Polak, który omotał krewną cesarza i zamknął usta Rasputinowi. Mówili na niego arcykapłan szatana
Mag, hipnotyzer, okultysta, uwodziciel arystokratek i doradca carów. Budził grozę i zachwyt, nazywano go arcykapłanem szatana, a jego życiorys mógłby posłużyć za scenariusz niejednego serialowego hitu. Kim był człowiek, który z małego Turzynka pod Nieszawą trafił na salony Europy i carski dwór w Petersburgu?
- Z kujawskiej wsi na europejskie salony
- Hipnotyczny uwodziciel i mąż dwóch żon
- Mistrz martynistów
- Na carskim dworze
- Afera satanistyczna
- Spuścizna „Czarnego Adepta”
Z kujawskiej wsi na europejskie salony
Czesław Norbert Czyński przyszedł na świat 16 lipca 1858 roku w Turzynku w powiecie nieszawskim. Jego rodzice – Józef i Matylda – byli zaangażowani w pomoc powstańcom styczniowym, a po klęsce zrywu musieli szukać schronienia w Paryżu. Młody Czesław wraz z braćmi uczył się w szkole Batignolles, a gdy austriacki rząd ogłosił amnestię, rodzina osiadła w Krakowie. To właśnie na Uniwersytecie Jagiellońskim przez trzy semestry zgłębiał filozofię. Jednak wykłady akademickie nie zaspokajały jego prawdziwych pasji.
Czyński interesował się zjawiskami, które większość ówczesnych naukowców uważała za paranaukowe lub wręcz szarlatańskie. Chłonął wiedzę z zakresu chiromancji, hipnozy, fizjonomiki, spirytyzmu i grafologii. Szybko zorientował się, że jego umiejętności mogą stać się przepustką do świata ludzi możnych i wpływowych. Występował w salach variété, gdzie przy gazowym oświetleniu i wśród skwierczących płomyków demonstrował niezwykłe eksperymenty hipnotyczne. Jak relacjonowała ówczesna prasa, z jego palców wyrastały długie, płonące, błękitne nitki elektryczne. Publiczność była oczarowana i przerażona jednocześnie.
Hipnotyczny uwodziciel i mąż dwóch żon
W 1893 roku do gabinetu Czyńskiego w Monachium zgłosiła się baronówna Hedwiga von Zedlitz – bliska krewna cesarza Niemiec, cierpiąca na wzdęcia, szumy w uszach i migreny. Czyński przedstawiał się jako interpretator przeszłości, przyszłości i teraźniejszości oraz magnetyzer, czyli hipnotyzer. Zaoferował baronównie pomoc. Początkowo były to seanse lecznicze, ale szybko przerodziły się w romans. 8 lutego 1894 roku w Monachium odbyła się ceremonia ślubna – z wielką pompą, ale niestety nielegalna, ponieważ Czyński był już formalnie żonaty.
Rodzina baronówny wpadła we wściekłość. Czyńskiego aresztowano 16 lutego 1894 roku. Proces, który rozpoczął się 17 grudnia w Monachium, odbił się szerokim echem w całej Europie. Stał się pretekstem do burzliwej debaty na temat legalności i możliwości hipnozy. Czyńskiego oskarżono o uwiedzenie baronówny za pomocą hipnozy, a także o sfałszowanie ceremonii ślubnej – rolę pastora odegrał bowiem znajomy Polak, wiedeński handlarz winem. Opinie biegłych były jednak podzielone. Ostatecznie sąd uniewinnił go od zarzutu uwiedzenia, ale skazał na trzy lata więzienia za oszustwo – zawarcie kolejnego małżeństwa przed rozwodem.
Mistrz martynistów
Wyjście z więzienia było dla Czyńskiego początkiem nowego, jeszcze bardziej spektakularnego etapu kariery. Zafascynował się naukami francuskiego okultysty Gerarda Encausse’a, znanego jako Papus. Był on twórcą odrodzonego martynizmu – mistycyzmu czerpiącego z chrześcijaństwa ezoterycznego i gnozy, ale zdecydowanie antyklerykalnego. W 1910 roku w Paryżu Czyński otrzymał od Papusa nominację na Suwerennego Generalnego Delegata Zakonu Martynistów na Rosję i Polskę. Przyjął wówczas zakonne imię Punar Bhawa. W 1912 roku ustanowił Wielką Narodową Lożę O.T.O. dla krajów słowiańskich.
Dla Czyńskiego był to kolejny znakomity wehikuł kariery. Wykorzystywał kontakty i wpływy, by zdobywać pieniądze od arystokracji i zyskiwać nowych uczniów. Wkrótce jego działalność przybrała skalę międzynarodową, a on sam stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych okultystów w Europie Środkowo-Wschodniej.
Na carskim dworze
Przełomem w życiu Czyńskiego były pierwsze odwiedziny na carskim dworze w październiku 1910 roku. Przywdział wówczas ceremonialne szaty, z mieczem w ręku i w zakreślonym magicznym kręgu przywoływał ducha cara Mikołaja II. Duch przepowiedział wielką wojnę i chaos w imperium – przepowiednia, ta wkrótce miała się spełnić. Czyński stał się regularnym gościem w Pałacu Zimowym, a jego wpływy rosły. Rywalizował o względy cara z samym Rasputinem. Był też nauczycielem księcia Mikołaja Jusupowa, zaprzysięgłego wroga szalonego mnicha.
To właśnie na dworze carskim Czyński miał zasłyszeć informacje o zbliżającym się konflikcie międzynarodowym. Przedstawił je później jako swoje astralne wizje. Przepowiadał koalicję narodów przeciwko Niemcom, wymieniając Rosję, Anglię, Francję i Federację Bałkańską po jednej stronie oraz Austrię, Niemcy i Turcję po drugiej. Jego „przepowiednie” zwróciły uwagę Ochrany, carskiej policji politycznej. Czyński musiał uciekać z Petersburga, aby uniknąć kolejnego aresztowania. Dotarł do Warszawy, gdzie przez pewien czas… symulował obłęd w zakładzie w Tworkach.
Afera satanistyczna
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Czyński kontynuował działalność ezoteryczną w Warszawie. W 1926 roku, po konflikcie z władzami martynistów w Lyonie, został zmuszony do opuszczenia zakonu. Niemal natychmiast założył własny – Zakon Białego Wschodu. Niestety, jego nowa organizacja szybko stała się celem skandalu. We wrześniu 1930 roku prasa rozpisywała się o arcykapłanie szatana, który miał doprowadzać swoich uczniów do samobójstw, odprawiać czarne msze i bluźnić. „Ilustrowany Kuryer Codzienny” grzmiał o orgiach i satanizmie. Policja warszawska zainteresowała się sprawą, ale ostatecznie nie postawiono Czyńskiemu zarzutów z powodu braku dowodów.
Czyński wycofał się z życia publicznego. Ostatnie lata spędził w ukryciu, prowadząc ascetyczny tryb życia. Zmarł 17 sierpnia 1932 roku w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu kalwińskim na Woli, choć niektóre źródła podają, że spoczął na Powązkach.
Spuścizna „Czarnego Adepta”
Czesław Czyński do dziś pozostaje postacią niezwykle kontrowersyjną. Religioznawca Zbigniew Łagosz, autor dwóch monografii poświęconych Czyńskiemu, ocenia go surowo. Podniosły system chrześcijańskiej ezoteryki, jakim był martynizm, stanowił dla Czyńskiego pełną frazesów fasadę, dzięki której mógł on wydawać się człowiekiem nad wyraz etycznym, choć jego zachowanie bardzo często nie miało z moralnością nic wspólnego.
Łagosz nie pozostawia złudzeń – wydarzenia, które Czyński prokurował, miały często charakter nieetyczny, a nawet kryminalny. Jednocześnie nie można odmówić mu charyzmy, inteligencji i niebywałej umiejętności poruszania się w świecie wielkiej polityki i owładniętych okultyzmem elit.
Źródła:
- Łagosz Z., Czesław Czyński. Czarny Adept, Warszawa 2017.
- https://www.academia.edu/42014895/Czes%C5%82aw_Czy%C5%84ski_polski_okultysta_na_carskim_dworze_w_Fronda_Lux_nr_92_2019_s_113_123
- https://www.national-geographic.pl/ludzie/byl-nazywany-arcykaplanem-szatana-kim-byl-czeslaw-czynski-z-kujaw/
- http://www.tradycjaezoteryczna.ug.edu.pl/node/199