Wzięła ślub, a mąż od razu uciekł z kraju i zostawił ją samą na 11 lat. Skandaliczne losy córki Kazimierza Wielkiego
Kazimierz Wielki doczekał się trzech córek z legalnego małżeństwa, które przeżyły do dorosłości. Jedną z nich była Kunegunda — i tak jak jej siostry szybko stała się kartą w politycznej grze, gdzie o uczuciach nikt nie pytał. Tyle że los potraktował ją wyjątkowo surowo: tam, gdzie innym sprzyjały układy, jej przypadł scenariusz pełen rozczarowań. Co dokładnie poszło nie tak i dlaczego jej małżeństwo okazało się klęską?
- Córki Kazimierza Wielkiego i ich losy
- Nieślubni synowie Kazimierza Wielkiego
- Kunegunda Kazimierzówna i fatalny sojusz
- Kazimierz Wielki: rozkwit mimo zarazy
Córki Kazimierza Wielkiego i ich losy
Kazimierz słynął z tego, że nie potrafił oprzeć się kobietom. Co znamienne, częściej wybierał kochanki niż prawowite małżonki. Choć doczekał się licznego potomstwa, nie pozostawił po sobie ani jednego legalnego syna. Z pierwszą żoną, Anną, miał dwie córki: Elżbietę oraz Kunegundę, o której za chwilę napiszę więcej. Z kolei jego ostatnia żona, Jadwiga, urodziła mu trzy dziewczynki — spośród nich tylko Anna dożyła dorosłości.
Król miał również kilka córek ze swoją żydowską kochanką Esterką. Ich los potoczył się zaskakująco pomyślnie: pozwolono im zachować religię matki i najpewniej prowadziły spokojne, „normalne” życie na miarę swojego pochodzenia. Inaczej wyglądała sytuacja córek z legalnych związków — te stały się elementem gry dynastycznej. Elżbietę, córkę Kazimierza Wielkiego, wydano za Bogusława V, księcia zachodniopomorskiego. Anna natomiast została żoną Wilhelma, hrabiego Celje.
Kunegunda, druga z kolei córka Kazimierza Wielkiego, także została obiecana księciu. Niestety, zanim zdążyła zostać jego pełnoprawną małżonką, zaczęły się problemy. To właśnie ją czekało najmniej szczęśliwe życie spośród dzieci Kazimierza Wielkiego.
Nieślubni synowie Kazimierza Wielkiego
Kazimierz Wielki doczekał się aż trzech synów, jednak los zadrwił z dynastii: wszyscy urodzili się poza małżeństwem. Z całej trójki tylko jeden w ogóle przebił się do źródeł i pamięci historyków. Niemierza — przypisywany raz Żydówce Esterce, innym razem kasztelance Cudce (żadnej z tych wersji nie udało się jednoznacznie potwierdzić) — miał otrzymać od króla kilka wsi. Później pojawia się na dworze Jadwigi i Jagiełły, a jego życie kończy się gwałtownie: najpewniej zginął w czasie buntu mieszczan.
Poza tym pewne, uznane przez prawo potomstwo Kazimierza stanowiły wyłącznie córki. Co istotne, synowie króla najprawdopodobniej przyszli na świat dopiero po śmierci jego pierwszej żony, Anny. Im władca był starszy, tym mocniej narastał niepokój wokół jednego pytania: dlaczego wciąż brak legalnego męskiego następcy, który mógłby bez sporów przejąć koronę?
Na dziedzica wskazano syna Elżbiety, córki Kazimierza Wielkiego. Ten słynny Kaźko został przez króla adoptowany prawdopodobnie w 1369 roku, co miało uporządkować sprawę sukcesji. Ostatecznie jednak nie zasiadł na polskim tronie. Po śmierci Kazimierza Wielkiego korona przypadła Jadwidze, córce Ludwika Węgierskiego — i w ten sposób wypełniono dawną umowę z władcą Węgier, której realizacji Kazimierz tak usilnie próbował uniknąć. Co więcej, nawet potomkowie Elżbiety, córki Kazimierza Wielkiego, nie sięgnęli po władzę. Dopiero wnuczka króla, pochodząca od jego najmłodszej córki, zostanie królową polski.
Kunegunda Kazimierzówna i fatalny sojusz
Dzieje córek, a szczególnie to, co spotkało Kunegundę – córkę Kazimierza – dobrze pokazują, że polityka dynastyczna ostatniego Piasta nie należała do jego najmocniejszych stron. W dyplomacji radził sobie znakomicie, lecz nie potrafił zabezpieczyć następstwa tronu dla własnych dzieci. Sama adopcja Kaźka w 1369 roku wygląda na krok podjęty w poczuciu bez wyjścia. Kunegunda Kazimierzówna z kolei nie miała realnych szans, by dać polskiej koronie potomka. Czy zawiniły błędne decyzje? Niewykluczone. A może Kunegunda, córka Kazimierza Wielkiego, po prostu trafiła na wyjątkowo pechowy splot wydarzeń.
Przyszła na świat około 1328 roku jako jedna z dwóch córek Anny Giedyminówny. W 1345 roku wydano ją za Ludwika Wittelsbacha, zwanego Rzymianinem – syna cesarza Ludwika IV. Nie był to więc mariaż „z przypadku”: królewna trafiała do kręgu najwyższej polityki i mogła liczyć na życie pełne znaczenia. Taki związek dawał perspektywę silnych powiązań i potężnego potomstwa. Wcześniej rozważano też jej małżeństwo z potomkiem Luksemburgów, ale ostatecznie wybór padł na Wittelsbacha. Na tym etapie wszystko wyglądało książkowo: starszą królewnę wydano za Bogusława V z dynastii Gryfitów, młodsza miała poślubić Wittelsbacha.
Ślub jednak nie przyniósł tego, czego oczekiwano. W styczniu spisano układ określający wysokość posagu Kunegundy oraz uposażenie dla jej męża-księcia. Sojusz przewidywał również wzajemną pomoc zbrojną. Tymczasem w lipcu na ziemie polskie wkroczyły wojska czeskie, a cesarz nie przysłał żadnego wsparcia. Rozgoryczony król rozważał zerwanie zaręczyn. Mimo to do ślubu doszło jeszcze w tym samym miesiącu.
Warto pamiętać, że wchodząc w sojusz z Wittelsbachami bez zgody Karola IV (późniejszego cesarza), Kazimierz Wielki jednocześnie zrywał wcześniejsze ustalenia z Luksemburgami. Wchodził też na kurs kolizyjny z papiestwem, które przez długie lata sprzyjało właśnie Luksemburgom.
Niejasność całej sytuacji była tak duża, że młody mąż Kunegundy Kazimierzówny opuścił Polskę… bez żony. Nikt jednak nie przypuszczał, że królewna będzie musiała czekać aż kolejne 11 lat, by w ogóle wyjechać do kraju swojego małżonka.
W 1347 roku zmarł cesarz, ojciec Ludwika Rzymianina. Na tym układzie bezdyskusyjnie zyskali Luksemburgowie. Niewykluczone, że także Kazimierz Wielki próbował doprowadzić do unieważnienia małżeństwa i rozejrzeć się za korzystniejszym rozwiązaniem dynastycznym.
Kazimierz Wielki: rozkwit mimo zarazy
Choć los córek i nieślubnych synów Kazimierza Wielkiego bywał daleki od bajkowego, sama epoka, w której przyszło im dorastać i podejmować życiowe decyzje, okazała się dla państwa Piastów czasem wyjątkowej prosperity.
Gdy na Zachodzie Europy pustoszyła Czarna Śmierć, na ziemiach polskich skala zachorowań była zaskakująco niewielka. Rzadko się o tym mówi, a przecież Kazimierz Wielki wprowadził rozwiązania, które dziś nazwalibyśmy twardą polityką sanitarną: kwarantannę na granicach oraz izolowanie miast. Pomogło też położenie kraju — przez centrum państwa Piastów nie biegły główne szlaki handlowe łączące Azję z Europą, którymi zaraza mogła rozlewać się szybciej. W efekcie, gdy zachodnia Europa zmagała się z katastrofą epidemii, a część Azji doświadczała dotkliwych klęsk głodu, polskie wsie i miasta funkcjonowały relatywnie stabilnie. Symbolicznym obrazem zamożności dworu stała się słynna uczta u Wierzynka.
Tym bardziej intryguje, dlaczego ten bogaty monarcha przez długi czas zwlekał z wypłatą posagu swojej córki. Czy decydowały o tym wyliczenia finansowe, czy raczej chłodna gra o zmianę układu sił i powiązań dynastycznych? Pewne jest jedno: najbardziej imponujące przedsięwzięcia inwestycyjne Kazimierza Wielkiego przypadają mniej więcej piętnaście lat po fali epidemii.
W czasach Kazimierza Wielkiego na kontynencie przyspiesza rozwój uniwersytetów. W 1364 roku król powołuje do życia uczelnię krakowską, która później przejdzie do historii jako Uniwersytet Jagielloński. Być może nie jest przypadkiem, że dzieje się to w roku uczty u Wierzynka. Sama uczta była częścią zjazdu monarchów w Krakowie, a zjazd dotyczył planów krucjaty antytureckiej. Opisy przepychu, które przetrwały w kronikach, miały nie tylko zachwycać — były też czytelnym sygnałem, że polski władca dysponuje realnym bogactwem i polityczną sprawczością.
Dziś często nie docenia się, jak wiele działo się w XIV-wiecznej Europie. Rozkwitały nie tylko uczelnie, lecz także architektura o zdumiewającej skali, we Włoszech rodził się protorenesans, a na horyzoncie pojawiały się pierwsze próby znalezienia morskiej drogi do Indii. Można powiedzieć, że Kunegunda nie miała szczególnie barwnego życia — ale przypadło jej żyć w czasach, które były naprawdę fascynujące.
Źródła:
- Jerzy Kłoczowski, Europa słowiańska w XIV–XV wieku, PIW 1984
- Marek Teler, Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego, Promohitoria 2018
- Iwona Kienzler, Miłość polskich królowych i księżniczek. Czas Piastów i Jagiellonów, Bellona 2012