon władców polskich, Warszawa 2006.
- Urbańczyk P., Mieszko Pierwszy Tajemniczy, Toruń 2014.
- Urbańczyk P., Bolesław Chrobry – lew ryczący, Toruń 2017.
- Urbańczyk S., Modrzewska H., Dąbrówka, [w:] Słownik Starożytności Słowiańskich 1(1962), 2.
- Wilamowski M., Mieszko I, [w:] Piastowie, Leksykon biograficzny, red. S. Szczur, K. Ożóg, Kraków 1999.
- Wojciechowski Z., Mieszko I i powstanie państwa polskiego, „Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu” 10 (1935), 4.
- Wojtczak J., Pierwszy sojusz słowiański w dynastii Piastów – małżeństwo Mieszka I i Dobrawy, [w:] Křižovatky Slovanů, red. M. Giger, H. Kosáková, M. Příhoda, Praha 2015.
- Żylińska J., Piastówny i żony Piastów, Warszawa 1969.