Mało kto wie, co robiła córka Piłsudskiego podczas wojny. Jej historia zaskakuje
Najbliższe otoczenie Józefa Piłsudskiego to prawdziwa rodzinna gęstwina — jego rodzice doczekali się aż dwanaściorga dzieci. On sam wybrał zupełnie inną drogę: miał tylko dwie córki. Jest jednak jeszcze jeden, mniej oczywisty wątek — dziecko jego pierwszej żony, Marii, również było przez niego traktowane jak własne. A gdy przyszły najtrudniejsze czasy, nazwisko Piłsudski potrafiło otwierać drzwi Wandzie i Jadwidze, szczególnie w okresie wojny. Co dokładnie im dało — i jaką cenę trzeba było za to zapłacić?
- Życie uczuciowe Józefa Piłsudskiego
- Wanda Piłsudska: życie i powrót do kraju
- Jadwiga Piłsudska: pilotka RAF i architektka
Życie uczuciowe Józefa Piłsudskiego
Marszałek Józef Piłsudski na stałe wpisał się w dzieje Polski. Dla wielu rodaków jego nazwisko jest niemal synonimem odzyskanej niepodległości. Już za życia otaczano go wyjątkową estymą, a po jego odejściu szybko zaczął narastać szczególny kult marszałka.
Dopiero gdy zajrzymy głębiej do biografii Piłsudskiego, widać, jak burzliwe było to życie. Z powodu miłości potrafił zmienić wyznanie, a po latach ponownie zdecydował się na taki krok na łożu śmierci. Ogromną rolę odgrywały u niego kobiety – był mężem dwóch kobiet, a dodatkowo przypisywano mu wiele romansów. Jako ojciec miał jednak zupełnie inne oblicze: Aleksandra wspominała, że bez opamiętania rozpieszczał córki i pozwalał im na więcej niż ktokolwiek inny.
Pierwszą żoną Józefa Piłsudskiego była Maria Juszkiewiczowa z domu Koplewska. Pobrali się 15 lipca 1899r. Panna młoda była od niego starsza o około dwa lata i miała już za sobą rozwód z pierwszym mężem – Marianem Juszkiewiczem (ślub w 1883r.). Z tego małżeństwa pochodziła jej jedyna córka, dwunastoletnia wówczas Wanda. Piłsudski, chcąc poślubić wybrankę, przeszedł na wyznanie ewangelicko-augsburskie, a o jej względy rywalizował również późniejszy polityczny adwersarz – Roman Dmowski. Własnych dzieci doczekać się nie zdołali, ale Wandę przyszły marszałek traktował jak swoje dziecko. Formalnie byli małżeństwem do 1921r., kiedy Maria zmarła na serce po ciężkim, wielomiesięcznym zapaleniu płuc.
W praktyce Piłsudski już wcześniej nie mieszkał z żoną. Od 1907r. był związany z Aleksandrą Szczerbińską, poznaną rok wcześniej. Młodsza od niego o 15 lat, była zaangażowaną działaczką socjalistyczną. Uczucie musieli skrywać przed Marią, która nie chciała zgodzić się na rozwód. Ślub wzięli dopiero dwa miesiące po jej śmierci, gdy ich wspólne dzieci – córki Wanda i Jadwiga – były już na świecie. Aleksandra Piłsudska pozostawała aktywna społecznie, a śmierć Piłsudskiego nie przerwała jej pracy. Po wybuchu wojny pomagała rannym mieszkańcom Warszawy, a później wyjechała z córkami do Anglii, gdzie zmarła 31 marca 1963r.
Wanda Piłsudska: życie i powrót do kraju
Starsza córka Józefa i Aleksandry, Wanda, przyszła na świat 7 lutego 1918 r., w czasie gdy jej ojciec był więziony w Magdeburgu. Telegram od matki z wiadomością o narodzinach został zatrzymany, jednak Piłsudski — przekonany o istnieniu telepatii — potrafił sam trafnie wskazać datę przyjścia córki na świat. Dzieciństwo spędziła w Sulejówku, w willi Milusin. Jako potomkini marszałka Piłsudskiego już wtedy przyciągała uwagę mediów; prasa chętnie o niej pisała, publikując m.in. fotografię z jej immatrykulacji w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie w 1936 r.
W 1939 r., po wyjeździe z Warszawy, rodzina przedostała się przez Wilno i Rygę do Sztokholmu, a stamtąd ruszyła dalej do Anglii. W Edynburgu ukończyła studia na polskim wydziale medycznym, po czym podjęła pracę jako lekarz psychiatra w polskim szpitalu pod Londynem. Z placówką związała się na lata — aż do przejścia na emeryturę w 1978 r. Równolegle, przez cały ten czas, utrzymywała stałą współpracę z działającym od 1947 r. Instytutem Józefa Piłsudskiego w Londynie.
W 1990 r. wróciła do Polski i razem z siostrą rozpoczęła starania o odzyskanie rodzinnej willi Milusin. Cel udało się osiągnąć dopiero dekadę później. W odrestaurowanym domu zorganizowała muzeum poświęcone ojcu, a w testamencie przekazała instytucji cały swój majątek. Zmarła po długiej chorobie 16 stycznia 2001 r. w Warszawie.
Jadwiga Piłsudska: pilotka RAF i architektka
Jadwiga Piłsudska – Jaraczewska przyszła na świat 28 lutego 1920 r. Już jako 17-latka zaczęła szkolenie szybowcowe, a jeszcze przed wybuchem II wojny światowej zdążyła uzyskać licencję pilota. Po przyjeździe do Anglii podjęła studia architektoniczne w Cambridge.
Po dwóch latach przerwała jednak naukę i zgłosiła się do Kobiecej Służby Pomocniczej. Była jedną z zaledwie trzech Polek w liczącym ponad sto osób kobiecym oddziale pomocniczym RAF-u – Air Transport Auxiliary. Przez kolejne dwa lata zajmowała się przewożeniem samolotów z zakładów produkcyjnych na lotniska bojowe w różnych częściach kraju. Służbę zakończyła w stopniu porucznika.
W 1944 r. poślubiła kapitana Marynarki Wojennej Andrzeja Jaraczewskiego. Doczekała się dwojga dzieci: córki Joanny i syna Krzysztofa. Po wojnie została w Anglii, gdzie pracowała jako architekt i wspólnie z mężem prowadziła firmę. Do Polski wróciła w 1990 r. i razem z siostrą zaangażowała się w działania na rzecz upamiętnienia swojego ojca. Jadwiga Piłsudska zmarła 16 listopada 2014 r. i spoczęła wraz z mężem, siostrą oraz matką na warszawskich Powązkach.
Źródła:
- Grajda P.W., „Ojciec nas psuł…” – rozmowa z Wandą Piłsudską, córką Marszałka Józefa Piłsudskiego (Londyn, marzec 1990), https://stefanbatoryoceanliner.weebly.com/celebrities-v.html (dostęp: 14.12.2020)
- Malinowski L., Miłości marszałka Piłsudskiego, Książka i Wiedza, Warszawa 1997
- Piłsudska A., Wspomnienia, Instytut Prasy i Wydawnictw Novum, Warszawa 1989
- Srzednicki D.M., Kobiety w życiu Józefa Piłsudskiego, „Biuletyn Informacji Bibliotecznych i Kulturalnych”, Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Łodzi, 2008, t. 12, z. 3 (48)
- Wójcik Z., Józef Piłsudski 1867–1935, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2010
- Wschód. Życie miast i wsi województw południowo-wschodnich: Lwów, Stanisławów, Tarnopol, 1936, nr 29