Żona Kazimierza Jagiellończyka nie bez powodu została „matką królów”. Jej dzieci podbiły europejskie dwory
Kazimierz Jagiellończyk, syn Władysława Jagiełły, w sprawach serca trafił jak mało który monarcha. Podczas gdy inni królowie wikłali się w kolejne małżeństwa i dworskie intrygi, on postawił na jedną kobietę — i to na całe życie. W 1454 roku poślubił Elżbietę Rakuszankę, którą potomni nazwą nie bez powodu „matką królów”. Przez niemal pół wieku tworzyli parę, o jakiej na europejskich dworach mówiło się szeptem. A skutki tego związku były zdumiewające: Kazimierz zostawił po sobie prawdziwą dynastię dzieci. Ile ich było naprawdę? Odpowiedź znajdziesz niżej.
- Władysław II Jagiellończyk: król bez Polski
- Święty Kazimierz, patron Polski i Litwy
- Jan Olbracht: życie i panowanie króla
- Aleksander Jagiellończyk: życie i śmierć
- Zygmunt I Stary: żony i początki panowania
- Fryderyk Jagiellończyk: kariera w Kościele
- Jadwiga Jagiellonka: huczny ślub i dramat
- Zofia Jagiellonka: 18 dzieci i stypa z rozmachem
- Trzy królewny Elżbiety i ich losy
- Anna Jagiellonka i jej rola na Pomorzu
- Barbara Jagiellonka i jej liczne potomstwo
Władysław II Jagiellończyk: król bez Polski
Był pierworodnym synem Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki. Urodził się w 1456 roku, zaledwie dwa lata po ich ślubie. Od najmłodszych lat konsekwentnie przygotowywano go do roli następcy tronu — mimo to nigdy nie został królem Polski.
W 1471 roku Władysław II Jagiellończyk objął tron w Pradze po śmierci Jerzego z Podiebradów. Następnie w 1490 roku, w wyniku elekcji, został także wybrany na króla Węgier. Oboma państwami władał aż do 1516 roku. Jego rządy na południe od Karpat są dziś oceniane raczej surowo przez czeską i węgierską historiografię.
Święty Kazimierz, patron Polski i Litwy
W 1458 roku „matka królów” urodziła Kazimierza. W 1602 roku Kościół katolicki ogłosił go świętym. Dziś uznaje się go za patrona Polski i Litwy.
Gdy Władysław został wybrany na króla Czech, rozpoczęto przygotowania Kazimierza do przejęcia władzy w Polsce po śmierci ojca. Jednak, podobnie jak jego starszy brat, nigdy nie doczekał tej chwili. Na początku marca 1484 roku Kazimierz zmarł nagle. Przyczyną była gruźlica — choroba, z którą ówczesna medycyna nie potrafiła sobie poradzić.
Jan Olbracht: życie i panowanie króla
Trzecim synem Kazimierza Jagiellończyka był Jan I Olbracht. Przyszedł na świat 27 grudnia 1459 roku w Krakowie, a zmarł 17 czerwca 1501 roku.
Podobnie jak pozostali królewscy potomkowie otrzymał bardzo solidne wykształcenie. Kształcił go m.in. wybitny kronikarz Jan Długosz oraz włoski humanista Filip Kallimach. W latach 1491–1498 sprawował władzę w księstwie głogowskim.
Po śmierci Kazimierza Jagiellończyka w 1492 roku Jan Olbracht przejął rządy w Koronie, gdzie panował niemal dekadę. Ciekawostką pozostaje fakt, że nigdy nie wziął ślubu — mimo to nie brakowało kobiet w jego otoczeniu, a liczne romanse stały się jednym z głośniejszych wątków jego życia.
Aleksander Jagiellończyk: życie i śmierć
5 sierpnia 1461 roku Kazimierz i Elżbieta doczekali się narodzin Aleksandra Jagiellończyka. W 1492 roku objął on urząd wielkiego księcia litewskiego, a od 1501 roku — po śmierci Jana Olbrachta — przejął koronę i został królem Polski.
W 1494 roku Aleksander poślubił Helenę, córkę wielkiego księcia moskiewskiego Iwana III Srogiego. Historycy przyjmują, że był to związek zgodny i udany, choć para nie miała dzieci. Ostatnie lata życia władcy zakończyły się 19 sierpnia 1506 roku — w chwili śmierci miał 45 lat. Został pochowany w Wilnie.
Zygmunt I Stary: żony i początki panowania
W 1467 roku Elżbieta Rakuszanka urodziła mężowi kolejnego syna — tego, którego historia zapamiętała jako Zygmunta I Starego. Z czasem stał się on przedostatnim władcą z dynastii Jagiellonów rządzących w Polsce. Na tronie zasiadał w latach 1506–1548.
Zygmunt I Stary dwukrotnie wstępował w związek małżeński. W 1512 roku poślubił Barbarę Zápolyę, a decyzja ta miała wzmocnić relacje Jagiellonów z rodem Zápolyów — politycznymi rywalami Habsburgów. Barbara po długiej i ciężkiej chorobie zmarła w 1515 roku, co było dla króla wyjątkowo bolesnym ciosem. Po odejściu pierwszej żony monarcha związał się z Boną Sforzą, która zmarła w 1557 roku.
Fryderyk Jagiellończyk: kariera w Kościele
Szóstym, najmłodszym synem Kazimierza Jagiellończyka był Fryderyk (imię nadano mu na cześć cesarza Fryderyka III). Przyszedł na świat 27 kwietnia 1468 roku w Krakowie. Z biegiem lat konsekwentnie piął się po kolejnych szczeblach kariery, zdobywając coraz większe znaczenie.
Najpierw, mając zaledwie 20 lat, objął urząd biskupa krakowskiego. Pod koniec 1493 roku otrzymał nominację na arcybiskupa gnieźnieńskiego, a więc również prymasa Polski. Na tym jednak nie poprzestano — w następnych latach Fryderyk został dodatkowo wyniesiony do godności kardynalskiej.
Fryderyk Jagiellończyk szczególną uwagę poświęcał sprawom Kościoła. Regularnie zwoływał synody diecezjalne i prowincjonalne, dbając o porządek i dyscyplinę w podległych mu strukturach. Równocześnie wzmacniał w swoich diecezjach kult świętych, nadając mu bardziej widoczny i trwały charakter.
Jadwiga Jagiellonka: huczny ślub i dramat
Była najstarszą córką Kazimierza Jagiellończyka. Urodziła się w 1457 roku, czyli zaledwie rok po przyjściu na świat Władysława. Otrzymała imię na cześć królowej Jadwigi Andegaweńskiej.
O względy Jadwigi Jagiellonki kilkukrotnie zabiegał król Węgier Maciej Korwin, lecz za każdym razem spotykał się z odmową. Finalnie królewna została żoną bawarskiego księcia Jerzego Bogatego. Ich ślub, urządzony pod koniec 1475 roku, stał się wydarzeniem na ogromną skalę — mówi się, że przyciągnął aż 9 tysięcy gości. Jednak mimo całego przepychu i rozmachu uroczystości, małżeństwo okazało się całkowitą porażką. Jadwiga nie miała łatwego losu, bo jej mąż słynął z hulaszczego trybu życia: nadużywał alkoholu i nie stronił od rozpusty.
Zofia Jagiellonka: 18 dzieci i stypa z rozmachem
W 1464 roku Kazimierz Jagiellończyk i Elżbieta Rakuszanka doczekali się kolejnego dziecka — na świat przyszła ich córka Zofia. Gdy miała 13 lat, została zaręczona z Fryderykiem Hohenzollernem, margrabią brandenburskim Ansbach i Bayreuth. Co ciekawe, w przeciwieństwie do starszej siostry, jej ślub odbył się wyjątkowo skromnie.
Za to prawdziwy rozmach towarzyszył dopiero pożegnaniu Jagiellonki. Jak głosi przekaz, podczas jednej nocy żałobnicy mieli wypić aż 1500 miarek wina, zjeść kilkaset ryb i dwa woły. Fryderyk w ten sposób chciał okazać wdzięczność zmarłej żonie za wspólne życie. Ich rodzina była ogromna — doczekali się aż osiemnaściorga dzieci! Zofia przebiła więc nawet swoją słynącą z „produktywności” matkę, stając się najpłodniejszą kobietą w dynastii Jagiellonów.
Trzy królewny Elżbiety i ich losy
9 maja 1465 roku Elżbieta Rakuszanka urodziła córkę, której nadała własne imię. Radość nie trwała jednak długo — dziewczynka zmarła dokładnie rok później. Do dziś nie wiadomo, co było przyczyną śmierci królewny.
Siedem lat później „matka królów” znów powitała na świecie córeczkę. Na pamiątkę zmarłej wcześniej córki ponownie nazwała ją Elżbieta. Ta Elżbieta również nie dożyła dorosłości — zmarła jako dziecko, mając 9 lat. Najpewniej spoczęła na Wawelu, w grobie swojej babki Anny Cylejskiej.
W listopadzie 1482 roku przyszła na świat najmłodsza córka Kazimierza Jagiellończyka. I ona otrzymała imię Elżbieta. W 1515 roku Zygmunt Stary wydał ją za mąż za Fryderyka II, księcia legnickiego. Ich małżeńskie szczęście okazało się krótkie — po kilkunastu miesiącach Jagiellonka zmarła w 1517 roku podczas porodu córki Jadwigi.
Anna Jagiellonka i jej rola na Pomorzu
Żyła w latach 1476–1503. W 1491 roku wyszła za mąż za księcia pomorskiego Bogusława X, a to małżeństwo wyraźnie zacieśniło relacje między Pomorzem a Polską.
Anna Jagiellonka, podobnie jak inne córki Elżbiety, odeszła wskutek choroby. Jeszcze przed śmiercią urodziła Bogusławowi syna – Ottona. Według części badaczy przyczyną zgonu mogła być gruźlica albo zapalenie płuc.
Barbara Jagiellonka i jej liczne potomstwo
Była przedostatnią (tuż przed trzecią z Elżbiet) córką Kazimierza Jagiellończyka. Urodziła się w połowie lipca 1478 roku w Sandomierzu.
Jak wszystkie dziewczęta z coraz liczniejszej rodziny Jagiellonów, Barbara została wydana za mąż. Do ślubu doszło w 1496 roku, a jej mężem został książę saski Jerzy Brodaty. Ich małżeństwo uchodziło za wyjątkowo zgodne. Jagiellonka urodziła aż dziesięcioro dzieci: 5 córek i 5 synów.
Pod względem liczby potomstwa Barbara niemal zrównała się ze swoją matką, Elżbietą. Ta — jak wynika z powyższych ustaleń — doczekała się trzynaściorga dzieci: sześciu synów i siedmiu córek. Co istotne, aż 11 z nich dożyło wieku sprawnego.
Źródła:
- Bardach Juliusz, Kazimierz Jagiellończyk, [w:] Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, Warszawa 1978.
- Bogucka Maria, Kazimierz Jagiellończyk, Książka i Wiedza, Warszawa 1978.
- Borkowska Urszula, Dynastia Jagiellonów w Polsce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2019.
- Duczmal Małgorzata, Jagiellonowie – leksykon biograficzny, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1996.
- Hartleb Kazimierz, Ostatni Jagiellonowie, Sylwetki monarchów i ludzi, Ocena wydarzeń, Państwowe Wydawnictwo Książek Szkolnych, Lwów 1938.
- Janicki Kamil, Damy złotego wieku, Znak Horyzont, Kraków 2014.
- Janicki Kamil, Barbara Zápolya, Być może jedyna polska królowa, którą mąż kochał szczerze, gorąco, wręcz bez pamięci [https://ciekawostkihistoryczne.pl/2018/03/04/barbara-zapolya-byc-moze-jedyna-polska-krolowa-ktora-maz-kochal-szczerze-goraco-wrecz-bez-pamieci; dostęp: 18.03.2021].
- Jasienica Paweł, Polska Jagiellonów, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1990.
- Jasiński Kazimierz, Rodowód Piastów śląskich, Piastowie wrocławscy, legnicko-brzescy, świdniccy, ziębiccy, głogowscy, żagańscy, oleśniccy, opolscy, cieszyńscy i oświęcimscy, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007.
- Procner Maria, Polska królowa urodziła 13 dzieci, w tym czterech władców i świętego. Do historii przeszła jako matka królów [https://kobieta.onet.pl/historia-polski-elzbieta-rakuszanka-matka-krolow/tj618k5; dostęp: 16.03.2021].
- Rosik Stanisław, Wiszewski Przemysław, Wielki poczet polskich królów i książąt, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2006.
- Rudzki Edward, Polskie królowe, Żony Piastów i Jagiellonów, Instytut Prasy i Wydawnictw „Novum”, Warszawa 1990.
- Rybus Henryk, Królewicz kardynał Fryderyk Jagiellończyk jako biskup krakowski i arcybiskup gnieźnieński, Varsoviae, Warszawa 1935.
- Rymar Edward, Rodowód książąt pomorskich, t. 2, Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica, Szczecin 1955.
- Wdowiszewski Zygmunt, Genealogia Jagiellonów i Domu Wazów w Polsce, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005.