Zmieniają nazwisko ze słownika i przysięgają tylko formacji. Niewiarygodne zasady panujące w najsłynniejszej armii świata
Legia Cudzoziemska kojarzy się przede wszystkim z białym kepi i hasłem „Maszeruj albo zdychaj". Ale prawda o Legii Cudzoziemskiej jest znacznie bardziej złożona. To formacja, która od blisko dwustu lat daje schronienie ludziom bez przeszłości – i wymaga w zamian absolutnego posłuszeństwa. Wśród jej żołnierzy od początku nie brakowało Polaków.
- Zimna kalkulacja króla
- Maszeruj albo zdychaj
- Człowiek bez nazwiska
- Krew i drewniana ręka
- Cienie przeszłości
- Marsz, który trwa
- Polacy w białych kepi
Zimna kalkulacja króla
Kiedy w 1831 roku król Ludwik Filip I podpisywał dokument utworzenia Legii Cudzoziemskiej, kierował się przede wszystkim zimną rachubą. Francja potrzebowała żołnierzy do walki w Algierii, ale wysyłanie na śmierć własnych obywateli mogło wywołać polityczny sprzeciw. Cudzoziemcy byli rozwiązaniem idealnym: tani, zdeterminowani i pozbawieni rodzin, które upominałyby się o wyjaśnienia.
Rekrutacja od początku rządziła się własnymi prawami. Chętni podpisywali kontrakt na trzy do pięciu lat, musieli mieć ukończone osiemnaście lat, nie przekraczać czterdziestki i mierzyć co najmniej 155 centymetrów. Wymagano metryki urodzenia, dobrego zdrowia i świadectwa moralności. Z czasem te ostatnie warunki stały się fikcją – Legia potrzebowała ludzi, nie świętych. Podzielono ich na sześć batalionów narodowych: szwajcarski, polski, niemiecki, włoski, hiszpański i holendersko-belgijski.
Maszeruj albo zdychaj
Powyższe zdanie narodziło się podczas walk z Kabylami w 1833 roku. Legioniści, poganiani drakońskimi karami, w afrykańskim żarze szybko zrozumieli, że służba to nie przygoda, lecz codzienna walka o przetrwanie. Rosjanie podczas wojny krymskiej nazwali ich „skórzanymi brzuchami" – od wielkich ładownic na pasie.
Współcześni legioniści nie mają lepiej. Niskie zarobki, surowe traktowanie, ciągła presja. Przez pierwsze pięć lat służby obowiązuje nakaz noszenia munduru nawet poza koszarami. Ślub można wziąć dopiero po uregulowaniu statusu wojskowego i poinformowaniu dowództwa. Kontakt z bliskimi jest ograniczony. Wszechstronne szkolenie i brutalna dyscyplina – to znaki firmowe formacji, które nie zmieniły się od dziesięcioleci.
Człowiek bez nazwiska
Nowa tożsamość to dla najemnika Legii Cudzoziemskiej nie opcja, lecz obowiązek. Każdy rekrut otrzymuje nowe imię i nazwisko. W przypadku Polaka wybiera się je losowo ze słownika francusko-polskiego. Przysięga składana jest nie Francji, lecz Legii. Stąd hasło: „Legio Patria Nostra" – „Legia naszą ojczyzną". Legionista może starać się o francuskie obywatelstwo po trzech latach służby, a natychmiast – po zranieniu na polu walki. Ten przywilej nosi nazwę „Français par le sang versé" – „Francuz przez przelaną krew".
Legia nie publikuje danych o narodowości swoich żołnierzy. Ma to zapobiec identyfikacji formacji z jakąkolwiek frakcją narodową. Kobiety do szeregów nie wchodzą – jedyną oficjalną legionistką była Susan Travers, Angielka, która dołączyła do Wolnych Francuzów podczas II wojny światowej. Dla wielu żołnierzy Legia staje się jedynym domem, jaki mogą nazwać swoim.
Krew i drewniana ręka
30 kwietnia 1863 roku zapisał się w historii Legii na zawsze. 62 legionistów i trzech oficerów pod dowództwem kapitana Jeana Danjou stawiło czoła dwutysięcznej armii meksykańskiej w hacjendzie Camerone. Kiedy skończyła się amunicja, ruszyli do ataku na bagnety. Ocalało trzech rannych. Wśród poległych byli Polacy – sierżant Morzycki oraz legioniści Bogucki i Górski.
Drewniana ręka kapitana Danjou do dziś spoczywa w Muzeum Legii w Aubagne. Co roku, w rocznicę bitwy, jest uroczyście prezentowana. To najcenniejsza relikwia formacji, otoczona niemal religijną czcią. Dzień 30 kwietnia stał się świętem Legii – Camerone Day.
Cienie przeszłości
W PRL byli legioniści znaleźli się pod stałą obserwacją Służby Bezpieczeństwa. W 1969 roku nieznany mężczyzna wszedł do Ambasady Francuskiej w Warszawie. SB sprawdziła dane 68 byłych legionistów, podejrzewając próbę nawiązania współpracy z francuskim wywiadem. Ostatecznie uznano, że chodziło o kwestie emerytalne. Mimo to byłych legionistów traktowano jak podejrzanych i potencjalnych szpiegów.
Po II wojnie światowej w szeregi Legii wstępowali byli żołnierze Wehrmachtu, własowcy, upowcy, ustasze i czetnicy. Nie brakowało Polaków – akowców i partyzantów Narodowych Sił Zbrojnych, którzy nie chcieli wracać do komunistycznej Polski. W 1961 roku 1. Pułk Spadochronowy Legii wziął udział w nieudanym puczu generalskim i został rozwiązany. Legioniści opuszczali koszary, śpiewając „Non, je ne regrette rien" Edith Piaf.
Marsz, który trwa
Legia maszeruje w tempie 88 kroków na minutę. To znacznie wolniej niż standardowe 116–120 kroków innych francuskich jednostek. Legioniści nazywają to „czołganiem się". Na paradach Legia zawsze idzie ostatnia – nikt inny nie maszeruje tak wolno. Podczas defilady nie dzieli się na dwie kolumny przed trybuną prezydencką. Zasada jest jedna: Legia trzyma się razem.
Formacja złożona z ludzi z ponad 140 krajów, mówiących dziesiątkami języków, istnieje tylko dlatego, że trzyma się razem. „Legio Patria Nostra" – Legia jest naszą ojczyzną. Dla wielu legionistów to nie slogan, lecz jedyne miejsce, które mogą nazwać domem. Marsz Legii to symbol jedności i przetrwania.
Polacy w białych kepi
Wśród najsłynniejszych polskich legionistów był hrabia Aleksander Colonna-Walewski, syn Napoleona Bonaparte i Marii Walewskiej. Służbę w Legii rozpoczął od stopnia kapitana – miał więcej szczęścia niż większość rodaków. Władysław Jagniątkowski dosłużył się stopnia kapitana i Legii Honorowej, a po odzyskaniu niepodległości współtworzył plany rozbudowy Westerplatte. W latach 30. XX wieku w Afryce Północnej służyło od 800 do 3000 Polaków.
Dziś Legia liczy około 8 tysięcy ochotników z około 150 narodowości. Francuzi stanowią 13% składu, a najnowsi rekruci pochodzą głównie z Ameryki Południowej i Nepalu. Prawie 28% legionistów to Słowianie, a wśród nich – niezmiennie od prawie dwóch wieków – również Polacy. Rocznie zgłasza się kilka tysięcy młodych mężczyzn z całego świata, a wymagającą selekcję przechodzi co piąty z nich.
Źródła:
- Montagnon P., Historia Legii Cudzoziemskiej. Od 1831 roku do współczesności, Wrocław 2006.
- https://pl.euronews.com/2026/03/24/legia-nasza-ojczyzna-polacy-w-najbardziej-tajemniczej-armia-swiata
- https://przystanekhistoria.pl/pa2/teksty/90682,Polacy-w-Legii-Cudzoziemskiej.html
- https://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/39607?t=Maszerowali-lecz-nie-gineli