Polka, która pokochała rosyjskiego carewicza. W czasie powstania staneła po jego stronie
Historia Joanny Grudzińskiej nie przypomina losów bohaterek narodowych opowieści. Polka zakochała się w rosyjskim carewiczu Konstantym, została jego żoną i przez lata żyła u boku jednego z najbardziej znienawidzonych przez Polaków przedstawicieli dynastii Romanowów. Gdy wybuchło powstanie listopadowe, musiała wybrać między krajem swojego pochodzenia a lojalnością wobec męża. Jej decyzja do dziś pozostaje przedmiotem dyskusji historyków.
- Miłość, która odmieniła całe jej życie
- Liczyło się przede wszystkim małżeństwo
- Powstanie listopadowe postawiło ją przed najtrudniejszym wyborem
- Kobieta, którą historia oceniła surowiej niż wielu mężczyzn
Miłość, która odmieniła całe jej życie
Joanna Grudzińska pochodziła z polskiej rodziny szlacheckiej. Choć nie należała do najbogatszych arystokratek swoich czasów, los sprawił, że znalazła się w centrum wydarzeń, które na trwałe zapisały się w historii Polski i Rosji. Jej życie zmieniło się bezpowrotnie, gdy poznała wielkiego księcia Konstantego Pawłowicza – brata przyszłego cara i faktycznego namiestnika Królestwa Polskiego.
Ich związek od początku wzbudzał ogromne zainteresowanie. Konstanty uchodził za człowieka porywczego i trudnego we współżyciu, jednak zakochał się w Polce bez pamięci. Dla niej zdecydował się nawet na małżeństwo morganatyczne, co oznaczało, że Joanna nie mogła zostać cesarzową ani przekazać ewentualnym potomkom praw do tronu. Była to decyzja bezprecedensowa w rodzinie Romanowów.
Po ślubie otrzymała tytuł księżnej łowickiej i zamieszkała z mężem w Warszawie. Zyskała dostęp do życia, o jakim wcześniej mogła jedynie marzyć. Otaczał ją dwór, służba i luksus, a sama szybko zdobyła sympatię części rodziny carskiej. Według relacji współczesnych miała również łagodzący wpływ na charakter Konstantego, który z czasem zaczął uchodzić za spokojniejszego niż wcześniej.
Liczyło się przede wszystkim małżeństwo
W późniejszych latach wokół Joanny narosło wiele legend. Przez długi czas przedstawiano ją jako kobietę rozdartą między miłością do ojczyzny a uczuciem do męża. Powstały nawet fikcyjne historie o jej rzekomym romansie z Walerianem Łukasińskim czy działalności patriotycznej. Historycy są jednak zgodni, że niewiele miały wspólnego z rzeczywistością.
Z przekazów wynika, że Joanna przede wszystkim dbała o swoje małżeństwo i pozycję u boku Konstantego. Nie angażowała się publicznie w sprawy polityczne, a z biegiem czasu coraz częściej podzielała poglądy męża. Była świadoma, że jako żona rosyjskiego carewicza funkcjonuje między dwoma światami – polskim i rosyjskim – jednak nie próbowała odgrywać roli pośredniczki ani rzeczniczki polskich interesów.
Jednocześnie bardzo troszczyła się o swoją reputację. Utrzymywała dobre relacje z rodziną Romanowów, a po śmierci cara Aleksandra I starała się również zyskać przychylność jego następcy, Mikołaja I. Mimo niechęci nowego cara do Polaków Joanna cieszyła się jego szacunkiem, co było rzadkością w tamtym czasie.
Powstanie listopadowe postawiło ją przed najtrudniejszym wyborem
Największa próba przyszła w listopadzie 1830 roku. Gdy wybuchło powstanie, celem pierwszego ataku stał się Belweder, gdzie mieszkali Joanna i Konstanty. Powstańcy chcieli zabić wielkiego księcia. W chwili napaści Joanna przebywała w pałacu, a Konstanty zdołał ukryć się przed zamachowcami.
Po nieudanym zamachu małżonkowie opuścili Warszawę wraz z wojskami rosyjskimi. Wkrótce doszło do rozmów przedstawicieli strony polskiej z Konstantym. To właśnie wtedy Joanna po raz pierwszy publicznie zabrała głos w sprawach politycznych.
Według relacji uczestników spotkania otwarcie skrytykowała przywódców powstania. Zarzucała im podburzanie społeczeństwa i uznała wystąpienie przeciwko legalnemu monarsze za zdradę. Dla obecnych musiał to być szok, ponieważ wcześniej unikała podobnych deklaracji.
Do dziś historycy zastanawiają się, co kierowało księżną łowicką. Czy rzeczywiście uwierzyła w racje dynastii Romanowów? A może przede wszystkim broniła człowieka, którego kochała? Nie można też wykluczyć, że obawiała się utraty dotychczasowego życia oraz bezpieczeństwa swojego i męża. Jednoznacznej odpowiedzi nie ma.
Kobieta, którą historia oceniła surowiej niż wielu mężczyzn
Po wycofaniu wojsk rosyjskich Joanna opuściła Warszawę razem z Konstantym. Tym samym definitywnie związała swój los z mężem, choć wiedziała, że dla wielu rodaków stanie się symbolem zdrady.
Jej historia pokazuje jednak, że życie rzadko daje proste wybory. Joanna nie była bohaterką narodową, ale też trudno sprowadzić ją wyłącznie do roli zdrajczyni. Przede wszystkim była kobietą, która postawiła na lojalność wobec ukochanego człowieka. W świecie XIX-wiecznej polityki oznaczało to jednak opowiedzenie się po stronie zaborcy.
Źródła:
- https://sekretywarszawy.pl/ksi%C4%99%C5%BCnej-%C5%82owickiej-historia-mi%C5%82osna
- https://historia.rp.pl/historia-swiata/art43793131-ksiezna-lowicka-blask-i-nedza-unii-polsko-rosyjskiej