Logo serwisu: Kroniki Dziejów
Menu
  • Historia Polski
    • Średniowiecze
    • Pierwsi Piastowie
    • Rozbicie dzielnicowe
    • Po zjednoczeniu
    • Nowożytność
    • XVI wiek
    • XVII wiek
    • XVIII wiek
    • Polska pod zaborami
    • Współczesność
    • Polska 1918-1945
    • Okres PRL
    • Po 1989 roku
    • Historia powszechna
      • Starożytność
      • Grecja
      • Rzym
      • Egipt i Mezopotamia
      • Pozostałe
      • Średniowiecze
      • Wczesne średniowiecze (do VIII wieku)
      • Pełne średniowiecze (IX-XIII wiek)
      • Późne średniowiecze (XIV-XV wiek)
      • Nowożytność
      • XVI wiek
      • XVII wiek
      • XVIII wiek
      • XIX wiek do 1914
      • Współczesność
      • I wojna światowa
      • XX lecie międzywojenne
      • II wojna światowa
      • Historia najnowsza
      • Zimna wojna
    • Postacie i wydarzenia
      • Postacie w historii powszechnej
      • Władcy i przywódcy
      • Podróżnicy i odkrywcy
      • Kobiety w historii świata
      • Ludzie kultury
      • Inne znane osobistości
      • Polacy
      • Władcy i przywódcy Polski
      • Polscy naukowcy i działacze społeczni
      • Ludzie kultury i inni
      • Kobiety w historii Polski
      • Wydarzenia z historii powszechnej
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
      • Religia w historii świata
      • Wydarzenia z historii Polski
      • Bitwy i wojny
      • Polityka i traktaty
      • Gospodarka i społeczeństwo
    • Ciekawostki historyczne
      • Warto wiedzieć
      • Zabytki i budowle
      • Popularne zestawienia
      • Mało znane wydarzenia
      • Mało znane postacie
      • Wojskowość
      • Broń historyczna
      • Taktyki wojenne
        • Moje konto
        Facebook
        Szukaj
        • Kroniki Dziejów
        • Aktualności
        • Historia Polski
        • Codzienne życie chłopek

        Miały po 7 lat, gdy kończyło się ich dzieciństwo. Tak wyglądało życie dziewczynek na polskiej wsi

        Kobieta z dzieckiem przed wiejską chatą
        Kobieta z dzieckiem przed chatą, fot. Autor: nieznany Domena publiczna
        Opublikowano: 19.11.2026Autor: Katarzyna Kaźmierczak-MilewskaUdostępnij

        Kiedy myślimy o dawnym życiu na wsi, przed oczami staje nam zwykle chłop pochylony nad pługiem, koń ciągnący bruzdy i mordercza praca w czasie żniw. Tylko że w tej opowieści niemal zawsze brakuje jednego pytania: kto był na nogach, zanim zapiał pierwszy kogut — gdy on dopiero zbierał się do wyjścia? I kto gasił lampę jako ostatni, kiedy reszta domu już od dawna spała? To kobiety na wsi dźwigały codzienność, o której rzadko się wspomina, a lista ich zadań potrafi zaskoczyć nawet dziś. A to dopiero wstęp.

        1. Wiejska szkoła: nauka dzieci „z doskoku”
        2. Codzienność kobiet na wsi w dawnej Polsce
        3. Służba w mieście: marzenie czy koszmar?

        Wiejska szkoła: nauka dzieci „z doskoku”

        Dzieci z chłopskich rodzin tylko sporadycznie miały szansę na porządną edukację. Wprawdzie w dwudziestoleciu międzywojennym — a nierzadko jeszcze wcześniej — szkoła bywała dosłownie na wyciągnięcie ręki, jednak do nauki podchodziło się „przy okazji”. Najczęściej uczniowie pojawiali się w klasie wiosną i jesienią. Latem pierwszeństwo miały roboty w polu, a zimą przeszkadzały mróz i brak butów — wiele dzieci zwyczajnie nie miało w czym dotrzeć na lekcje. W efekcie dla większości edukacja urywała się po czterech klasach szkoły powszechnej.

        Spis powszechny z lat 30. dobrze oddaje skalę zjawiska: na wsi aż 32,3% kobiet nie potrafiło ani czytać, ani pisać, a wśród mężczyzn odsetek analfabetów wynosił 26,9%. Z nauki częściej wypadały dziewczynki, bo to je uznawano za „niezastąpione” w domu — do opieki nad młodszym rodzeństwem. Siedmio- i ośmiolatki zostawały same z kilkorgiem maluchów, a od dziesięcio- czy jedenastolatek oczekiwano takiej odpowiedzialności jak czegoś zupełnie zwyczajnego. Równocześnie zaczynały też wyręczać matkę w gospodarstwie, pomagając w codziennych obowiązkach, których — nietrudno się domyślić — nigdy nie brakowało.

        Codzienność kobiet na wsi w dawnej Polsce

        Poranek wiejskiej kobiety zaczynał się o świcie, nierzadko jeszcze przed pierwszymi promieniami słońca. To ona rozniecała ogień w piecu, przygotowywała śniadanie i stawiała na nogi dzieci. Na jej głowie było też ogarnięcie izby oraz doglądanie drobiu. W wielu domach to właśnie kobiety brały na siebie również opiekę nad resztą inwentarza – krowami i świniami: szykowanie paszy, dojenie i porządki w obejściu. O tym, jak wyglądała codzienność chłopa pańszczyźnianego, przeczytasz więcej tutaj.

        Najczęściej robiła to wszystko z niemowlęciem przy piersi, bo dzieci pojawiały się w rodzinach zwykle co 1–1,5 roku. Nasze prababki zabierały maluchy dosłownie wszędzie – owijały je chustą i nosiły na plecach, żeby mieć wolne ręce. Tak prały w rzece albo w wodzie przyniesionej ze studni, tak wyrabiały ciasto na chleb, robiły sery i ubijały masło, które później niosły do miasta na targ.

        Z dzieckiem na plecach wychodziły też do pracy w polu. Choć uprawa ziemi uchodziła za domenę mężczyzn, kobiety i starsze dzieci musiały pomagać – inaczej rodzinie trudno byłoby się utrzymać, zwłaszcza do czasu zniesienia pańszczyzny, gdy poza własnym skrawkiem roli trzeba było jeszcze odrabiać dniówki na polu „dziedzica”. Kobiety pracowały przy sianokosach, żniwach i wykopkach. A to nadal nie koniec: przy każdej chacie znajdował się warzywnik, w którym sadziły marchew, buraki – zarówno cukrowe, jak i pastewne – fasolę oraz inne wiktuały, dzięki którym domownicy mieli co jeść zimą.

        Po powrocie z pola czekały ją kolejne obowiązki: sprzątanie, gotowanie dla całej rodziny i usypianie dzieci. Dopiero nocą, gdy w chałupie zapadała cisza, cerowała skarpety i ubrania, a na drutach robiła ciepłe rzeczy na zimę. W tym nieustannym kieracie rzadko trafiała się chwila, by w ogóle zastanowić się, jak bardzo jest zmęczona.

        Kobieta robiąca pranie
        Kobieta wieszająca pranie przed chatą, fot. Autor: nieznany Domena publiczna

        Służba w mieście: marzenie czy koszmar?

        Nie ma nic dziwnego w tym, że tak wiele młodych dziewcząt z biednych rodzin wybierało drogę „na służbę”. Już 11- i 12-latki trafiały do bogatszych domów jako opiekunki do dzieci. Zarabiały kilka groszy, które zwykle oddawały rodzicom, a przy okazji nierzadko jadły solidniej niż w rodzinnej chacie.

        Kiedy podrosły, bywało, że to rodzina je wysyłała — albo same postanawiały — by przenieść się do miasta i zostać służącą. W ówczesnych realiach nawet przeciętnie sytuowani mieszczanie trzymali w domu „dziewczynę”, czyli pomoc od wszystkiego: do sprzątania, prania, noszenia wody, a czasem także do gotowania. Choć była to harówka od świtu do nocy, bez prawdziwego odpoczynku, dla dziewczyn z ubogich wsi mogła wyglądać jak awans i spełnienie marzeń.

        Kilka groszy odłożonych dla siebie, własny kąt do spania — w kuchni albo nawet w małym pokoiku dla służby — i jedzenie lepszej jakości. Do tego szansa na donaszanie starych, przetartych sukienek po pani domu lub jej córkach. Nie musiały już pilnować młodszego rodzeństwa i zyskiwały choć odrobinę niezależności; czasem był to też sposób na ucieczkę od przemocy i ojca-tyrana — codzienności wielu z nich. Nic więc dziwnego, że marzyły o takim wyjeździe, choć bardzo często przekroczenie progu mieszczańskiego domu okazywało się dopiero początkiem prawdziwego koszmaru…

        Źródła:

        Joanna Kuciel-Frydryszak, Chłopki. Opowieść o naszych babkach, Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2023

        https://rownosc.eu/urodzone-pod-lawa-joanna-kuciel-frydryszak-chlopki-opowiesc-o-naszych-babkach/

        Czytaj także:
        • Miały po 12 lat i trafiały do domów bogaczy. To, co działo się za zamkniętymi drzwiami, przeraża
        • Chleb ze smalcem był luksusem, wędlina pojawiała się w dniu wypłaty. Tak jadali robotnicy w II RP
        • Miała 6 lat, gdy odziedziczyła 70 kopalń. Tak córka kowala została milionerką
        • Gdy kończyły się zapasy, chłopi mielili korę drzew i jedli chwasty. Tak wyglądał przednówek na polskiej wsi
        • 180 tys. polskich chłopek wyjechało do Francji. Na miejscu czekał je koszmar
        • Fast food po staropolsku? Jedzenie sprzedawane na dawnych jarmarkach dziś przeraża
        • Jak wyglądało życie w średniowiecznym zamku? Codzienność nie była prosta
        • Oddawano je „fabrykantkom aniołków”. Przerażający los dzieci nieślubnych w przedwojennej Polsce
        • Nie harówka była najgorsza. Prawdziwy koszmar chłopek zaczynał się po zamknięciu drzwi domu
        • Ile przeciętnie żył człowiek w średniowieczu? Nowe dane kompletnie zaskakują
        • Żadnej prywatności i ciągła kontrola. Tak wyglądał koszmar randkowania w XIX wieku
        • Tak traktowano „bękarty” na polskiej wsi. Ich dzieciństwo było koszmarem

          Kroniki Dziejów
          • Grupa KB.pl - informacje
          • Kontakt
          • Reklama
          • Załóż konto
          • Logowanie
          • Facebook
          • X.com
          Mapa strony
          • Aktualności
          • Artykuły
          • Tagi
          • Autorzy
          Inne serwisy Grupy KB.pl
          • KB.pl
          • Fajny Ogród
          • Fajny Zwierzak
          • Ania radzi
          • Fajne Gotowanie
          • Spokojnie o ciąży
          Informacje prawne
          • Regulamin
          • Polityka prywatnosci i cookies
          • Regulamin DSA
          • Zaufani partnerzy
          © 2020-2026 Grupa KB.pl. All rights reserved.